माणगावची आई वाकडाई देवी

माणगावची आई वाकडाई देवी
रायगड जिल्ह्यातील माणगावजवळील उतेखोल येथील घनदाट वनराईच्या सान्निध्यात वसलेले श्री आई वाकडाई देवी मंदिर हे समस्त माणगावकरांच्या श्रद्धेचे महत्त्वपूर्ण केंद्र आहे. निसर्गरम्य परिसर, पारंपरिक धार्मिक विधी आणि पिढ्यान्‌पिढ्या जपली गेलेली भक्ती यांमुळे या देवस्थानाला विशेष महत्त्व प्राप्त झाले आहे. ‘जंगलनिवासिनी देवी’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या आई वाकडाईच्या दर्शनासाठी भाविक श्रद्धेने येथे येतात.
मंदिराच्या सभोवतालची हिरवीगार वनराई, झाडांच्या पानांतून वाहणारा वारा आणि पक्ष्यांचा किलबिलाट मनाला प्रसन्नता देतो. निसर्गाच्या शांत वातावरणात देवीचे दर्शन घेताना भाविकांना मनःशांतीचा अनुभव मिळतो. त्यामुळे हे देवस्थान धार्मिक श्रद्धेबरोबरच निसर्गाशी जोडलेले एक सुंदर श्रद्धास्थान म्हणून ओळखले जाते.
पूर्वी मंदिराचे स्वरूप साधे होते. कौलारू छप्पर आणि लाकडी खांब असलेल्या मंदिरात ग्रामस्थ मनोभावे देवीची पूजा-अर्चा करीत असत. कालांतराने ग्रामस्थांच्या सहभागातून मंदिराचा विकास झाला. आजही देवीवरील श्रद्धा आणि परंपरेचा वारसा नव्या पिढीकडून जपला जात आहे.
मंदिराच्या जीर्णोद्धार वर्धापनदिनानिमित्त तसेच अन्य धार्मिक प्रसंगी उतेखोल आणि उतेखोलवाडी येथील ग्रामस्थांच्या सहभागातून पालखी सोहळा, पूजाविधी आणि महाप्रसादाचे आयोजन केले जाते. माघ महिन्यात वर्धापनदिन साजरा होत असल्याची स्थानिक माहिती आहे. नवरात्रोत्सवातही देवीची विशेष पूजा-अर्चा केली जात असल्याचे सांगितले जाते. या उत्सवांमुळे ग्रामस्थ एकत्र येतात आणि सामाजिक एकोपा अधिक दृढ होतो.
श्रद्धा, परंपरा आणि निसर्ग यांचा सुंदर संगम असलेले श्री आई वाकडाई देवी मंदिर हे माणगावच्या सांस्कृतिक ओळखीचा महत्त्वपूर्ण भाग आहे. मंदिर परिसर स्वच्छ ठेवणे आणि सभोवतालच्या वनराईचे संरक्षण करणे ही प्रत्येक भाविकाची जबाबदारी आहे.

अशी आहे आख्यायिका
स्थानिक लोकश्रद्धेनुसार, श्री आई वाकडाई देवीची पाषाणमूर्ती पुण्याच्या दिशेकडून काळ नदीच्या पात्रातून वाहत या परिसरात आल्याची आख्यायिका प्रचलित आहे. कालांतराने हे ठिकाण ग्रामस्थांच्या श्रद्धेचे केंद्र बनले. देवीला कौल लावण्याची परंपराही या देवस्थानाशी जोडली जाते. देवीचा कौल म्हणजे तिचे आशीर्वाद आणि मार्गदर्शन, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे. या आख्यायिकेला पुष्टी देणारे स्वतंत्र ऐतिहासिक पुरावे स्पष्टपणे उपलब्ध नसले, तरी ही कथा ग्रामस्थांच्या पारंपरिक श्रद्धेचा महत्त्वाचा भाग आहे.

संकलन : संतोष सुतार