अवकाश चंबळला अर्पण!

दिल्ली- नगर- पुणे प्रवासात चंबळ नदी लागते... मी माझी डायरी काढली, जी पहिल्या वर्षाला आम्हाला लिहायला सांगितली होती. नंतरही मी लिहीत होतो अधूनमधून... जशी चंबळ नदी आली. मी माझी डायरी फाडून, तुकडे तुकडे करून चंबळच्या नदीत फेकून दिली. सगळा आठवणींचा अवकाश चंबळला अर्पण! नंतर बऱ्याच वेळा चंबळवरून गेलो. आठवणींचे कागद शोधत राहिलो. चंबळच आहे ती, सगळं सामावून घेते..निझामुद्दीन स्टेशनवर माझं सगळं सामान पडलेलं होतं; पण नेमकी तीच सुटकेस नव्हती. मन खात होतं... काय करू? पोलिसांत तक्रार करू? हिय्या केला मनाचा... गिरीशला म्हणालो, ‘‘तू थांब इथेच, मी आलो पोलिसात तक्रार देऊन...’’ रेल्वे स्थानकातल्या पोलिस चौकीत गेलो. तिथं एक कर्मचारी उपस्थित होते. मी त्यांना सगळा घटनाक्रम सांगितला. निरुत्साने ते म्हणाले, ‘‘ये हमारे ज्युरीडिक्शन में नही आता.’’ बरं.. म्हणजे रेल्वे स्थानकातलीच चोरी रेल्वे पोलिसांच्या अखत्यारित येत नाही?.‘‘क्या कर सकते है?’’ मी विचारलं.‘‘बाहर जाके कम्प्लेंट करो.’’‘‘बाहर?’’माझ्या गाडीची वेळ जवळ येत होती, गिरीशची तिकडे काय अवस्था होत असेल, याची कल्पना मी करू शकत होतो. अनाठायी वाद घालण्यापेक्षा गाडी पकडलेली बरी...मी नियोजित फलाटाकडे निघालो.गिरीश वाट पाहत होता. ट्रेन लेट असल्याचं कळलं... काय करावं? सामानाकडे एकदा नजर टाकली. मन पुन्हा स्कूलकडे भरारलं. सगळं तुटक... तुटक, पुसटसं डोळ्यांसमोर यायला लागलं..काही तुकडे... काही अर्धवट... मला कुत्रा आणि आयटीओ (इन्कम टॅक्स ऑफिस) आठवलं. रॅगिंगच्या पहिल्याच दिवशी (खरं तर रात्री) आमचे सिनियर्स चहा पिण्यासाठी ‘आयटीओ’कडे निघाले. मी त्यांच्या नजरेच्या टप्प्यात आलो. मला मी त्यांना कुठून दिसलो असं झालं.‘‘चल बे.’’मी निघालो त्यांच्या सोबत. त्यांच्यासह मी ‘आयटीओ’ला पोहोचलो. चहापान सुरू झालं. तिथं एक कुत्रा निवांत पहुडला होता. काय कुणास ठाऊक एक सिनियरच्या मनात आलं, तो मला म्हणाला, ‘‘ए शिंदे, इस को खडा करो...’’‘‘?... ? म्हणजे?’’ मी मनातच..‘‘अबे, इसको कहो और इस को उठाव...’’.मला समजेचना.‘‘अबे बैठा हैं का... इसको बोलो, बिनंती करो की, ‘भैया खडे हो जाओ.’’मग मी माझ्या परीनं प्रयत्न करू लागलो; पण कुत्रा काही उठेना. माझ्या मनात भीती. दिल्लीमधली आपली पहिलीच रात्र, कुत्रा नवीन, चावला तर? पण, मी प्रयत्न करत होतो. कुत्रा ठिम्म! हलेच ना...‘‘महाराज बोलो, बंधो बोलो, यार बोलो, माता बोलो, अनुज बोलो... शिंदे कन्व्हिन्स करो...’’मी प्रयत्न करत होतो. त्यांचं चहापान संपलं. ‘‘चलो निकलते है...’’ आणि त्यांच्यामधला एक जण सहज त्या कुत्र्याला म्हणाला, ‘‘चल बे.’’ कुत्रा उठला आणि त्यांच्या मागे निघाला..‘‘देखा शिंदे, इस को बोलते है कन्व्हिन्स कराना.’’ मला अजूनही समजलं नाही, हे कसं काय घडलं? म्हणजे योगायोगाची हद्द...! मी नंतर त्यांना विचारलं, तर ते म्हणाले, ‘‘हम भी बहोत हसे थे... कुत्ता तुम्हे भी नही जानता था और हमें भी...’’ अजब, आम्ही अजूनही भेटलो की हसतो यावर.मी फलाटावरच होतो. गाडीला यायला अजून वेळ होता...पुन्हा स्कूलमध्ये डोकावलो.‘स्पॅण’ असा आवाज ऐकू आला..स्पॅण म्हणजे स्पाईन ‘कणा’. त्या गोड रॅगिंगच्या काळात कुठूनही आणि कोणत्याही कोपऱ्यातून आरोळी ऐकू येई. स्पॅण (पंजाबी उच्चार) म्हणजे कणा सरळ ठेवा. खरं तर रॅगिंग या शीर्षकाखाली ‘कणा’ ताठ ठेवा हे सांगणं किती महत्त्वाचं आणि क्रिएटिव्ह होतं. असंच झळकून गेलं मनात... आजही ‘कणा’ आठवतोय... पोक आलंय, सरळ करण्याचा प्रयत्न करतोय.रॉयस्टीन अेबेल अचानक नजरेसमोर आला. गाडी येईल की काय, असं वाटलं; पण इंडिकेटर पाहिलं, वेळ आहे असं समजलं. रॉयस्टीन अेबेल दिल्लीमधलं शेक्सपिअर थिएटर करणारं अतिशय महत्त्वाचं नावं... माझ्या बॅचला जसं आठवतंय तसं आम्ही रॉयला फक्त शेक्सपिअर करताना पाहिलंय. त्याचं कॉमेडी ऑफ अेरर्स, मेशर फॉर मेशर (जशास तसे किंवा करावे तसे भरावे.) ही शेक्सपिअर यांचीच नाटकं रॉय करायचा. त्याची माझी गट्टी का जमली होती, अजूनही उकल झालेली नाही. तो धागा काय होता? गुंता अजूनही सुटलेला नाही....नसीरसरांचे वर्ग (सेशन्स) सुरू होते. रॉय येऊन बसायचा (अर्थात सरांच्या परवानगीने).मला म्हणाला, ‘‘सर से पूछ ना, की थिएटर मे सीरियल के और फिल्मों में एक ही सीन कैसे अलग अलग तरिके से परफॉर्म करते है?’’माझं धाडसच होत नव्हतं. रॉय पुन:पुन्हा फोर्स करायचा... शेवटी धाडस करून मी नसीर सरांना म्हणालो. पूर्ण घामाघूम झालो होतो. शांतता पसरली. आता...?मग नसीर सरांनी उदाहरणासकट एक प्रसंग तीनही माध्यमांत कसा होऊ शकतो, याचा परिपाठ दिला. बघा बरं, चिकित्सा रॉयची, लाभार्थी आम्ही...तेव्हा नसीर सर ‘महात्मा वर्सेस गांधी’ हे नाटक करत होते आणि माझा सिनियर अतुल कुलकर्णीसुद्धा तेच नाटक ‘गांधी विरुद्ध गांधी’ या नावाने करत होता..चर्चेला मुद्दा आला. दोन्ही नाटकं तौलनिकदृष्ट्या चर्चेला आली.‘‘सर आपके गांधी में और अतुल के गांधी में क्या फर्क है?’’‘‘दोनो अच्छे हैं.’’ सर.गाडी आली. गिरीशचा आवाज आला... आम्ही आमचं सगळं सामान वायूवेगानं आमच्या बोगीत भरलं. गाडीची शिट्टी वाजली. गाडीनं दिल्ली सोडली... सुटकेस मागे राहिली; पण मनावर कोरलेल्या आठवणींचं काय? दिल्ली- नगर- पुणे प्रवासात चंबळ लागतं... ती नदी लागते... का कुणास ठाऊक जणू ही सीमा आहे, जे आहे ते इथेच संपवू... थांबवू... असं वाटलं आणि मी माझी डायरी काढली. जी पहिल्या वर्षाला आम्हाला लिहायला सांगितली होती. नंतरही मी लिहित होतो अधूनमधून... जशी चंबळ नदी आली तिच्यावरच्या निर्णायक, विभाजित करणारा तो रेल्वेचा पूल आला, मी माझी डायरी फाडून, तुकडे तुकडे करून चंबळच्या नदीत फेकून दिली. सगळा आठवणींचा अवकाश चंबळला स्वाधीन.. अर्पण!.नंतर बऱ्याच वेळा चंबळवरून गेलो. आठवणींचे कागद शोधत राहिलो. चंबळच आहे ती... सगळं सामावून घेते.मी नगरला उतरलो. सुटकेस पुन:पुन्हा आठवत होती. बस झालं तुझं... आता यूपीएससी कर. वडिलांनी पुन्हा झेंडा काढला. माझ्याही मनात ही दुही माजली होती. कसा आहे मी? तीन इंचाची मान, अठ्ठावीस इंची कंबर, गालावरची हाडं वर आलेली. रंग... जमू लागलेलं टक्कल? काय होणार आहे माझं?.मग या बँकेचं नाटक बसव, खासगी शाळेचं नाटक (एकांकिका) बसव, शिबिरं घे.. असं मी करू लागलो. त्यातून जे अर्थाजन होत होतं, त्यावर भागवू लागलो. आमचा दिवंगत मित्र- मनीष कुलकर्णी- मला तेव्हा शिबिराजा म्हणत असे. तोवर एफटीआयआय (Film and Television Institute of India)ची जाहिरात आली होती...मी तयारी सुरू केली. वडील पुन्हा कडाडले. ‘‘हे कसले तुला बरबादीचे डोहाळे लागले आहेत?’’तरीही मी परीक्षा दिली. ‘एफटीआयआय’चं मेन गेट खुणावत होतं.(लेखक प्रसिद्ध अभिनेते आहेत.).सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.

अवकाश चंबळला अर्पण!

Related Stories