अनेकांना स्पाँडिलोसिस हा एक आजार आहे, असं वाटतं. खरं तर स्पाँडिलोसिसची प्रक्रिया ही शरीराचं वय वाढताना मणक्यामध्ये होत जाणारे बदल असतात. केस पांढरे होण्यासारखी ही प्रक्रिया आहे. .मात्र, ही प्रक्रिया अतिरिक्त प्रमाणात घडली किंवा त्यामुळे मणक्याच्या कॅनॉलमध्ये असलेल्या मज्जारज्जूवर किंवा बाहेर पडणाऱ्या नसांवर दाब आला, तर स्थिती गंभीर होऊन आजाराची स्थिती निर्माण होते. त्यातच भर म्हणजे प्रत्येक व्यक्तीच्या मणक्याची रचना जेनेटिकली वेगळी असते, त्यामुळे स्पाँडिलोसिसच्या प्रक्रियेचा परिणाम वेगवेगळा होऊ शकतो.वयोमानापरत्वे प्रत्येकाला हा त्रास कमी-अधिक प्रमाणात होत असतो. आपल्या दोन मणक्यांमध्ये ‘डिस्क’ (गादी/कुर्चा) असते. ही ‘शाॅक ॲब्सॉर्बर’ व ‘बॉल बेरिंग’चं कार्य करत असते. डिस्कचा मधला भाग जेलीप्रमाणे मऊ असतो. त्यात पाण्याचं प्रमाण अधिक असतं. झीज सुरू होते, तेव्हा हे पाण्याचं प्रमाण आटायला लागतं..डिस्कची उंची कमी होत जाते व दोन मणके एकमेकांच्या जवळ यायला लागतात. त्यामुळे शरीराला जाणीव होते, की या भागात काही तरी गडबड आहे. आपल्या शरीराचा गुणधर्म असा आहे, की कुठंही अस्थिरता जाणवली, की तिथं जास्त हालचाल न होण्याचे उपाय योजले जातात. त्यामुळे प्रथम मानेच्या भागातले स्नायू आकुंचन पावतात व कडक होतात. त्यामुळे मान ‘अवघडते.’त्यानंतर हळूहळू या ‘अस्थिरतेवर’ उपाय म्हणून ‘डिस्क’च्या अवतीभवती नवीन कॅल्शियम साचायला लागतं व हळूहळू त्याचं नवीन हाडात रूपांतर होतं. हे हाड वरून व खालून ‘चोची’प्रमाणे वाढतं. ‘अस्थिर’ भाग सांधण्याच्या शरीराच्या प्रयत्नांचा हा भाग असतो. अशा प्रकारांची हाडांची टोकं मणक्यातल्या मागच्या भागातल्या सांध्यांमधूनसुद्धा वाढतात..मज्जारज्जूभोवतीच्या इतर काही भागांतल्या सांध्यांमधूनसुद्धा वाढत जातात. मज्जारज्जूभोवती असलेल्या इतर काही लिगामेंटस्मध्येसुद्धा कॅल्शिअम जमा व्हायला लागतं. या प्रक्रियेलाच स्पॉंडिलोसिस म्हणतात. मणक्यांची झीज वयाच्या २५ वर्षानंतर सुरू होते व ५० वर्षानंतर ९५ टक्के लोकांच्या एक्स-रेमध्ये कमी-अधिक प्रमाणात स्पॉंडिलोसिस असतो.अधूनमधून मान अवघडणं, मणके एकमेकांना सांधले गेल्यानं मानेची हालचाल नेहमीप्रमाणे न होणं, मान कडक होणं अशी लक्षणं बहुतांश लोकांमध्ये वयानुसार दिसतात. अनेक लोकांमध्ये यापुढे प्रकरण जात नाही. मात्र, स्पॉंडिलोसिसची प्रक्रिया नेहमीपेक्षा खूप जास्त झाल्यास मज्जारज्जू व नसांवर दाब येऊ शकतो. तसंच काही लोकांमध्ये मणक्यातील कॅनॉल (ज्यातून मज्जारज्जू व नसा जातात) जन्मत:च चिंचोळा असतो, त्यातच या वाढलेल्या हाडांचा दाब आला, तर ‘दुष्काळात तेरावा महिना’ अशी स्थिती होते..मज्जारज्जूचा दाबचालताना (विशेषत: अंधारात चालताना) तोल न सांभाळता येणं.पायामध्ये जडपणा वाटणं. पायातील शक्ती कमी वाटणं.चालताना पायातील चप्पल निसटणं.तळहातात बधिरपणा येणं. क्लिष्ट कामं करणं अवघड जाणं. (उदा. बोटांनी बटन लावणं, नाडी बांधणं इत्यादी क्रिया करणं अवघड व अशक्य होत जातं.) आजार वाढले, तरी तळहाताची झीज झालेली दिसते. कारण स्नायूंचा आकार आकसायला लागतो. बोटं वाकडी होऊ लागतात.आजार वाढले, तर पायात कडकपणा येतो. पाय गुडघ्यात वाकले जातात. चालणं, हातानं काम करणं अशक्य होतं..आजार आणखी वाढल्यास लघवीवरचा व नंतर संडासवरचा ‘कंट्रोल’ जातो. .नसेवरचा दाबकधीकधी मानेतील मणक्यातून बाहेर पडणाऱ्या नसेवर दाब येतो. यात एका बाजूलाच लक्षणं दिसतात.एका बाजूची मान, खांदा दुखणं.खांद्यापासून कळ अथवा मुंग्या सुरू होऊन दंडात व हातात पसरतात. ही कळ असह्य असते.दंड, हात किंवा तळहातातील स्नायूंची शक्ती कमी होणे. कधी कधी कळा न येतासुद्धा फक्त शक्ती कमी होऊ शकते. याला ‘वेदनारहित’ नसेवरचा दाब म्हणतात. दोन मणक्यांच्या मधून बाहेर पडणारी नस एका गोलाकार बोगद्यातून बाहेर येते. ‘स्पॉंडिलायसिस’चं वाढलेलं हाड या बोगद्यात घुसल्यास नसेवर दाब येतो व हातात कळा, मुंग्या, कमजोरी इत्यादी लक्षणं दिसतात.स्पाँडिलोसिसचं आजारात रूपांतर झाल्यास ते गांभीर्यानं घेणं गरजेचं आहे. मेंदू व मणक्यातल्या पेशी दाबामुळे नष्ट झाल्या, तर परत तयार होत नाहीत. मानेच्या स्पाँडिलोसिसबाबतचे उपाय आणि काही लक्षणांबाबतचे गांभीर्य याबाबत पुढच्या लेखात..सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.
