घाम गाळा रे

- डॉ. मालविका तांबेउन्हाळा सुरू झाला की सगळ्यात जास्त त्रासाचं वाटतं ते म्हणजे घाम येणं. ही एक शरीरातील प्राकृतिक क्रिया असते. तिच्याकडे आपण सहसा कधीच लक्ष देत नाही. एकदा की हा घाम जास्त प्रमाणात गळायला लागला किंवा शरीरातून दुर्गंधी यायला लागली की मग मात्र या घामाचं काय करता येईल? असा प्रश्न मनामध्ये निर्माण होतो. .आयुर्वेदामध्ये घाम हा मल स्वरूप सांगितलेला आहे. शरीरामध्ये ओलावा टिकवण्यासाठी त्वचेला सुकुमार व कोमल ठेवण्याकरता मदत करतो. अर्थातच मल असल्यामुळे हा शरीरातून बाहेर जाणं अपेक्षित आहे. परंतु त्याचं प्रमाण हे प्रकृतीवर, वयावर अवलंबून असतं. आधुनिक शास्त्राप्रमाणे घाम येणं ही शरीराची महत्त्वाची चयापचय क्रिया आहे.त्यामुळेच शरीराचं तापमान नियंत्रित होतं. शरीरातील विषद्रव्य बाहेर पडायला मदत होते. त्वचेच्या एकूण आरोग्याकरता घामाची मदत होते. त्वचेमध्ये आर्द्रता टिकून राहायला मदत होते व तसेच त्वचेवर होणाऱ्या कोणत्याही संक्रमणाशी सामना करण्यासाठी घामामध्ये वेगवेगळ्या प्रकारचे प्रतिजैविके असतात..शरीरातील द्रव संतुलन अर्थात पाण्याचे प्रमाण नियंत्रित करण्याकरता घामाची मदत होते. आयुर्वेदामध्ये जल महाभूत हे शरीरामध्ये क्लेदाच्या स्वरूपात असते आणि हे क्लेद योग्य स्वरूपात व प्रमाणात असेल तेवढं शरीरात ओलावा टिकण्यासाठी व त्वचा सुकुमार ठेवण्याकरता मदत होते.आचार्य वाग्भटांप्रमाणे शरीरातला क्लेद अर्थात जल तत्त्व शरीराच्या बाहेर काढण्याचे काम किडणी अर्थात वृक्काद्वारे होत असते तर त्याचं धारण स्वेदाच्या माध्यमातून होते. अर्थातच शरीरातला ओलावा हा घामामुळे टिकून राहतो. स्वेदामध्ये जल महाभूत व अग्नी महाभूताचं प्राधान्य असतं. याची उत्पत्ती मेद धातूपासून होत असते..मलानाह स्वेदः मेदःम्हणूनच मेद धातू शरीरात वाढला की जास्त प्रमाणात घाम यायला सुरू होतो असं अनेकांचा अनुभव असतो. घाम हा पित्ताशी संबंधित असतो. त्याच्यामुळे पित्ताची प्रकृती असलेल्या लोकांमध्ये घाम जास्त प्रमाणात दिसतो. तसेच काही कारणामुळे रागावल्यास, काही फार जास्त प्रमाणात ताणतणाव झाल्यास, फार उष्ण गेल्यास किंवा फार उन्हात फिरल्यास, फार उष्ण किंवा तिखट गोष्टी खाल्ल्यास घाम जास्त प्रमाणात येतो असा अनेकांचा अनुभव असतो.घामामुळे कफ आणि वात दोष दोघांचंही शमन होतं. त्यामुळे कफ आणि वातदोष प्रधान लोकांमध्ये घाम येण्याचं प्रमाण बरंच कमी असतं..घाम फार प्रमाणात येणे किंवा घाम अगदीच न येणे दोन्हीही लक्षण चुकीचे असतात. आयुर्वेदाप्रमाणे स्वेद व स्रोतामध्ये दोष होण्याची प्रमुख कारणे असतात.१. फार प्रमाणामध्ये व्यायाम करणे किंवा शारीरिक कार्य करणे.२. फार अधिक प्रमाणात उन्हामध्ये फिरणे.३. राग, शोक किंवा भय याच्यापैकी कुठल्याही भावना जास्त प्रमाणात उद्वेगणे.४. शीत, उष्ण पेय पदार्थ किंवा खाद्यपदार्थ घेताना चुकीच्या क्रमात घेणे, तसेच अपचन, फार प्रमाणात उष्ण पदार्थ घेणे, फार जास्त प्रमाणात पाणी पिणे किंवा कोरडे अन्न खाणे किंवा तहान लागल्यावरही पाणी न पिणे किंवा इतर प्रकारचे वेग धारण केल्यामुळे घामाशी संबंधित त्रास व्हायला सुरू होऊ शकतात..प्रत्यक्षात असं पाहायला मिळतं की जे व्यक्ती जास्त प्रमाणात चमचमीत, तिखट, विशेषतः कांदा, लसूण फार जास्त प्रमाणात खातात किंवा मांसाहार नियमित करतात अशा व्यक्तींमध्ये घाम जास्तही असतो व घामाला तीव्र गंध पण येऊ शकते. आयुर्वेदाप्रमाणे जास्त प्रमाणात घाम येणाऱ्या व्यक्तीला सहसा अंगाची दुर्गंधी, संपूर्ण अंगाला खाज सुटणे अशा प्रकारचे त्रास होताना दिसतात. तसेच तळ हाताला घाम जाणवणे किंवा चालत असताना पायाच्या तळव्याचे ओले डाग फरशीवरती दिसणे. सतत नाकावरती किंवा ओठांच्या वरती घाम येणे व तसेच कपड्यांवरती घामामुळे पिवळे डाग पडणे अशा प्रकारची लक्षणं आपल्याला दिसू लागतात..याच्यावर उपाय म्हणून रोज गार पाण्याने किंवा सुसह्य होईल अशा तापमानाच्या पाण्याने अंघोळ करणे. संपूर्ण शरीरावर वनस्पतीचे लेप करणे उदाहरणार्थ चंदन, बला, अगरू, ज्येष्ठमध इत्यादी. अंघोळ करत असताना संतुलनचे अभ्यंग मसाज पावडर वापरलेले जास्त उत्तम राहते. तसेच पाण्यामध्ये केवडा, चंदन, मोगरा इत्यादींचे अत्तर टाकलेले सुद्धा जास्त चांगले. रोज आहारामध्ये योग्य प्रमाणात पाणी पिणे, फळांचे रस घेणे, वेलची, तमालपत्र, केसर इत्यादीसारखे रक्तशोधक व शीतल गुणधर्माचे मसाल्यांचा वापर करणे जास्त उत्तम राहतं. संतुलन पित्तशांती, प्रवाळ पंचामृत मोतीयुक्त, प्रवाळयुक्त गुलकंद हेही वरचेवर नियमित घेणे मदत करू शकतं. धणे जिऱ्याचं पाणी, भिजवलेल्या मनुका या सुद्धा अतिस्वेद प्रवृत्तीमध्ये मदत करू शकतील..काही लोकांमध्ये स्वेद क्षीण झालेला आढळतो. अर्थात काहीच प्रमाणात घाम येतच नाही. अशा वेळेला त्वचेवरील - रोम कूप असतात त्यांचा अवरोध होतो. त्याच्यामुळे त्वचा कोरडी होते, वरच्यावर भेगा पडायला लागतात. एवढेच नव्हे, केस गळतीचा त्रास होताना दिसू शकतात. यासाठी अंगाला नियमित अभ्यंग सेसेमीसारख्या एखाद्या तेलाने अभ्यंग करणे, नियमित व्यायाम करणे व तसेच कोंदट खोलीमध्ये थोडा वेळ थांबणे अशा प्रकारचे उपचार करता येऊ शकतात..आयुर्वेदमध्ये स्वेदाला एवढे महत्त्व दिलेलं आहे की शरीरशुद्धीच्या वेळेला स्वेदन करून अर्थात मुद्दाम घाम आणण्याचे वेगवेगळे उपाय करायला सांगितलेले आहेत. शास्त्रोक्त पद्धतीने स्वेदन केल्यामुळे शरीरात आलेला जडपणा कमी होतो. स्रोतांमध्ये झालेले अवरोध कमी होतात. शरीरात होत असलेली वेदना कमी होते. जखडलेलापण दूर होते. तसेच शरीरात सगळं रक्ताचं संवहन सुधारायला मदत मिळते. त्वचा सतेज व कोमल होते. भूक व्यवस्थित लागते. पचन सुधारते.एकूणच घाम येणं हे खूप महत्त्वाचे असते. ते मल स्वरूप असले तरी त्याच्याकडे दुर्लक्ष करून चालत नाही आणि म्हणूनच आयुर्वेदमध्ये जीवनाला आधार देणाऱ्या गोष्टींमध्ये मलाचा सुद्धा उल्लेख केलेला आहे. आयुष्यामध्ये आरोग्य टिकवायचं असेल तर घाम गाळणे गरजेचेच आहे..सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.

घाम गाळा रे

Related Stories