आरोग्याचे ‘बाळ’कडू : लहान मुलांतील थॅलेसेमिया

डॉ. संजय जानवळे, बालरोगतज्ज्ञ

बऱ्याच थॅलेसेमिया मेजर रुग्णांत एचबी-एफचे प्रमाण वाढलेले (होमोझायगस बीटा - थॅलेसेमिया)असते.  मात्र, थॅलेसेमिया रुग्णाला तपासणीपूर्वीच रक्त दिले, तर कदाचित एचबी-एफचे प्रमाण फारसे वाढलेले दिसून येत नाही. थॅलेसेमिया पीडित बालकांचे नष्टचर्य, केवळ रक्त दिल्यानेच थांबत नाही. कारण हिमोग्लोबीनपैकी ‘हिम’ म्हणजे लोह त्यांच्या शरीरात तयार होत असते; पण ‘ग्लोबिन’ तयार होत नसल्याने त्यांना फक्त ग्लोबिनचीच आवश्यकता असते. त्यामुळे शरीरात निर्माण होणारे लोह आणि नियमित रक्तसंक्रमणामुळे मिळणारे अतिरिक्त लोह, असे जादा लोह शरीरात जमा होते. याची पातळी मर्यादेपेक्षा वाढल्यास ते शरीरातील हृदय, किडनी, लिव्हर, प्लीहा इत्यादी महत्त्वाच्या अवयवांत साचते. त्याचा अनिष्ट परिणाम त्या अवयवांच्या कार्यक्षमतेवर होतो. म्हणून साधारण नियमित १५ रक्तसंक्रमणानंतर हे अतिरिक्त लोह शरीराबाहेर काढण्याची गरज असते.