महापौरपदाच्या आरक्षणाकडे लक्ष

पिंपरी, ता. १९ ः महापालिका निवडणुकीचा निकाल लागला आहे. भारतीय जनता पक्षाने एकहाती सत्ता मिळवली आहे. आता महापौर कोण? कोणत्या संवर्गातील होणार? याचे वेध लागले आहेत. कारण, महापौरपदासाठीची आरक्षण सोडत गुरुवारी (ता. २२) सकाळी काढली जाणार आहे.
पिंपरी चिंचवड महापालिकेची निवडणूक प्रक्रिया पूर्ण झाली आहे. ३२ प्रभागांतील १२८ जागांसाठी १५ जानेवारीला मतदान होऊन १६ जानेवारीला मतमोजणी झाली. भाजपने ८४ जागा जिंकून एकहाती सत्ता मिळवली आहे. राष्ट्रवादी काँग्रेस ३७ जागा जिंकून पक्ष द्वितीय क्रमांकाचा ठरला आहे. त्यामुळे महापौर भाजपचा होणार हे निश्चित झाले आहे. त्यासाठीची आरक्षण सोडत गुरुवारी (ता. २२) सकाळी ११ वाजता मुंबईत मंत्रालयाच्या परिषद सभागृहात काढली जाणार आहे. राज्यातील २९ महापालिकांच्या निवडणुका एकाच वेळी झाल्यामुळे पिंपरी चिंचवडच्या महापौरपदासाठीचे आरक्षण कोणत्या संवर्गासाठी निघते, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. यामध्ये सर्वसाधारण (खुला), नागरिकांचा मागासप्रवर्ग (ओबीसी ः इतर मागासवर्गीय), अनुसूचित जाती (एससी), अनुसूचित जमाती (एसटी) असे संवर्ग आहेत. शिवाय, त्यातही प्रत्येकी संवर्गातील १५ टक्के जागा महिलांसाठी आरक्षित असतात. त्यानुसार वेगवेगळे आराखडे बांधले जात आहेत.

असे असू शकेल गणित
- ५० टक्के आरक्षणानुसार राज्यातील २९ पैकी १५ महापालिकांत महिलांसाठी महापौरपदाचे आरक्षण असेल
- १३ टक्के आरक्षणानुसार चार महापालिकांतील महापौरपदाचे आरक्षण एससी संवर्गासाठी असेल, त्यात २ महिला
- ७ टक्के आरक्षणानुसार २ महापालिकांतील महापौरपदाचे आरक्षण एसटी संवर्गासाठी असेल, त्यात १ महिला
- २७ टक्के आरक्षणानुसार ८ महापालिकांतील महापौरपदाचे आरक्षण ओबीसी संवर्गासाठी असेल, त्यात ४ महिला
- १५ महापालिकांमधील महापौरपदाचे आरक्षण खुले असेल, त्यात साधारणतः ८ महिलांसाठी असेल
- खुल्या संवर्गातील जागेवर कोणत्याही संवर्गातील नगरसेवक किंवा नगरसेविका महापौरपदी विराजमान होऊ शकेल, अर्थात त्या संदर्भातील निर्णय सत्ताधारी पक्ष घेईल

यापूर्वीची स्थिती
- महापौरपदाचे आरक्षण यापूर्वी निवडणूक प्रक्रिया सुरू असतानाच काढले जात होते. यावेळी त्याला विलंब झाला आहे. शिवाय, रोटेशन पद्धतीने किंवा ड्रॉ काढून (सोडतीद्वारे) आरक्षण निश्चित केले जात होते. यावेळी रोटेशन पद्धतीने आरक्षण काढणार की नव्यानेच आरक्षण जाहीर करणार, हे आगामी काळात ठरणार आहे.
- यापूर्वी महापौरपदाचा कालावधी अडीच वर्षांचा जाहीर केला होता. त्यामुळे २०१७ ते २०२२ या महापालिकेतील सत्ता काळात ओबीसी गटातील आरक्षणासाठी भाजपने प्रत्येकी सव्वा वर्षांच्या कालावधीत अनुक्रमे नितीन काळजे व राहुल जाधव यांना संधी दिली. त्यानंतरच्या अडीच वर्षांसाठीचे आरक्षण खुल्या गटातील महिलांसाठी होते. त्यात उषा ढोरे यांना संधी दिली होती.

संवर्गनिहाय नगरसदस्य
संवर्ग / महिला / खुला / एकूण
एससी / १० / १० / २०
एसटी / २ / १ / ३
ओबीसी / १७ / १७ / ३४
सर्वसाधारण / ३५ / ३६ / ७१
एकूण / ६४ / ६४ / १२८

भाजपचे संवर्गनिहाय नवनिर्वाचित सदस्य
संवर्ग / महिला / पुरुष / एकूण
एससी / ८ / ७ / १५
एसटी / १ / १ / २
ओबीसी / १२ / १३ / २५
सर्वसाधारण / २२ / २१ / ४३
एकूण / ४३ / ४२ / ८५
(भाजप पुरस्कृत एका अपक्षाचा समावेश आहे.)

----