अभ्यासक्रमाचं बिघडलं ‘गणित’

राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषदेनं इयत्ता तिसरी ते बारावीसाठी तयार केलेला राज्य अभ्यासक्रम आराखडा (शालेय शिक्षण) लागू झाल्यावर काय होऊ शकते असा विचार केल्यावर काय होईल. .आपण तीन उदाहरणं पाहू या, उदाहरण एक : इयत्ता दहावीत विज्ञान विषयात २० पेक्षा जास्त आणि ३५ पेक्षा कमी गुण मिळालेला एक विद्यार्थी आहे. हा विद्यार्थी ‘नापास’ असला तरी एक किंवा दोन विषयांत अनुत्तीर्ण झाल्यास त्याला ‘एटीकेटी’च्या सवलतीद्वारे इयत्ता अकरावीला प्रवेश मिळणारच आहे. बरं समजा, या विद्यार्थ्याला नव्या आराखड्यानुसार ‘विज्ञान’ हा विषय बाजूला टाकून पुढील शिक्षण घ्यायचं आहे. म्हणून त्याने, इयत्ता अकरावीला कला शाखेत प्रवेश घेतला. बारावीचे शिक्षण घेतल्यानंतर पदवी शिक्षणात राज्यशास्त्र, अर्थशास्त्र, मानसशास्त्र, समाजशास्त्र, संख्याशास्त्र हे थेट नव्हे पण अप्रत्यक्षरीत्या ‘शास्त्रा’शी संबंधित विषय आहेत. मग, ते त्याने घेतले तर चालणार आहेत का?उदाहरण दोन : वरीलसारखीच परिस्थिती असेल आणि संबंधित विद्यार्थ्याने गणित विषय बाजूला टाकून पुढील शिक्षण घ्यायचे ठरविले आणि अकरावीला प्रवेश न घेता औद्योगिक प्रशिक्षण संस्थेत (आयटीआय) प्रवेश घेतला. तर ‘आयटीआय’मधील ७० टक्क्यांहून अधिक ट्रेड हे प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्षरीत्या का होईना गणित आणिविज्ञानाशी संबंधित आहेत. मग, ते त्याला घेता येणार आहेत का? आणि घेता आले, तर मग एसएससी बोर्डाने त्याच्या गुणपत्रिकेवर दिलेल्या शेऱ्याला काय अर्थ राहील?उदाहरण तीन : पहिल्या उदाहरणासारखीच परिस्थिती असेल आणि विद्यार्थी गणितात नापास झाल्याने त्याने गणित विषय न घेता अकरावीला वाणिज्य शाखेत प्रवेश घेतला तर? त्याला हा प्रवेश दिला जाणार का? बरं प्रवेश मिळाल्यानंतर अकरावीला गणित विषयाऐवजी तो सेक्रेटरियल प्रॅक्टिस (एसपी) हा विषय घेईल. पण वाणिज्य शाखेत अनिवार्य असणारा अकाउंटिंग हा विषय गणिताशी संबंधित नाही, असे राज्य अभ्यासक्रम आराखडा तयार करून मान्य करणाऱ्यांना म्हणायचे आहे का?.ही तिन्ही उदाहरणं द्यायचं कारण एकच, शालेय शिक्षणात गणित आणि विज्ञान या अत्यंत महत्त्वाच्या विषयांचं महत्त्व कमी करून राज्य सरकार आणि शालेय शिक्षण विभागाला नक्की काय साध्य करायचं आहे?, हे कोडे अद्याप उलगडलेले नाही. एकीकडं जागतिक पातळीवरील स्पर्धेत आपले विद्यार्थी सरस ठरतील, अशी स्वप्नं दाखवायची आणि दुसरीकडं शालेय शिक्षणाचा पाया भक्कम करणाऱ्या गणित आणि विज्ञान विषयाचे महत्त्व कमी करायचे, असा प्रकार आहे हा.गणितासारख्या विषयात ‘ विशेष’ गती नसणाऱ्या विद्यार्थ्यांनाही पुढं जाण्याचा पर्याय, म्हणून राज्य अभ्यासक्रम आराखड्यात अत्यंत महत्त्वपूर्ण शिफारस करण्यात आली आहे. आता या आराखड्याला सुकाणू समितीनं अंतिम मान्यताही दिली आहे. गणित आणि विज्ञान या विषयांच्या भीतीमुळं अथवा हे विषय उत्तीर्ण होऊ शकत नाही, म्हणून काही विद्यार्थी दहावीनंतरचे शिक्षण थांबवितात. अशा विद्यार्थ्यांना राष्ट्रीय अभ्यासक्रम आराखड्यात (शालेय शिक्षण) विषय अध्ययन दोन पातळ्यांवर करण्याची संधी उपलब्ध करण्याबाबत सूचित केलं आहेत. त्यानुसार, एखाद्या विद्यार्थ्यास इयत्ता अकरावी-बारावीमध्ये तसेच भविष्यात गणित किंवा विज्ञान विषयांमध्ये व्यावसायिक प्रगती करायची नसेल आणि हे विषय दहावीमध्ये अनुत्तीर्ण झाल्यामुळे त्याचे पुढील शिक्षण थांबणार असेल, तर याबाबत पर्यायी आणि सर्वयोग्य मार्ग शोधणे आवश्यक ठरते, म्हणून अशा दहावीत नापास होणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी दोन पर्याय या आराखड्यात आहेत.पर्याय एक : अशा गणित / विज्ञान विषयात अनुत्तीर्ण विद्यार्थ्यांनी पुन्हा परीक्षा देऊन इयत्ता दहावी उत्तीर्ण व्हावे.पर्याय दोन : विद्यार्थ्यास किमान २० गुणांपेक्षा अधिक आणि ३५ पेक्षा कमी गुण (गणित आणि विज्ञान यांपैकी एका अथवा दोन्ही विषयात) मिळाले असतील, तर अशा विद्यार्थ्यांस गुणपत्रिकेवर ‘‘त्यांना पुढील शिक्षणात गणित/विज्ञान किंवा दोन्हींवर (जे लागू असेल ते) आधारित विषय घेता येणार नाहीत,’’ अशा आशयाचा शेरा नमूद करून उत्तीर्ण करण्यात यावे.गणित-विज्ञानाचं महत्त्व कमी होणारआराखड्यात देण्यात आलेल्या दुसऱ्या पर्यायामुळे शालेय शिक्षणात आणि करिअरचा टर्निंग पाॅइंट असणाऱ्या दहावीच्या परीक्षेत गणित आणि विज्ञानाचे महत्त्व कमी होणार आहे. सुरवातीला दिलेली प्रातिनिधिक स्वरूपातील उदाहरणे पाहिली, तर ही तरतूद करताना राज्य अभ्यासक्रम आराखडा (शालेय शिक्षण) समिती सदस्यांनी खरंच अशा गणित/विज्ञानात कमकुवत असणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या भवितव्याचा विचार केला आहे का? अशी शंका उपस्थित होते. जागतिक पातळीवर सर्वच क्षेत्रात वाढती स्पर्धा असताना विद्यार्थ्यांना शैक्षणिकदृष्ट्या अधिक सक्षम बनविण्यासाठी शालेय शिक्षणापासूनच पायाभरणी करणे आवश्यक आहे. असे असताना, प्रगत म्हणविणारे महाराष्ट्र गणित-विज्ञान अशा महत्त्वाच्या विषयांचे शालेय शिक्षणातील महत्त्व कमी करत आहे.गणित-विज्ञानाच्या भीतीपोटी मुलांवर येणारा ताण कमी करण्याच्या नावाखाली विषयाचे महत्त्वच कमी करण्याचे, हे शालेय शिक्षण विभागाचे बाळबोध प्रयत्न शिक्षणाची पातळी आणखी किती खाली आणणार आहेत. राज्य मंडळाचा अभ्यासक्रम अद्ययावत नसतो, म्हणून केंद्रीय माध्यमिक शिक्षण मंडळासह (सीबीएसई) अन्य बोर्डाच्या शाळांमध्ये मुलांना प्रवेश मिळविण्यासाठी आग्रही असणाऱ्या पालकांची संख्या लक्षणीय आहे.एकीकडे सीबीएसई, आयसीएसई, आयबी, केंब्रिज अशा बोर्डाच्या शाळा शालेय शिक्षणात कोडिंग, रोबोटिक्स, लॉजिकल थिंकिंग असे विषय आणत आहेत, तर दुसरीकडे महाराष्ट्रातील शालेय शिक्षणातून गणित आणि विज्ञान विषयांचे महत्त्व कमी केले जात आहे. अशात राज्य मंडळाचा अभ्यासक्रम अधिकाधिक दर्जेदार होणे अपेक्षित असताना ही तरतूद म्हणजे विद्यार्थ्यांच्या भविष्याचा खेळ मांडणे आहे..काय होणं अपेक्षित होतं?शिक्षणातील गणित आणि विज्ञान विषयाचे महत्त्व सर्वज्ञात आहे. पण, दहावीत (किंवा शालेय शिक्षणात) विद्यार्थ्यांना गणित आणि विज्ञान विषय अवघड जातात, म्हणून तुम्ही त्या विषयात नापास झालात तरी पुढील शिक्षण घेऊ शकता, असे म्हणणे पटण्याजोगे निश्चितच नाही. त्याऐवजी गणित आणि विज्ञान विषय शिकविण्याच्या पद्धतीवर अधिक काम होण्याची गरज आहे. गणित आणि विज्ञान विषयात कमकुवत असणाऱ्या किंवा नापास होण्याची चिन्हे असणाऱ्या विद्यार्थ्यांना हे दोन विषय विविध कौशल्यांचा वापर करत अभिनव पद्धतीद्वारे शिकविण्यावर भर देणे अपेक्षित होते.विशेष प्रयत्न करून आनंददायी पद्धतीने शिकविण्यावर भर देणे, त्या पद्धतीने शिक्षकांना विशेष प्रशिक्षण देणे आणि अशा विशेष प्रशिक्षण घेतलेल्या शिक्षकांकडून अशा विद्यार्थ्यांना वेगळ्या पद्धतीने हे विषय शिकविणे, असे अभिनव प्रयोग होणे अपेक्षित आहे. आणि त्याचाच उल्लेख आराखड्यात करणे अभिप्रेत होते. मुळात दहावीच्या परीक्षेत गणित-विज्ञान विषयांसाठी गट उत्तीर्णतेचा (कम्बाइन पासिंग) पर्याय आहे, त्याचबरोबरच या प्रत्येक विषयात १०० गुणांपैकी २० गुण अंतर्गत मूल्यमापनाचे आहेत. त्यामुळे उत्तीर्ण होणे आता तितकेसे अवघड राहिलेले नाही.बरं अगदीच हा दुसरा पर्याय द्यायचा झालाच, तर त्यात एखादा विद्यार्थी दहावीच्या परीक्षेत किमान चार ते पाच वेळा संबंधित विषयात नापास होत असेल, तर मग त्याला शिक्षणात पुढं घेऊन जाण्यासाठी त्याच्या गुणपत्रिकेवर पर्याय दोनमधील शेरा देणे योग्य ठरले असते. परंतु, सरसकट विज्ञान-गणितात २० पेक्षा जास्त आणि ३५ पेक्षा कमी गुण मिळणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या गुणपत्रिकेवर पर्याय दोनमध्ये दिलेला शेरा देणं, कितपत सयुक्तिक ठरेल, हे ज्यानं त्यानं ठरवावं.शालेय शिक्षणात गणित आणि विज्ञान विषय अवघड जाणाऱ्या विद्यार्थ्यांना पुढे घेऊन जाण्यासाठी दिलेला दुसरा पर्याय पाहता, राज्य सरकार, शालेय शिक्षण विभाग, राज्य शैक्षणिक संशोधन व प्रशिक्षण परिषद आणि आराखडा समिती सदस्य यांना गणित आणि विज्ञान विषयात कमकुवत असणाऱ्या विद्यार्थ्यांच्या भवितव्याचे ‘गणित’ सोडविणे अवघड गेल्याने संपूर्ण गणितच बिघडल्याचे दिसून येते..भवितव्य अंधारात जाईल‘दहावीच्या परीक्षेत गणित-विज्ञान विषयात नापास होणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी दिलेला पर्याय आराखड्याची निर्मिती करणारे आपल्या मुलांसाठी देतील का? शालेय शिक्षणातील गणित-विज्ञान विषयाचे महत्त्व जाणून असतानाही सरकारी, अनुदानित शाळांमधील गोर-गरीब मुलांवर असले प्रयोग करणे कितपत योग्य आहे. शिक्षणाचा दर्जा वाढविण्याची गरज असताना, मुलांवरील ताण कमी करण्याचा नावाखाली शिक्षणाची पातळी आणखी किती पातळ करणार आहेत. शालेय शिक्षण विभाग खरंच मुलांच्या भवितव्याचा विचार करत आहे; की केवळ मुलांचे भवितव्य अंधारात टाकण्याचे उद्दिष्ट ठेवलं आहे.- हेरंब कुलकर्णी, शिक्षणतज्ज्ञपर्याय कमी होतीलविशेषत: गणित हा विषय अवघड आहे, ही भीती अधिक दृढ करणारा हा निर्णय आहे. शालेय शिक्षणात मूलभूत अंकगणित, बीजगणित, भूमिती याची तोंडओळख होते. यातून व्यवहारातील जुजबी ज्ञान मिळते. म्हणून गणितासह विज्ञान विषय हे शालेय शिक्षणात महत्त्वाचे आहेत. परंतु, राज्य अभ्यासक्रम आराखड्यात (शालेय शिक्षण) दिलेला दुसरा पर्याय गणित-विज्ञान विषयात कमकुवत असणाऱ्या विद्यार्थ्यांना पुढे घेऊन जाणारा असला, तरी पुढील प्रत्येक शिक्षणात हे दोन्ही विषय प्रत्यक्ष-अप्रत्यक्षरीत्या समाविष्ट आहेत. असे असताना अशा विद्यार्थ्यांना केवळ हातावर मोजण्याइतकेच कौशल्य विकास आणि पदवी/पदविका अभ्यासक्रम करता येणार आहेत.- महेंद्र गणपुले(गणित विषयाचे निवृत्त शिक्षक), माजी उपाध्यक्ष, महाराष्ट्र राज्य मुख्याध्यापक महामंडळ.सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.