जनसेवेचा रथ, विकासाचे पथ

- जयराम सुपेकर, सुपे (ता. बारामती)

गावच्या विकासासाठी काम करण्याची जिद्द, लोकांचा विश्वास आणि कुटुंबाचे पाठबळ या बळावर ग्रामीण भागातील अनेक महिलांनी नेतृत्वाची नवी उंची गाठली आहे. बारामती तालुक्यातील कोळोली गावातील सौ. पल्लवी प्रमोद खेत्रे यांची वाटचाल त्याचे प्रेरणादायी उदाहरण ठरते. शेतकरी कुटुंबात वाढलेल्या पल्लवीताईंनी गावातील पाणी, रस्ते आणि शिक्षणाच्या समस्या जवळून पाहिल्या. त्यातूनच समाजासाठी काहीतरी करण्याचा निर्धार त्यांनी केला. सरपंच म्हणून काम करताना गावाच्या सर्वांगीण विकासासाठी त्यांनी अनेक उपक्रम राबवले. त्यांच्या कामाची दखल घेत मतदारांनी त्यांना जिल्हा परिषद सदस्य म्हणून निवडून दिले. आता सुपे-काऱ्हाटी गटातील २४ गावांच्या विकासासाठी त्या सक्रियपणे काम करण्यास सज्ज झाल्या आहेत. विशेषतः पिण्याचे पाणी, शेतीसाठी पाणी आणि महिलांच्या सक्षमीकरणासाठी काम करण्याचा त्यांनी निर्धार व्यक्त केला आहे.
-----------------------------------------------------------------------------
बारामती तालुक्यातील काऱ्हाटी येथील एका साध्या शेतकरी कुटुंबात पल्लवी यांचा जन्म झाला. लहानपणापासूनच ग्रामीण जीवनातील अनेक अडचणी त्यांनी जवळून अनुभवल्या. पाणीटंचाई, खराब रस्ते, शिक्षणासाठी दूरवर जावे लागणारी मुले, महिलांना मिळणाऱ्या मर्यादित संधी अशा अनेक समस्या त्यांच्या दैनंदिन आयुष्याचा भाग होत्या. या परिस्थितीने त्यांच्या मनावर खोल परिणाम केला. समाजासाठी काहीतरी करण्याची जिद्द त्याच काळात त्यांच्या मनात रुजली. शिक्षण घेत असताना त्यांना समाजकार्यात विशेष रुची निर्माण झाली. गावातील विविध सामाजिक उपक्रमांमध्ये सहभागी होत त्यांनी लोकांशी जवळीक निर्माण केली. लोकांच्या समस्या समजून घेणे आणि त्या सोडवण्यासाठी प्रयत्न करणे ही त्यांची कार्यपद्धती बनली. पुढे त्यांचा विवाह कोळोली येथील शेतकरी कुटुंबातील प्रमोद खेत्रे यांच्याशी झाला. लग्नानंतर घर आणि शेतीची जबाबदारी सांभाळत असतानाच त्यांनी समाजकार्याची धुरा कायम ठेवली.
पल्लवी यांच्या कुटुंबातही समाजकारणाची परंपरा आहे. त्यांचे आजेसासरे बाबुराव खेत्रे हे तब्बल १५ वर्षे गावचे सरपंच होते. सासरे बाबासाहेब खेत्रे यांनी सोसायटीचे अध्यक्ष म्हणून गावाच्या विकासासाठी काम केले. पती प्रमोद खेत्रे हे प्रगतशील बागायतदार असून राष्ट्रवादी काँग्रेसचे सक्रिय कार्यकर्ते आहेत. या पार्श्वभूमीमुळे समाजकारणाची प्रेरणा आणि पाठबळ त्यांना मिळाले. गावातील महिलांच्या स्वयंसहायता गटांचे आयोजन, स्वच्छता अभियान, आरोग्य शिबिरे, ग्रामसभांमध्ये सक्रिय सहभाग या माध्यमातून त्यांनी लोकांचा विश्वास संपादन केला. गावातील लोकांनी त्यांच्या कामाची दखल घेत त्यांना सरपंच म्हणून काम करण्याची संधी दिली. सरपंच म्हणून जबाबदारी स्वीकारल्यानंतर त्यांनी गावाच्या सर्वांगीण विकासावर भर दिला. त्यांच्या पाच वर्षांच्या कार्यकाळात कोळोली गावात अनेक महत्त्वाची विकासकामे झाली. ग्रामपंचायत कार्यालयाची नवीन इमारत उभारण्यात आली. सामाजिक सभागृह, स्मशानभूमी विकास, अंतर्गत रस्ते, भूमिगत गटार लाईन, नळपाणी पुरवठा योजना, शाळेच्या वर्गखोल्या, शौचालय, पटांगण आणि सुशोभिकरण अशी अनेक कामे पूर्ण झाली. गावातील मूलभूत सुविधांची उभारणी करण्यासाठी त्यांनी सातत्याने पाठपुरावा केला. गावातील विकासकामांमुळे ग्रामस्थांमध्ये समाधानाची भावना निर्माण झाली. त्यांच्या कार्यकाळात केलेल्या कामांची दखल घेत त्यांना तीन वेळा आदर्श सरपंच पुरस्काराने गौरविण्यात आले. केवळ गावापुरते मर्यादित न राहता त्यांच्या कामाची चर्चा तालुका आणि जिल्हा स्तरावरही होऊ लागली. त्यांच्या कामाची दखल घेत राज्याचे दिवंगत उपमुख्यमंत्री अजित पवार यांनी सुपे-काऱ्हाटी जिल्हा परिषद गटातून त्यांना उमेदवारी दिली. ही संधी मिळाल्यानंतर त्यांनी लोकांशी संवाद साधत विकासाच्या मुद्द्यांवर निवडणूक लढवली. मतदारांनीही त्यांच्या कामावर विश्वास ठेवत मोठ्या मताधिक्याने त्यांना विजयी केले.
या निवडणुकीत त्यांना १८ हजार ९४ मते मिळाली आणि प्रतिस्पर्धी उमेदवारापेक्षा १५ हजार ५०० मताधिक्याने विजय मिळवला. मात्र, विजयाची बातमी ऐकण्यासाठी अजितदादा पवार आपल्यात नसल्याची खंत त्यांना कायम वाटते. दादांचे मार्गदर्शन आणि पाठबळ हे कार्यकर्त्यांसाठी मोठे आधार होते, असे सांगताना त्या भावूक होतात. त्यांच्या आदर्शातून प्रेरणा घेत विकासाची कामे पुढे नेण्याचा निर्धार त्यांनी व्यक्त केला आहे. सरपंच पदापासून जिल्हा परिषद सदस्य पदापर्यंतचा त्यांचा प्रवास अनेक महिलांसाठी प्रेरणादायी ठरतो. ग्रामीण भागातील महिलांनी पुढे येऊन नेतृत्व स्वीकारले तर समाजात सकारात्मक बदल घडू शकतो, असा संदेश त्यांच्या कार्यातून मिळतो. आजही त्या साधेपणाने लोकांमध्ये मिसळून त्यांच्या समस्या ऐकतात आणि त्यावर उपाय शोधण्याचा प्रयत्न करतात. लोकांच्या विश्वासावर उभे राहिलेले हे नेतृत्व आगामी काळातही विकासाच्या नव्या वाटा निर्माण करेल, असा विश्वास ग्रामस्थ व्यक्त करतात.
जिल्हा परिषद सदस्य म्हणून जबाबदारी स्वीकारल्यानंतर पल्लवी खेत्रे यांनी गटातील गावांशी सातत्याने संपर्क ठेवण्यास सुरुवात केली आहे. प्रत्येक गावातील स्थानिक समस्या समजून घेऊन त्यावर योग्य तोडगा काढण्यासाठी त्या संबंधित विभागांशी समन्वय साधत आहेत. गावागावांत जाऊन ग्रामस्थांशी संवाद साधणे, त्यांच्या अडचणी जाणून घेणे आणि त्यावर तत्काळ उपाययोजना करण्यासाठी प्रयत्न करणे ही त्यांची कार्यशैली आहे. सुपे-काऱ्हाटी जिल्हा परिषद गटातील अनेक गावांमध्ये अजूनही पिण्याच्या पाण्याची समस्या आहे. उन्हाळ्यात ही समस्या अधिक तीव्र होते. त्यामुळे शाश्वत पाणीपुरवठा व्यवस्था निर्माण करणे हे त्यांच्या प्राधान्याच्या कामांपैकी एक आहे. प्रादेशिक ग्रामीण पाणीपुरवठा योजनांच्या माध्यमातून शुद्ध पिण्याचे पाणी प्रत्येक घरापर्यंत पोहोचवण्याचा त्यांचा प्रयत्न आहे. त्याचबरोबर शेतीसाठी पाण्याची उपलब्धता वाढविणे हेही त्यांच्या कामाचे महत्त्वाचे ध्येय आहे.
शेती हा ग्रामीण अर्थव्यवस्थेचा कणा आहे. त्यामुळे शेतकऱ्यांना सिंचनाच्या सुविधा मिळाल्या तर त्यांच्या उत्पन्नात वाढ होऊ शकते, असे त्या मानतात. जनाई-शिरसाई उपसा जलसिंचन योजनेचे पाणी सर्व शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचावे यासाठी शासनस्तरावर सातत्याने पाठपुरावा करण्याचा त्यांचा मानस आहे. महिलांच्या सक्षमीकरणालाही त्या तितकेच महत्त्व देतात. गावागावांत महिला स्वयंसहायता गटांची संख्या वाढवून त्यांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम करण्यासाठी विविध योजना राबविण्याचा त्यांचा प्रयत्न आहे. महिलांना लघुउद्योग, बचत गट आणि प्रशिक्षण कार्यक्रमांच्या माध्यमातून स्वावलंबी बनवण्यावर त्या भर देत आहेत. युवकांसाठी रोजगाराच्या संधी निर्माण करणे हेही त्यांच्या कामाचे एक महत्त्वाचे उद्दिष्ट आहे. कौशल्य विकास प्रशिक्षण कार्यक्रमांच्या माध्यमातून युवकांना नवीन कौशल्ये शिकवून त्यांना रोजगारक्षम बनवण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.पल्लवी खेत्रे यांचा राजकीय आणि सामाजिक प्रवास हा केवळ पदापर्यंत मर्यादित नसून लोकांच्या विश्वासावर उभा आहे. सरपंच म्हणून काम करत असताना त्यांनी लोकसहभागाला विशेष महत्त्व दिले. गावातील प्रत्येक घटकाला सोबत घेऊन विकासकामे करण्याची त्यांची कार्यपद्धती असल्यामुळे ग्रामस्थांचा विश्वास अधिक दृढ झाला. कोणतेही काम करताना पारदर्शकता आणि लोकहित यांना प्राधान्य देण्याचा त्यांनी नेहमीच प्रयत्न केला. पल्लवी खेत्रे यांचा सरपंच ते जिल्हा परिषद सदस्य असा प्रवास ग्रामीण भागातील महिलांसाठी प्रेरणादायी ठरतो. जिद्द, परिश्रम आणि लोकांचा विश्वास यांच्या बळावर नेतृत्वाची उंची गाठता येते, याचे उदाहरण त्यांच्या कार्यातून दिसून येते. आगामी काळातही त्या गटातील सर्व गावांच्या सर्वांगीण विकासासाठी सातत्याने काम करत राहणार असल्याचा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला आहे.

केलेला संकल्प
जिल्हा परिषद सदस्य म्हणून त्यांनी सुपे-काऱ्हाटी गटातील २४ गावांच्या विकासासाठी काम करण्याचा संकल्प केला आहे. या गावांमधील पिण्याचे शुद्ध पाणी, शेतीसाठी पाणी, रस्ते आणि आरोग्य सुविधा यावर विशेष भर देण्याचा त्यांचा मानस आहे. सुपे, देऊळगावरसाळ आणि गोजुबावी येथे प्रादेशिक ग्रामीण पाणीपुरवठा योजना सुरू होणार असून त्यामुळे पिण्याच्या पाण्याचा प्रश्न मोठ्या प्रमाणात सुटणार आहे. तसेच जनाई-शिरसाई उपसा जलसिंचन योजनेचे पाणी शेतकऱ्यांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी प्रयत्न करण्याचा त्यांचा निर्धार आहे. शेती पाण्याचा प्रश्न सुटला तर शेतकऱ्यांचे जीवनमान सुधारेल, असा त्यांचा विश्वास आहे.

महिलांच्या सक्षमीकरणासाठीही विशेष प्रयत्न करणार
महिलांच्या सक्षमीकरणासाठीही त्या विशेष प्रयत्न करणार आहेत. स्वयंसहायता गटांना प्रोत्साहन देणे, लघुउद्योगांना चालना देणे आणि महिलांना आर्थिकदृष्ट्या सक्षम बनवणे हे त्यांचे प्रमुख उद्दिष्ट आहे. युवकांसाठी कौशल्य विकास कार्यक्रम राबवून रोजगाराच्या संधी निर्माण करण्यावरही त्या भर देणार आहेत. त्यांच्या मते, राजकारण हे केवळ सत्तेसाठी नसून समाजाच्या विकासासाठी असते. लोकांनी दिलेला विश्वास ही सर्वात मोठी जबाबदारी आहे. त्यामुळे प्रत्येक निर्णय घेताना लोकहिताचा विचार करणे आवश्यक आहे.