Premium| Superstition in India: जो आधी बोलेल...

अरविंद जगतापjarvindas30@gmail.comआजही लोक गुप्तधन शोधण्यासाठी बळी देताहेत. एक सिनेमा पाहून शेकडो लोक रात्रभर धन शोधताना दिसले. अजूनही आजारी लोकांना उपचार म्हणून चटके दिले जातात. अजूनही लोक मांत्रिकाकडे जाऊन भूत उतरवत असतात... पण हे सगळं होण्याचं कारण एवढंच आहे, की आपण शांत आहोत आणि जो आधी बोलेल त्याला मूर्ख म्हणायच्या तयारीत दिसतोय. .पूर्वी एक खेळ खेळला जायचा. खरं म्हणजे मुलं खूप बोलत असतील तर त्यांना शांत करायला हमखास खेळला जाणारा खेळ. सगळ्यांना शांत बसायला सांगितलं जायचं आणि जो आधी बोलेल तो मूर्ख, असं जाहीर व्हायचं. मग सगळी मुलं शांत बसायची. कोण आधी बोलतो याची वाट बघायची. मग काही वेळाने मुलांना ते असह्य व्हायचं. तरी मुलं वाट बघत बसायचे. एकमेकांकडे आशेने बघायचे. हळूहळू सगळ्यांना एकमेकांचं हसू यायला लागायचं. तरी मुलं प्रयत्न करायची. शांत बसायची. जेव्हा मुलांना बोलायचं नाही असं सांगितलं जातं तेव्हा त्यांना खूप बोलावंसं वाटतं आणि विनाकारण शांत बसणं मुलांना असह्य होत असतं. कुणीतरी बोलतंच. सगळे हसू लागतात. बोलणारा मूर्ख ठरतो..मुलांचा खेळ वेगळा. ती गंमत असते; पण मोठी माणसं जेव्हा शांत राहतात तेव्हा परिस्थिती भयंकर होते. जो शांत बसेल तो मूर्ख वाटू लागतो. मंत्र्यावर आरोप होतात आणि पत्रकाराला अटक होते. एका दलित तरुणाला जीवघेणी मारहाण होते आणि धादांत खोटं सांगितलं जातं, की मारहाण झालीच नाही. अशा असंख्य गोष्टी आपल्या भोवती घडत असतात. आपण शांतपणे ऐकत राहतो. बघत राहतो; पण हे शांत राहणं फार काळ सुरक्षित ठेवू शकत नाही. कधी तरी आपलीही वेळ येणार असते. खरं तर जगाच्या इतिहासात माणसं अन्यायाविरोधात बोलली नसती तर हे जग म्हणजे एक कोंडवाडा झाला असता. जर सॉक्रेटिस बोलला नसता तर? सॉक्रेटिस तरुणांना बिघडवतो म्हणून त्याला मृत्युदंड ठोठावण्यात आला. तो काय म्हणाला?.‘‘माझ्या अथेन्सकर मित्रांनो! मागे अँफिपोलिसच्या व डेलियमच्या रणांगणांवर मी सैनिक म्हणून लढत असताना आपल्या सेनापतींनी मला एका जागी ठासून उभं राहण्यास सांगितलं होतं. त्या वेळी मृत्यू समोर दिसत असूनही ती आज्ञा मी धैर्याने पाळली; जागचा हाललो नाही. आज तर माझ्या विवेकाला परमेश्वराची आज्ञा झालेली आहे. ‘स्वतःच्या व इतरांच्या अंतरात्म्यांचे संशोधन करण्याचे तत्त्ववेत्त्याचे कार्य तू कर’ अशी ती आज्ञा आहे. ही आज्ञा मी त्याच निष्ठेने पाळली नाही तर ते फारच विचित्र होईल. .आज तुम्ही एखाद वेळी म्हणाल, की ‘सॉक्रेटिस, एक वेळ आम्ही तुझी गय करतो; पण तू पुन्हा मात्र असली बौद्धिक चिकित्सा व संशोधन करता कामा नये.’ असं तुम्ही म्हणालात तर यावर माझं उत्तर असं आहे : अथीनी मित्रांनो, माझा तुमच्यावर लोभ आहे, प्रेम आहे; पण तुमच्यापेक्षा मी माझ्या चित्तात स्फुरणारी परमेश्वराची आज्ञाच जास्त मानीन आणि जोपर्यंत जिवात जीव आहे व वाचेत बळ आहे, तोपर्यंत लोकांना माझे तत्त्वज्ञान शिकविण्यापासून कधीही परावृत्त होणार नाही. तेव्हा मला मुक्त करा वा न करा; पण एवढे ध्यानात ठेवा की, तुम्ही कोणताही निर्णय घेतला तरी मी माझा मार्ग सोडणार नाही. मग शंभर वेळा मृत्यू पत्करावा लागला तरी चिंता नाही.’’.आपल्या बुद्धीवर विश्वास असलेल्या या महान विचारवंताने जगाला शिकवलं, की आपल्या बोलण्याची, आपल्या सत्य बोलण्याची किंमत मोजायला तयार असलं पाहिजे. तरच जगाच्या बुद्धिवादी लोकांना चांगले दिवस येतील. मोठमोठे शोध लावणारे शास्त्रज्ञ युरोपात मूर्ख ठरवले जायचे. त्यांना काळी जादू करणारे लोक म्हणून ओळखलं जायचं. गॅलिलिओ असो किंवा डार्विन असो. या लोकांना आज आपण थोर शास्त्रज्ञ म्हणतो; पण त्यांच्या हयातीत त्यांना कायम दहशतीत राहावं लागलं. धर्माची दहशत. एकदा धर्माने सांगितलं, त्यात बदल करायचा नाही ही दहशत. पण लवकरच या लोकांचे सिद्धांत स्वीकारले गेले. पण जर हे लोक घाबरून शांत राहिले असते तर? देवीची लस घ्यायला आपले लोक नकार द्यायचे. देवीची पूजा करायचे. अशा वेळी त्या परक्या शास्त्रज्ञाने स्वतः लस टोचून घेतली नसती तर? त्या काळात आम्ही अमक्या धर्माच्या पेशंटसोबत उपचार घेणार नाही, अशी भांडणं चालायची. आज आपण पुन्हा त्या काळात जातोय का काय, अशी परिस्थिती आहे. ऊठसूट लोकांना आपल्या आध्यात्मिक शक्तीबद्दल मोठमोठ्या गप्पा मारणारे लोक खुशाल दवाखान्यात भरती होतात. .Nashik News: खळबळजनक! सर्वतीर्थ टाकेद कुंडावर भरदिवसा अंधश्रद्धेचा प्रकार.उपचार घेतात; पण आपल्या अनुयायांना मात्र भलतेच उपाय सांगत राहतात. लोक सगळ्या समस्या घेऊन या बुवा लोकांकडे जात राहतात. गर्दी करतात आणि गर्दीत चेंगराचेंगरी होऊन बळी जातात. साधी चेंगराचेंगरी टाळू न शकणारा बुवा देशाचं सोडा, माणसाचं काय भलं करणार? आजही खूप ठिकाणी लोक गुप्तधन शोधण्यासाठी बळी देताहेत. एक सिनेमा पाहून शेकडो लोक परवाच रात्रभर धन शोधताना दिसले. अजूनही काही भागात आजारी लोकांना उपचार म्हणून चटके दिले जातात. अजूनही लोक मांत्रिकाकडे जाऊन भूत उतरवत असतात. अजूनही शौचालयात जादूटोणा करणाऱ्या लोकांच्या जाहिराती पाहून लोक उपचार घेत असतात. अजूनही साठ-सत्तर वर्षांपूर्वी दिली जाणारी आश्वासनं राजकीय नेते सभेत देत असतात आणि अजूनही जनता त्याच आशेवर जगत राहते. अजूनही औरंगजेब हाच विषय भांडायला पुरतो. रोजगार, शिक्षण या विषयावर जनतेला पण स्वारस्य नसतं. .Nagpur Crime : भुतबाधेच्या नावावर महिलेस आठ लाखांचा गंडा; वाघेडा येथील घटना, एक अटकेत, तिघे पसार.सरकारचे डोके ठिकाणावर आहे का? हा प्रश्न विचारणारे नेते उरले नाहीत. काही पत्रकार तर हसू करून घेताना दिसताहेत. पूर्वी अमक्या वर्तमानपत्राचा पत्रकार अशी ओळख असायची. आता खूप पत्रकार अमक्या नेत्याचे म्हणून ओळखले जातात. न्यायाधीशसुद्धा शरम आणताना दिसताहेत. त्यांच्या घरात अवैध कॅश जळत असेल, त्यांना तरुणीच्या कपड्याला हात घालणं अपराध वाटत नसेल तर काय बोलणार? गुन्हेगारांना पोलिसच खाऊपिऊ घालणार असतील तर काय होणार? पण हे सगळं होण्याचं कारण एवढंच आहे, की आपण शांत आहोत. लहान मुलांचा खेळ आपण मनावर घेतलाय. आपण स्वतः बोलत नाही आहोत आणि जो आधी बोलेल त्याला मूर्ख म्हणायच्या तयारीत दिसतोय.(लेखक चित्रपट लेखक, गीतकार, दिग्दर्शक आणि ‘चला हवा येऊ द्या’ कार्यक्रमाचे पत्रलेखक आहेत.).सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.