Geophysics and plate tectonics
esakal
डॉ. श्रीकांत गबाले, डॉ. श्रीकांत कार्लेकर
पृथ्वीवर राहणाऱ्या सजीवांच्या दृष्टीने पृथ्वीचे कवच हा सगळ्यात महत्त्वाचा थर आहे. या थराच्या उत्क्रांतीचा इतिहासही विलक्षण आहे. आपण पाहतो ते पृथ्वीचे सगळे सौंदर्य ज्या पृष्ठभागावर एकवटले आहे, तो भाग म्हणजे पृथ्वीचे कवच. अतीव सुंदर डोंगरदऱ्या, पर्वतशिखरे, नदी, नाले, समुद्र, वृक्षवेली आणि जंगले यांनी समृद्ध असे प्रचंड पृथ्वीवरचे दुधावरच्या साईइतके पातळ, पण तितकेच भक्कम आवरण म्हणजेच पृथ्वीचे कवच! हे कवच पृथ्वीच्या अंतरंगातील लहान-मोठ्या सर्व हालचालींचे पृष्ठभागावर दृश्य आविष्कार दाखविणारे संवेदनशील आणि महत्त्वाचे ठिकाण आहे.
पृथ्वीचे कवच (Crust), प्रावरण (Mantle) आणि गाभा (Core) हे तीनही स्तर वेगळे आणि स्थिर आहेत, असा पृथ्वीच्या रचनेसंबंधी जुना दृष्टिकोन होता. नवीन संशोधनानंतर या दृष्टिकोनात आमूलाग्र बदल होत आहेत. पृथ्वी ही एक जटिल आणि सक्रिय प्रणाली आहे, हे नवीन अभ्यासांतून सूचित होत आहे. नवीन अभ्यासानुसार सर्व स्तर परस्पर जोडलेले आणि गतिशील आहेत. थरांत उष्णता, प्राकृतिक घटक आणि रासायनिक घटक यात सतत देवाणघेवाण होत असते.