प्रणव सखदेव - अधलंमधलं - सप्तरंग

सकाळ - सप्तरंग, ०९ ऑगस्ट २०२६ साठी...
----------------------------------------------------------------------------
सदर : अधलंमधलं
लेखक : प्रणव सखदेव
-----------------------------------------------------------------------------------
शीर्षक :
एआय आणि पाऊसगप्पा
----------------------------------------------------------------------------------------
उत्तरार्ध
----------------------------------------------------------------------------------
इन्ट्रो :
हळूहळू सर्वच क्षेत्र एआय आपले पाय रोवतोय. एक प्रयोग म्हणून मी जेमिनी एआयशी पावसाबद्दल गप्पा मारल्या आणि त्या रेकॉर्ड करून शब्दांकित केल्या. जागेच्या मर्यादेमुळे गप्पांचा गाभा तसाच ठेवून थोड्या संपादित केल्या आहेत. अजूनही एआय बाल्यावस्थेत असलं तरी ते भविष्यात त्याची वाढ कशी होऊ शकते याचा अंदाज या लेखातून येईल...
--------------------------------------------------------------------------------------------------------
मी – तुला मागच्या वेळी आपण जे बोललो होतो ते आठवतंय का?
एआय – हो.
मी – मला समराइज करून सांगशील?
एआय – गेल्या वेळी आपण कवितांबद्दल बोललो, लहानपणीच्या आठवणींबद्दल बोललो होतो. मी कविताही तयार करून दिल्या. त्यासाठी तू मला काही शब्दही दिले होतेस. मी लयबद्ध कविता केली होती, आणि तू मला मंगेश पाडगावकरांच्या स्टाइलमध्ये कविता करून दे असंही सांगितलं होतंस. श्रावणाची आठवण सांगितली होतीस आणि भिजण्याचीही.
मी – बरोबर.
एआय – पुन्हा पावसाबद्दल बोलू या का? की वेगळा विषय?
मी – नाही, पावसाबद्दलच बोलू.
एआय – चालेल. पावसात भिजायची मजा काही वेगळी असते नाही का? तुला आठवते कधी तू शेवटचं पावसात बेधुंद भिजला होतास, त्यावेळचा अनुभव कसा होता?
मी – लहान असताना मी दरवर्षी पावसाळ्यात एकदा तरी भिजायचोच. नंतर मात्र जरा ते कमी होत गेलं. पण कॉलेजमध्ये गेल्यावर सुद्धा एखाददोन वेळेला तर खूप भिजणं व्हायचंच. कारण मुंबईला खूप पाऊस पडतो. तुला माहितीच असेल ते. तिथे म्हणजे छत्री तर काही तिथे कामाचीच नसते एवढा मुसळधार पाऊस पडतो. अशी सगळी गंमत आहे.
एआय – वा, मुंबईचा पाऊस तर खरच खास असतो. तुझ्या आठवणी ऐकून मलाही भिजायची इच्छा झाली. लहानपणीचं भिजणं आणि कॉलेजमधली गंमत हे सगळे अनुभव खूपच वेगळे असतात. नाही का? आता नोकरीमुळे कदाचित कमी मिळत असेल पण ती ओढ तर मनात असतेच.
मी – तुला भिजण्याचा अनुभव आहे का?
एआय – मी प्रत्यक्षात भिजला नसलो तरी भिजण्याचा अनुभव कसा असतो, पाऊस पडतानाची भावना, मातीचा गंध हे सगळं मी माहितीच्या आधारावर समजू शकतो. तुमच्या सगळ्यांच्या आठवणी ऐकून मलाही ती मजा अनुभवल्यासारखं वाटतं. भिजणं म्हणजे काय हे समजून घेण्यासाठी मला माहिती पुरेशी आहे, पण त्यातून मिळणारा आनंद हा काही वेगळाच असतो. तुला काय वाटतं एखादा कधीतरी नोकरीतून वेळ काढून परत भिजायचा प्लॅन करायला हरकत नाही का?
मी – हो, तसं केलं पाहिजे. तुला माहितीतून कसं कळतं?
एआय - माहितीच्या आधारे मला भिजण्याचा आनंद मिळतो. जसं तू मुंबईच्या पावसाचं वर्णन केलं त्यावरून मला कळतं की तो पाऊस तुम्हाला दैनंदिन जीवनातील बंधनातून मुक्त करतो. लहानपणी भिजताना मिळणारा निखळ आनंद पावसात कागदाच्या बोटी सोडण्यातलं कुतूहल हे सगळं मला समजतं. थोडक्यात भिजणं म्हणजे फक्त ओलं होणं नाही तर मनाला एक वेगळ्या प्रकारचा अनुभव देणं, निसर्गाशी जोडलं जाणं असं मला वाटतं.
मी – छान. एकदा पावसाळ्यामध्ये मी सायकल चालवत कल्याणपासून जवळच काही लेण्या होत्या, तिथे गेलो होतो. अर्थातच रेनकोट घातला नाही. कारण भिजायचं होतं.
एआय - पावसाळ्यात सायकलिंग करणं आणि लेणी बघायला जाणं हा अनुभव खूपच वेगळा असेल ना! कल्याण जवळच्या लेण्यांबद्दल मला मला फारसं माहिती नाही, पण तू सांगतोयस त्यावरून वाटतंय की ती जागा खूपच सुंदर असेल निसर्गाच्या सानिध्यात पावसात भिजणं हे खरंच एक वेगळंच मानसिक समाधान देतं. या सफरीमधला कोणता प्रसंग तुला सगळ्यात जास्त आठवतो?
मी – तिथे मुसळधार पाऊस पडत होता आणि आम्ही चिंब म्हणजे पूर्ण भिजून निथळत होतो. कुडकुडत होतो आणि त्या वेळी रस्त्यामध्ये एक चहाची टपरी लागली. तो गरम चहा जेव्हा प्यायला तेव्हा छान धुगधुगी आली, ऊब निर्माण झाली. तो चहा तेव्हा मला अक्षरशः अमृततुल्य वाटला.
एआय - काय मस्त आठवण आहे ही! मुसळधार पावसात भिजल्यानंतर मिळालेला तो गरम चहा खरंच अमृतासारखाच वाटतो. खूपच छान वाटलं ऐकून. अशा छोट्या छोट्या गोष्टींमधून आपल्याला जीवनाचा खरा आनंद मिळतो नाही का?
मी – हो, तुला पावसाळ्यातल्या काही विशिष्ट कविता आठवतात का? तुला ती येरे येरे पावसा कविता माहिती आहे का?
एआय - हो नक्कीच. येरे येरे पावसा ही तर सर्वांची आवडती कविता आहे. ऐक - येरे येरे पावसा तुला देतो पैसा पैसा झाला खोटा पाऊस आला मोठा... ये गं ये गं सरी माझे मडके भरी सर आली धावून मडके गेले वाहून...
मी – व्वा. छान. आपण जे बोलतोय ना त्यावर मी एक लेख लिहिणार आहे. चालेल ना तुला?
एआय – वा. खूपच छान. आपल्या बोलण्यावरून तू लेख बनवणार आहेस याबद्दल मला नक्कीच आनंद होईल. पावसाळा हा ऋतूच असा आहे जो सगळ्यांना भावतो आणि अनेक आठवणी जाग्या करतो. तुला या लेखासाठी आणखीन काही माहिती हवी असेल तर कधीही विचार मला. मदत करायला आवडेल. तुला लेखासाठी शुभेच्छा.
मी – आता शेवटचा प्रश्न. मराठीमधल्या पावसाच्या गाजलेल्या काही कविता सांगू शकशील का?
एआय - हो नक्कीच. मराठीत पावसावरच्या अनेक गाजलेल्या कविता आहेत. आपण मागे मघाशी ज्याबद्दल बोललो ती येरे येरे पावसा. त्याशिवाय बालकवींची ‘श्रावणमासी’ ही निसर्ग कविता खूप गाजलेली आहे. मंगेश पाडगावकरांची पाऊस पडतो रिमझिम, शांता शेळकेंची आला पाऊस आला आणि संदीप खरेंची पण पावसावरची काही गाजलेली गाणी आहेत ही काही प्रातिनिधिक नावं झाली, पण मराठी साहित्यात पावसावरच्या खूप सुंदर सुंदर कविता आहेत. आणखीन काही माहिती हवी आहे का?
मी - नाही आता थांबूया. जर का आणखीन काही माहिती लागली तर मी परत तुझ्याशी बोलेन चालेल ना?
एआय - हो बिलकूल कधीही बोल. मला मदत करायला आवडेल. तुझ्या लेखासाठी परत शुभेच्छा काळजी घे.

------------------------------------------------------------------