इन्फोग्राफिक्स ः गणेश तारळेकर

इन्फोग्राफिक्स ABD26J81022 ----- योग्य काळजी आणि उपचाराने सांधेदुखीवर मिळवा कायमची मात ---- अनेकदा सांधेदुखी सुरू झाली की लोकांना वाटते आता आपले सक्रिय आयुष्य संपले. पण हा विचार आता पूर्णपणे बदलण्याची वेळ आली आहे. दरवर्षी १२ ऑक्टोबर रोजी जगभरात जागतिक संधिवात दिन महत्त्वाच्या उद्देशाने साजरा केला जातो. समाजामध्ये या आजाराविषयी योग्य जनजागृती करणे आणि वेळेवर उपचारांचे महत्त्व लोकांना पटवून देणे हा यामागचा मुख्य हेतू आहे. यंदाच्या वर्षी या जागतिक दिनाची संकल्पना अतिशय सकारात्मक आणि प्रेरणादायी आहे, ती म्हणजेच ‘तुमची स्वप्ने पूर्ण करा, तुमचे ध्येय गाठा’. संधिवातासारख्या आजारासोबत जीवन जगताना अनेक शारीरिक अडचणी नक्कीच येऊ शकतात, पण या अडचणींमुळे खचून जाऊन आपल्या ध्येयांपासून दूर जाण्याची अजिबात गरज नाही. योग्य उपचारांच्या मदतीने तुम्ही तुमची आवडती कामे करू शकता. ------ खरे वास्तव: गैरसमज आणि सत्य समाजात असा एक मोठा गैरसमज आहे की, सांधेदुखी किंवा संधिवात हा केवळ म्हातारपणी किंवा वृद्धावस्थेत होणारा आजार आहे. पण वैद्यकीय वास्तवानुसार हा समज आता पूर्णपणे चुकीचा ठरत आहे, कारण आजकाल तरुणांमध्ये आणि अगदी लहान मुलांमध्येही हे आजार मोठ्या प्रमाणावर आढळू लागले आहेत. संधिवात हा कुठलाही एकच आजार नाही. वैद्यकीय भाषेत ही एक व्यापक संज्ञा असून, यामध्ये तब्बल २०० हून अधिक विविध प्रकारच्या आजारांचा समावेश होतो. ऑस्टिओआर्थरायटिस ः हा सांध्यांची झीज होण्याशी संबंधित प्रकार आहे. रुमेटॉइड आर्थरायटिस ः हा एक गंभीर प्रकार आहे. सोरायटिक आर्थरायटिस आणि गाऊट: सांध्यांमध्ये विशिष्ट घटक साचल्याने किंवा त्वचेच्या आजारासोबत होणारा वात. बालसंधिवात : लहान मुलांमध्ये आढळणारा सांधेदुखीचा प्रकार. ----- भारतातील स्थिती भारतातही स्नायू आणि हाडांशी संबंधित आजारांचे प्रमाण अत्यंत वेगाने वाढत आहे. जागतिक आरोग्य संघटनेच्या अत्यंत महत्त्वाच्या अभ्यासानुसार, भारतातील जवळपास प्रत्येक सहा व्यक्तींपैकी एका व्यक्तीला (१/६) कोणत्या ना कोणत्या प्रकारचा स्नायू किंवा हाडांशी संबंधित गंभीर त्रास जाणवतो. त्यामुळे या आजाराकडे दुर्लक्ष करणे महागात पडू शकते. ---- ही लक्षणे ओळखा आणि सावध व्हा - सांधेदुखी आणि कडकपणा: सांध्यांमध्ये सतत वेदना होणे आणि विशेषतः सकाळी उठल्यावर सांध्यांमध्ये खूप कडकपणा जाणवणे. - सूज आणि कमजोरी: सांध्यांवर सूज येणे आणि आजूबाजूच्या स्नायूंमध्ये प्रचंड कमजोरी वाटणे. - हालचालींवर मर्यादा: दैनंदिन कामे करताना (उदा. खाली बसणे, जिने चढणे) अडचण निर्माण होणे आणि हालचालींवर मर्यादा येणे. ----- काय करावे? पुरेसे पाणी प्यावे : शरीरातील सांध्यांची लवचिकता टिकवण्यासाठी पाणी अत्यंत महत्त्वाचे आहे, त्यामुळे दिवसभरात भरपूर पाणी प्यावे. चांगली झोप आणि विश्रांती: सांध्यांची झीज भरून काढण्यासाठी शरीराला चांगली आणि पुरेशी झोप मिळणे आवश्यक आहे. कामाच्या दरम्यान गरजेनुसार छोटे-छोटे ब्रेक नक्की घ्यावेत. संतुलित आहार आणि ताणतणाव नियंत्रण: वजन आटोक्यात ठेवण्यासाठी संतुलित आहार घ्यावा. मानसिक ताणतणाव नियंत्रित ठेवावा, कारण ताणामुळे वेदना अधिक जाणवू शकतात. सक्रिय राहा आणि योग्य पादत्राणे वापरा: सांध्यांवर ताण येऊ नये म्हणून योग्य आणि आरामदायी चपला किंवा बूट (पादत्राणे) वापरावेत. दुखापती टाळाव्यात आणि कमी ताणाचे व्यायाम करावेत. ----- काय टाळावे? दुखण्याकडे दुर्लक्ष नको: सांध्यांमध्ये सतत किंवा वाढत जाणाऱ्या वेदनांकडे कधीही दुर्लक्ष करू नये, वेळीच डॉक्टरांचा सल्ला घ्यावा. निष्क्रियता टाळा: सांधे दुखतात म्हणून एकाच जागी पूर्णपणे निष्क्रिय बसून राहू नये, यामुळे सांधे अधिक कडक होतात. चुकीची शरीरस्थिती : काम करताना, बसताना किंवा उभे राहताना चुकीची शरीरस्थिती टाळावी. अतिरेक आणि औषधांवर अवलंबित्व: वेदना वाढत असताना व्यायामाचा किंवा कामाचा अतिरेक करू नये. तसेच, केवळ वेदनाशामक औषधांवर अवलंबून राहू नये. वेदनांचा आदर करा, मात्र हालचालीची भीती अजिबात बाळगू नका. ---- हालचाल हाच सर्वोत्तम उपाय: संधिवाताच्या प्रकारानुसार आणि त्याच्या तीव्रतेनुसार औषधे आणि वैद्यकीय उपचार दिले जातात, पण यामध्ये फिजिओथेरपीची भूमिका अत्यंत मोलाची आहे. तज्ज्ञ फिजिओथेरपिस्ट सांध्यांची हालचाल आणि लवचिकता सुधारण्यास मदत करतात. नियमित हालचालीमुळे सांध्यांचा कडकपणा कमी होतो आणि सांध्यांना आधार देणारे स्नायू मजबूत होतात. चालणे, पोहणे, पाण्यातील व्यायाम आणि तज्ज्ञांनी सुचवलेले स्नायू बळकटीकरणाचे व्यायाम यांसारख्या कमी ताणाच्या हालचाली खूप उपयुक्त ठरतात. फिजिओथेरपिस्ट आपल्या वैयक्तिक गरजेनुसार सुरक्षित आणि टप्प्याटप्प्याने वाढवता येईल असा व्यायामाचा अचूक कार्यक्रम तयार करून देतात, ज्यामुळे रुग्णांचे स्वावलंबन टिकून राहते. --- कोट रुग्णांनी सांधेदुखीला किंवा संधिवाताला घाबरून जाऊन निराश होण्याची अजिबात गरज नाही. यंदाच्या जागतिक दिनाची संकल्पना ‘तुमची स्वप्ने पूर्ण करा’अशी आहे. या संकल्पनेनुसार, सांधेदुखीमुळे तुमचे ध्येय थांबण्याची अजिबात गरज नाही. सुरवातीच्या टप्प्यातच जर योग्य वैद्यकीय निदान झाले आणि रुग्णांनी योग्य उपचार घेतले, तर ते अगदी सर्वसामान्य माणसाप्रमाणे स्वावलंबी आणि वेदनामुक्त जीवन जगू शकतात. प्रवास करणे असो वा काम करणे, योग्य उपचारांच्या मदतीने सर्व काही शक्य आहे. - ----------- अनेकदा आपण पाहतो की रुग्ण सांधेदुखीच्या भीतीने कोणतीही हालचाल करणे थांबवतात. पण वेदनांचा आदर करा; मात्र हालचालीची भीती बाळगू नका, हे आमचे मुख्य सूत्र आहे. सांधे जेवढे सक्रिय राहतील, तेवढा त्यांचा कडकपणा कमी होण्यास मदत होते. योग्य पद्धतीने आणि तज्ज्ञांच्या मार्गदर्शनाखाली केलेले कमी ताणाचे व्यायाम तुमचे संतुलन सुधारतात, वजन नियंत्रणात ठेवतात आणि स्नायूंची ताकद वाढवतात. व्यायामाची पद्धत आणि तीव्रता प्रत्येक व्यक्तीच्या स्थितीनुसार ठरवणे आवश्यक असते, ज्यामुळे रुग्ण पुन्हा आत्मविश्वासाने उभा राहतो. - -------------