सदर -संगणक सॅबोटाज : आधुनिक तंत्रज्ञानासाठी एक धोका

सावध ऐका सायबरच्या हाका............ लोगो

आजच्या डिजिटल युगात संगणक आणि इंटरनेट आपल्या जीवनाचा अभिन्न अंग बनले आहेत. शिक्षण, व्यवसाय, मनोरंजन, संवाद-सर्वच क्षेत्रांमध्ये संगणकांचा वापर वाढत चालला आहे; मात्र, याच संगणक तंत्रज्ञानाचा गैरवापर करून दुसऱ्यांना हानी पोहोचवण्याच्या घटनांमध्ये वाढ होत आहे. संगणक सॅबोटाज हे त्यातील एक. संगणक सॅबोटाज म्हणजे संगणक प्रणाली, नेटवर्क किंवा डाटा यांना जाणीवपूर्वक हानी पोहचवणे, त्यांना अडथळे आणणे किंवा नष्ट करणे होय. हे कार्य अनेकदा दुष्ट हेतूने व्यक्ती किंवा गटांद्वारे केल्या जातात, ज्यांचा उद्देश हानी पोहचवणे, संवेदनशील माहिती चोरी करणे किंवा कार्यांमध्ये अडथळा आणणे असतो.
-rat१८p१.jpg -
OP25N39457
--प्रा. स्वालेहा फिरोज शेख
--
संगणक सॅबोटाज : आधुनिक तंत्रज्ञानासाठी एक धोका
संगणक सॅबोटाजमागील प्रेरणा विविध असतात.
आर्थिक लाभ : काहीजणांना व्यक्तीगत लाभ मिळवण्यासाठी संगणक सॅबोटाज करणे फायद्याचे वाटते. उदा. आर्थिक लाभ मिळवण्यासाठी किंवा स्पर्धकांना कमजोर करण्यासाठी.
मनोरंजन आणि आव्हान : काहीजण फक्त थ्रिल आणि आव्हान शोधण्यासाठी संगणक सॅबोटाज करतात.
हानीकारक उद्दिष्ट : काही व्यक्ती किंवा समूह इतरांना हानी पोहोचवण्याच्या हेतूने संगणक सॅबोटाज करतात. संगणक आणि नेटवर्कच्या सुरक्षिततेसाठी योग्य उपाययोजना करणे आवश्यक आहे.
आर्थिक नुकसान : संस्थांना मोठा आर्थिक तोटा होऊ शकतो जसे की, डाटा गमावणे, उत्पादनशक्ती घट आणि पुनःप्राप्ती खर्च.
व्यावसायिक प्रतिष्ठेला हानी : ग्राहकांचा विश्वास कमी होऊ शकतो आणि व्यावसायिक प्रतिमेवर नकारात्मक परिणाम करू शकतात.
सेवेचा व्यत्यय : आरोग्यसेवा, वाहतूक आणि ऊर्जा ग्रिड्ससारख्या महत्वपूर्ण पायाभूत सुविधांवरील हल्ले विनाशकारी परिणाम घडवून आणू शकतात.
राष्ट्रीय सुरक्षा धोके : सायबर हल्ले सरकारी कारभार खंडित करून संवेदनशील माहिती चोरून आणि महत्वपूर्ण पायाभूत सुविधा खंडित करून राष्ट्रीय सुरक्षेला धोका निर्माण करू शकतात. संगणक सॅबोटाजपासून सुरक्षा करण्यासाठी संस्थांनी मजबूत सायबरसुरक्षा उपायांची अंमलबजावणी करावी.
तंत्रज्ञान उपाययोजना : अँटीव्हायरस आणि अँटीमालवेअर सॉफ्टवेअर नियमितपणे अद्ययावत ठेवा. नेटवर्क सुरक्षेसाठी फायरवॉल्स वापरा. संवेदनशील डाटा एन्क्रिप्ट करा.
मानवी उपाययोजना : कर्मचारी आणि वापरकर्त्यांना सुरक्षा धोके ओळखण्यासाठी प्रशिक्षण द्या. मजबूत पासवर्ड धोरण, नियमित पासवर्ड बदल आणि बहुपदवी प्रमाणीकरण वापरा.
प्रवेश नियंत्रण : संवेदनशील माहिती आणि प्रणालींवर फक्त अधिकृत कर्मचाऱ्यांना प्रवेश द्या.
धोरणात्मक उपाययोजना : स्पष्ट आणि लागू करण्याजोगी सुरक्षा धोरणे तयार करा. गोपनीयता व डाटा संरक्षणाची धोरणे ठेवा. सुरक्षा ऑडिट्स आणि परीक्षकांनी नियमित तपासणी करा.
फिजिकल उपाययोजना : हार्डवेअर संरक्षित ठेवा. सर्व्हर रूममध्ये प्रवेश मर्यादित करा. बायोमेट्रिक उपाय वापरा. कायदेशीर उपाययोजना : संगणक सुरक्षा आणि गोपनीयता कायद्यांचे पालन करा.
नवोन्मेष उपाययोजना : एआय (AI), मशिन लर्निंग आणि ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाचा वापर करा. सुरक्षेतील नवीनतम धोरणे आणि तंत्रज्ञानांची निर्मिती करा. संगणक सॅबोटाजपासून सुरक्षित राहण्यासाठी हे सर्व घटक संयोजनात वापरणे गरजेचे आहे.
प्रत्यक्ष जीवनातील उदाहरणे : तेलंगणा आणि आंध्रप्रदेश वीजवितरण प्रणालीवर हल्ला : एक रॅन्समवेअर हल्ला तेलंगणा आणि आंध्रप्रदेश वीजवितरण प्रणालींवर झाला ज्यामुळे सर्व प्रणाली पूर्णतः बंद पडली होती.
उत्तर हरियाणा बिजली वितरण निगम (युएचबीव्हीएन) रॅन्समवेअर हल्ला : हॅकर्सनी युएचबीव्हीएनच्या संगणक प्रणालींमध्ये प्रवेश मिळवला आणि ग्राहकांच्या बिलिंग डाटाची चोरी केली आणि १ कोटी रुपये किंवा १० दशलक्ष डॉलर्सची खंडणी मागितली. संगणक सॅबोटाज फक्त एक तांत्रिक आव्हान नाही ते सामाजिक आव्हान आहे. या धोक्याला तोंड देण्यासाठी सामूहिक प्रयत्न आवश्यक आहे.

(लेखक घरडा इन्स्टिट्यूट ऑफ टेक्नॉलॉजी, लवेल येथे सहाय्यक प्राध्यापक आहेत.)