फ्लेमिंगो सिटीत गुलाबी पाहुण्यांचे वेध

फ्लेमिंगो सिटीत गुलाबी पाहुण्यांचे वेध
विषारी स्थितीतील पाणथळ क्षेत्रांमुळे पर्यावरणप्रेमींमध्ये चिंता
सकाळ वृत्तसेवा
नवी मुंबई, ता. २० ः यंदाच्या हिवाळ्यात मुंबई आणि नवी मुंबई परिसरात गुलाबी पाहुणे म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या सुंदर फ्लेमिंगो पक्ष्यांचे आगमन नेहमीपेक्षा लवकर आणि अधिक संख्येने होण्याची शक्यता वर्तवली जात आहे, मात्र या पक्ष्यांना आकर्षित करणाऱ्या येथील पाणथळ जागांची बिकट व चिंताजनक स्थिती सध्या पर्यावरणप्रेमींसाठी तीव्र चिंतेचा विषय बनली आहे. प्रदूषित पाणी, शेवाळाची अतिवाढ आणि भरती-ओहोटीच्या नैसर्गिक प्रवाहात निर्माण झालेले मानवनिर्मित अडथळे यामुळे फ्लेमिंगोंच्या खाद्य अधिवासांना धोका निर्माण झाल्याचा इशारा नॅटकनेक्ट फाउंडेशन या संस्थेने दिला आहे.
सेंट्रल एशियन फ्लायवेवरील पक्ष्यांच्या स्थलांतराचा सखोल अभ्यास करणारे सृष्टी कन्झर्व्हेशन फाउंडेशनचे ज्येष्ठ शास्त्रज्ञ मृगांक प्रभू यांच्या विश्लेषणानुसार, यंदा कच्छच्या भागात पावसाचे प्रमाण खूपच कमी राहिल्याने तेथील पाण्याच्या पातळीवर आणि अन्नाच्या उपलब्धतेवर विपरीत परिणाम झाला आहे; त्यामुळे पुरेसा खाद्य साठा शोधण्यासाठी हे फ्लेमिंगो पक्षी लवकर स्थलांतर करण्याची दाट शक्यता आहे. नॅटकनेक्टचे संचालक बी. एन. कुमार यांनी व्यक्त केलेल्या चिंतेनुसार तीन प्रमुख ठिकाणांच्या वेटलँड सध्याची स्थिती या गुलाबी पाहुण्यांसाठी योग्य राहिलेली नाही. नेरूळ येथील एनआरआय वेटलँडमध्ये शेवाळाची प्रचंड वाढ झाली असून, लगतच्या टी. एस. चाणक्य तलावात अतिक्रमण व नैसर्गिक जलप्रवाहातील हस्तक्षेपामुळे पाण्याचा निचरा होणे कठीण झाले आहे. नॅटकनेक्टने या वर्षाच्या सुरुवातीला केलेल्या खासगी प्रयोगशाळा चाचण्यांमध्येही या तिन्ही ठिकाणच्या पाण्याच्या नमुन्यांत प्रदूषणाचे धोकादायक निर्देशक स्पष्टपणे आढळले होते.
स्वर्णश्रुष्टी हॅबिटॅट रिस्टोरेशन फाउंडेशनच्या संचालिका ज्योती नाडकर्णी यांनी मुंबई उच्च न्यायालयाचे कडक आदेश आणि विशेष समित्यांची नियुक्ती असूनही कांदळवन व पाणथळ परिसंस्थेच्या संवर्धनाकडे सातत्याने होणाऱ्या दुर्लक्षाबद्दल तीव्र खेद व्यक्त केला आहे. तर दुसरीकडे नवी मुंबई एन्व्हायर्नमेंट प्रिझर्व्हेशन सोसायटीचे संदीप सरीन यांनी फ्लेमिंगो येण्यापूर्वी या सर्व पाणथळ जागांची तातडीने स्वच्छता करण्याची जोरदार मागणी केली आहे.

पाणथळ अधिवासांचे पुनरुज्जीवन करा
पर्यावरणप्रेमींच्या मते, या पाणथळ जागांचे आरोग्य केवळ पक्ष्यांपुरते मर्यादित नसून ते स्थानिक मासेमारी समुदायांचा मुख्य आधार आहेत. पुराच्या वेळी अतिरिक्त पाणी शोषून घेणाऱ्या नैसर्गिक स्पंजसारखे कार्य करतात. याशिवाय, फ्लेमिंगो, कांदळवने आणि चिखलपट्ट्यांमुळे पक्षीनिरीक्षण, निसर्गशिक्षण, स्थानिक वाहतूक क्षेत्राला चालना मिळून पर्यावरण-पर्यटनाच्या माध्यमातून मोठ्या प्रमाणात स्वयंरोजगार निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळेच, प्रदूषणाचे मुख्य स्रोत रोखणे, नैसर्गिक भरती-ओहोटीचे प्रवाह पुन्हा मोकळे करणे, अतिक्रमणे हटवणे आणि या क्षेत्रांना अधिकृत कायदेशीर संरक्षण देणे ही काळाची गरज बनली आहे. नवी मुंबईची फ्लेमिंगो सिटी ही ओळख टिकवून ठेवण्यासाठी या पाणथळ अधिवासांचे पुनरुज्जीवन करणे आवश्यक आहे.