-‘सेनापती’ला मिळाली ‘चंदा’ची साथ

- rat२७p५.jpg-
२६O२०१५१
सह्याद्री व्याघ्रप्रकल्पात सेनापती वाघाचे छायाचित्र, ज्या कॅमेऱ्यामध्ये आली आहे त्या कॅमेऱ्याजवळच चंदा या वाघिणीच्या पायाचे ठसे मिळाले आहेत.
----
‘सेनापती’ला मिळाली ‘चंदा’ची साथ
सह्याद्री व्याघ्रप्रकल्पातील नैसर्गिक अधिवास; संख्या वृद्धिंगत होण्यास मदत, वनविभागाचे लक्ष
मुझफ्फर खान ः सकाळ वृत्तसेवा
चिपळूण, ता. २७ : सह्याद्री व्याघ्रप्रकल्पातील एसटीआर टी-१ (सेनापती) हा नर वाघ आणि एसटीआर टी-४ (चंदा) या वाघिणीची जोडी जमली आहे. सध्या चांदोली राष्ट्रीय उद्यानात या जोडीवर वनकर्मचारी लक्ष ठेवून आहेत. नर-मादी वाघांसोबत वावरामुळे सह्याद्रीमध्ये लवकरच वाघांची नैसर्गिक संख्या वृद्धिंगत होण्यास मदत होईल, अशी आशा व्यक्त केली जात आहे.
सेनापती या वाघाने मागील तीन वर्षापासून सह्याद्री व्याघ्र राखीवमध्ये नैसर्गिक अधिवास तयार केला आहे तर चंदा या वाघिणीने देखील सेनापती या वाघाचा अधिवास असलेल्या वनक्षेत्रामध्येच साधारणपणे ३५ चौरस किलोमीटर वनक्षेत्रात नैसर्गिक अधिवास तयार केलेला आहे. ही बाब अतिशय आशादायी मानली जात आहे. चंदा ही वाघिणी नोव्हेंबर महिन्यात ताडाबोमधून सह्याद्री व्याघ्रप्रकल्पात व्याघ्र स्थानांतरण प्रकल्पाअंतर्गत स्थानांतरित करण्यात आली होती. या जोडीच्या मिलनक्रियेमुळे व्याघ्र स्थानांतरण प्रकल्पाने यशाची पहिली पायरी गाठली आहे. ताडोबातून सह्याद्री व्याघ्रप्रकल्पात नोव्हेंबर, २०२५ मध्ये एसटीआर टी-४ म्हणेजच चंदा या वाघिणीला स्थानांतरित करण्यात आले होते. तिला नैसर्गिक अधिवासात सोडल्यानंतर तिने चांदोली राष्ट्रीय उद्यानाच्या कोअर क्षेत्रात आपले बस्तान बसवले. याच भागात २०२३ पासून आपले हद्दक्षेत्र तयार केलेला सेनापती हा वाघ मादीच्या शोधात होताच. चंदा आल्यावर त्याच्या या शोधमोहिमेला विराम मिळाला. चंदालादेखील नराच्या अस्तित्वाची जाणीव झाल्यावर तिने डिसेंबर महिन्याच्या अखेरीस आपल्या गंधखुणा सोडायला सुरुवात केली. अखेरीस जानेवारी महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यात या जोडीचे छायाचित्र टिपण्यात आले. नर आणि मादी वाघ आयुष्यभरात अनेक जोडीदार निवडू शकतात. त्यामुळे सेनापती चंदाबरोबरीनेच तारासोबतही मिलन करू शकतो, असा अभ्यासकांचा अंदाज आहे.
-----
चौकट
....आणि ती दोघं कॅमेऱ्यात ट्रॅप झाली!
जानेवारीच्या पहिल्या आठवड्यात एका मृत गव्यावर रात्री १० वाजून १३ मिनिटांनी चंदाची छबी कॅमेरा ट्रॅपमध्ये टिपली गेली. त्यानंतर पाऊण तासांनी म्हणजेच ११ वाजून २ मिनिटांनी तिला सेनापती दिसला. त्याच छायाचित्रात सेनापतीच्या बरोबर मागे चंदा उभी ठाकलेली दिसली. तिच्या गळ्यात बसवलेल्या रेडिओ कॉलरचे जीपीएस लोकेशनदेखील कॅमेरा ट्रॅप लावलेल्या ठिकाणीच मिळाले. तेव्हापासून चंदा आणि सेनापती जोडीने सह्याद्रीत फिरत आहे.

-----
कोट
सह्याद्री व्याघ्र राखीव प्रकल्पात सध्या सुरू असलेल्या वाघांचे सनियंत्रण पथकाच्या निरीक्षणावरून आणि कॅमेरा ट्रॅपमध्ये कैद झालेल्या एकत्रित माहितीवरून मागील एक आठवड्यापासून चांदोली वन्यजीव विभागांतर्गत वनपरिक्षेत्र आंबामध्ये सेनापती व चंदा यांचा सोबत वावर असल्याचे सिद्ध झाले आहे. त्यांचा एकत्रित वावर हा जंगलातील नैसर्गिक वर्तनाचा एक भाग असून, प्रजनन प्रक्रियेच्यादृष्टीने सह्याद्री व्याघ्र राखीवसाठी ही बाब अतिशय महत्त्वपूर्ण मानली जात आहे.

- तुषार चव्हाण, उपसंचालक, सह्याद्री व्याघ्रप्रकल्प