Asha Bhosle : स्वरस्वामिनी आशा...

अल्प परिचय -आठ दशकांहून अधिक काळ सुरू असलेली स्वरसाधना रविवारी संपली. आशा भोसले यांच्या निधनानंतर ‘के दिल अभी भरा नहीं...’अशीच चाहत्यांची अवस्था झाली आहे. आपल्या वैविध्यपूर्ण गायकीने रसिकांच्या मनावर अधिराज्य गाजवणाऱ्या स्वरस्वामिनी आशा भोसले यांच्या कारकिर्दीवर दृष्टिक्षेप.....सुरांची साधना करणाऱ्या मंगेशकर कुटुंबामध्ये ८ सप्टेंबर १९३३ रोजी सांगली संस्थानातील गोअर या ठिकाणी आशाताईंचा जन्म झाला. आशाताईंचे वडील पं. दीनानाथ मंगेशकर हे नामांकित शास्त्रीय गायक आणि रंगभूमीवरील अभिनेते होते. लता मंगेशकर या त्यांची मोठी बहीण. लहान वयातच वडिलांचे निधन झाल्यानंतर मंगेशकर कुटुंबावर आर्थिक संकट आले आणि त्यातून बाहेर पडण्यासाठी स्वरसम्राज्ञी लता मंगेशकरांसह आशाताईंनी अत्यंत लहानपणापासून गायन सुरू केले..आशा भोसले यांनी प्रत्येक शैलीतील गाणी गाऊन मराठी आणि हिंदी अशा दोन्हीही कलावर्तुळात महत्त्वाचे स्थान मिळवले. लतादीदींसह शमशाद बेगम, गीता दत्त, नूरजहाँ, सुरय्या यांसारख्या पट्टीच्या गायिका फिल्म इंडस्ट्रीमध्ये सक्रिय असताना आशाताई इंडस्ट्रीत आल्या. आशा भोसले यांना वैवाहिक जीवनात, चित्रपटसृष्टीत जो संघर्ष करावा लागला, तेवढा अन्य कुठल्याही गायिकेला नाही! ‘मेलडी क्वीन’ आशाताई यांचा एकूणच प्रवास अतिशय संघर्षपूर्ण, खडतर असाच राहिला. सन १९४३ मध्ये मराठी चित्रपट माझा बाळ मधील ‘चला चला नव बाळा’ या गाण्याने कारकिर्दीची सुरुवात केली..हिंदी चित्रपटसृष्टीत त्यांनी १९४८ मध्ये प्रवेश केला. नौशाद, शंकर जयकिशन, ओ. पी. नय्यर, सचिन देव बर्मन, राहुल देव बर्मन, खय्याम, रवी, बप्पी लाहिरी, जतिन-ललित, उत्तम सिंग, ए. आर. रेहमान यांसारख्या अनेक नामवंत संगीतकारांसोबत त्यांनी काम केले. विशेषतः राहुल देव बर्मन यांच्यासोबतची त्यांची जोडी अत्यंत गाजली. पंचमदांची साथ मिळाल्यामुळे आशाताईंनी एकापेक्षा एक अशा गाण्यांची बरसात केली..अशी झाली सुरुवातसन १९४८ मध्ये हंसराज बहल यांच्या ‘चुनरियाँ’ या चित्रपटात ‘सावन आया...’हे गीत गाऊन आशाताईंनी हिंदी चित्रपटसृष्टीत पदार्पण केले. १९५३ मध्ये बिमल रॉय यांनी ‘परिणीता’साठी आशाताईंना संधी दिली. १९५४ मध्ये राज कपूर यांनी ‘बूट पॉलिश’मध्ये मोहम्मद रफी यांच्यासोबत ‘नन्हे मुन्ने बच्चे तेरे मुठ्ठी मे क्या है...’ गायला दिले. पुढे ओ. पी. नय्यर यांनी १९५६ मध्ये ‘सीआयडी’साठी संधी दिली. एका ‘मेलडी पर्वा’ची अनुभूती रसिकांना मिळाली.भारतीय शास्त्रीय संगीतात प्राविण्य मिळवत असताना या संगीताच्या चौकटीत त्यांनी स्वतःला अडकवून घेतले नाही. पार्श्वगायनाच्या क्षेत्रामध्ये गायकाचे प्रमुख मार्गदर्शक संगीत दिग्दर्शक असतात. मात्र, ज्या कलाकारांवर आपले गाणे चित्रित होणार आहे त्या कलाकारांच्या चेहेरपट्टीशी आवाजाशी, बोलण्याच्या लकबिशी, उच्चाराशी आपला आवाज मिळता जुळता होईल हे कौशल्य आशाताई शिकल्या..अभिनयाची कारकीर्ददीर्घकाळ गायन करणाऱ्या आशा भोसले यांनी वयाच्या ८० व्या वर्षी २०१३ मध्ये ‘माई’ या चित्रपटातून आपल्या अभिनय कारकिर्दीला सुरुवात केली. चित्रपटात मुलांच्या भूमिका राम कपूर आणि पद्मिनी कोल्हापुरे यांनी साकारल्या होत्या.पाककलेत पारंगतआशाताईंचा दुसरा आवडता छंद होता तो म्हणजे स्वयंपाक. पार्श्वगायनाच्या छंदाबरोबर त्यांनी हा पण छंद जोपासला. निरनिराळे ‘व्हेज’ आणि ‘नॉनव्हेज’ पदार्थ त्यांनी शिकून घेतले. याच छंदाचे रूपांतर त्यांनी उद्योग व्यवसायात केले. परदेशामध्ये ‘आशाज्’ या नावाच्या रेस्टॉरंटची सुरुवात त्यांचा धाकटा मुलगा आनंद यांच्या साह्याने केली. पहिले रेस्टॉरंट दुबई येथे सुरू केले..पुरस्कारांनी गौरवराष्ट्रीय पुरस्कार, असंख्य ‘फिल्मफेअर पुरस्कार’, मध्य प्रदेश सरकारचा ‘लता मंगेशकर पुरस्कार’, महाराष्ट्र सरकारचे १५ पेक्षा जास्त पुरस्कार आणि २००८ मध्ये मिळालेला ‘पद्मविभूषण पुरस्कार’ आशाताईंना देण्यात आले. चित्रपट क्षेत्रातील सर्वोच्च पुरस्कार ‘दादासाहेब फाळके सन्मान’ आशाताईंना देण्यात आला, तर भारत-पाकिस्तान असोसिएशनचा ‘नाईटिंगेल ऑफ एशिया’ हा पुरस्कारही त्यांना मिळाला. ब्रिटनचे तत्कालीन पंतप्रधान टोनी ब्लेअर यांच्या हस्ते ‘बीबीसी’तर्फे ‘जीवनगौरव पुरस्कार’ही त्यांना देण्यात आला..१२ हजार गाणीआशाताईंनी २० भाषांमध्ये १२००० पेक्षा अधिक गाणी गायली आहेत. आशा भोसले यांच्यावर ९० मान्यवरांनी लिहिलेल्या ९० लेखांचे आणि दुर्मीळ छायाचित्रांचे ‘स्वरस्वामिनी आशा’ हे पुस्तक आहे. या पुस्तकात गायक, संगीतकार, गीतकार, साहित्यिक, दिग्दर्शक, लेखक आणि कुटुंबीय अशा ९० मान्यवरांनी लिहिलेले ९० लेख; तसेच आशाताईंची दुर्मीळ छायाचित्रे आहेत..सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.

Asha Bhosle : स्वरस्वामिनी आशा...

Related Stories

Premium|Study Room : १२ हजारांहून अधिक गाण्यांची जादूगार आशा भोसले; मंगेशकर परंपरेतून जागतिक कीर्तीपर्यंतचा प्रवास

Pune News : बंधुभाव, निःस्वार्थपणे सेवा हा धर्म; डॉ. मोहन भागवत

Asha Bhosle : स्वरनक्षत्र निमाले! आशा भोसले यांचे निधन, मुंबईत आज अंत्यसंस्कार