पर्यावरणासाठी सरकारकडे बोट दाखवू नका; आरोग्यासाठी स्वतः पुढाकार घ्या : मृण्मयी देशपांडे

मृण्मयी देशपांडेतसं बघायला गेलं, तर हा निरोपाचा लेख! २०२५ या वर्षाचा निरोप घेण्याची वेळ झाली आणि त्यामुळे तुम्हा सर्व वाचक मंडळींचासुद्धा निरोप घेण्याची वेळ झाली. स्वयंपाकघरामध्ये टांगलेलं कॅलेंडर आता बदललं जाणार....पुन्हा एकदा नवीन संकल्प नवीन डायरीवरती पहिल्या पानावर ‘श्री’ लिहून सोडले जाणार...जिम नावाच्या गोष्टीला ‘डोनेशन’ द्यायची हीच ती वेळ! सोशल मीडियावरती गतवर्षीचा हिशेब आपण सगळेच जण डिस्प्लेला ठेवणार...एक अख्खं वर्ष संपलं... आजूबाजूच्या गोष्टी भरपूर बदलल्या... आमच्या घरासमोर बिल्डिंगचे काम चालू आहे, एका वर्षात तिचे वीस-पंचवीस मजले उंच चढलेत... गेलं एक वर्ष मी नित्यनेमानं घरभर साचलेले धुळीचे किंवा सिमेंटमिश्रित धुळीचे थर साफ करते आहे.. रस्त्यानं जाताना दुतर्फा आणखीन मोठमोठे मॉल आणि लायटिंगचा झगमगाट दिसतो आहे... नवनवीन रेस्टॉरंट्स दिसत आहेत... गर्दी सर्वत्र होतेच....रोज नवीन ठिकाणी रस्ते खोदलेले दिसत आहेत... आणि लोकही कचरा टाकायच्या नवनवीन जागा कल्पकतेनं शोधून काढत आहेत...माफ करा, खरं तर मला हा लेख खूप पॉझिटिव्ह, खूप चांगल्या अर्थाने प्रोत्साहन देणारा लिहायचा आहे किंवा होता... कारण हा कुठल्याच अर्थानं आनंददायी वाटत नाही... त्याचं कारण कदाचित मला फार छान, आनंदी वाटत नाही हेच असेल. या क्षणी मनामध्ये चाललेलं तसंच्या तसं लिहिलेलं, चांगलं का वाईट हे मला माहिती नाही कारण मी काही हाडाची लेखिका नाही... पण गेलं वर्षभर तुमच्याशी मनातलं बोलतीये... हा शेवटचा लेख त्याला अपवाद कसा असेल?.गेले काही दिवस- महिने आजूबाजूला चांगल्या बातम्या नाही ऐकू येत आहेत... सोशल मीडियावरसुद्धा लोकांचा रागच बाहेर पडतोय... नाशिकच्या तपोवनमधले वृक्षतोडीचे प्रकार... आत्ताच ‘अरवली डोंगरां’बद्दल घेतला गेलेला निर्णय.. किंवा मुंबईच्या कोस्टल रोडसाठी ६५ हजार झाडांपैकी ४५ हजार खारफुटी झाडांना कापायला दिलेली मंजुरी... हवेची आणि पाण्याची पूर्णपणे ढासळलेली क्वालिटी.. आणि त्यामुळे आजूबाजूच्या लोकांच्या ढासळत जाणाऱ्या तब्येती...मी या क्षणी कितीही आनंदी होण्याचा प्रयत्न केला, तरीसुद्धा गेले काही दिवस, माझा घसा सतत खवखवतोय, किंवा आई-बाबांचा सर्दी-खोकला दीड दीड महिना बरा होत नाहीये याकडे कसं दुर्लक्ष करता येईल?.या सगळ्या गोष्टींबद्दल आपण नक्की कोणाशी बोलायचं आहे? आपल्या तब्येतीकडे किंवा पर्यावरणाकडे, त्याचा समतोल राखण्याकडे खरंच कोणाचं लक्ष आहे का? ही नक्की कोणाची जबाबदारी आहे? फक्त सरकारकडे बोट दाखवून आपली जबाबदारी संपणार आहे का? आणि सोशल मीडियावर एकमेकांविरोधात आगपाखड करून आपल्या फुफ्फुसांमध्ये शुद्ध हवा जाणार आहे का? मला वाटतं यापुढे जर काही संकल्प करायचे असतील, तर ते ‘मी स्वतःच्या आनंदाची आणि स्वतःच्या तब्येतीची काळजी घेईन’ हेच असले पाहिजेत.. .कारण आनंद आणि तब्येत या दोन्ही गोष्टी थेट निसर्गाशी जोडलेल्या आहेत! जेव्हा निसर्गाची आपल्याबरोबर असलेली थेट कनेक्शन्स आपल्याला कळायला लागतात किंवा ही सगळी एकमेकांबरोबर जोडली गेलेली पाळमुळं आपल्याला दिसायला लागतात, तेव्हा खऱ्या अर्थानं आपण प्रश्न विचारायला लागतो.. जोपर्यंत डोळे उघडे ठेवून बघायला शिकत नाही.. .जोपर्यंत खोलात शिरत नाही तोपर्यंत प्रश्न पडत नाही आणि ते कोणाला विचारायचे? स्वतःला? इतरांना? की सिस्टिमला?... हेही कळत नाही! प्रत्येकाला विचारण्याचे प्रश्न वेगळे आहेत! माझ्या घरचा ओला कचरा आणि कोरडा कचरा मी वेगळा करतो का, हा प्रश्न स्वतःला विचारायचा आहे - सरकारला नाही! पण गेली पाच पाच वर्षं एकच उड्डाणपूल बनतोय आणि पुन्हा त्यामध्ये बदल करायला लागत आहेत असं का, हा प्रश्न त्यांना विचारायचा आहे.. .‘तू ठीक आहेस, ना आनंदी आहेस ना?’ हा प्रश्न स्वतःबरोबर आपल्या जवळच्या माणसांना विचारायचा आहे.. आणि तो सतत विचारायचा आहे! एकदा प्रश्न पडायला लागले आणि त्याचं वर्गीकरण सोपं झालं, की निदान पुसटशी का होईना पण दिशा दिसायला सुरुवात होते!या नवीन वर्षामध्ये खरोखरच गेल्या चाळीस वर्षांचा हिशेब मांडू.. फार जुना नको या पृथ्वीचा फक्त चाळीस वर्षांचा इतिहास आणि भूगोल बघू.. फक्त त्याचाच अभ्यास करू.. आणि शिकू! स्वतःमध्ये बदल गरजेचे असतील तर ते करू.. आजूबाजूच्या गोष्टी बदलायच्या असतील तर त्यासाठी प्रयत्न सुरू करू.. .Maharashtra Tourism : अनुभवा स्वर्गसुख! 2000 फूट उंचीवर वसलेलं 'हे' छुपं हिल स्टेशन महाबळेश्वरलाही देतंय टक्कर!.पण आता फार काळ सगळं आलबेल आहे, या कोशात बसून नाही चालणार.. कोणीतरी काहीतरी करेल यावर विश्वास ठेवूनसुद्धा नाही चालणार.. या नवीन वर्षापासून स्वतः उठून बदलांसाठी काम करण्याची गरज आहे! शुद्ध हवेसाठी एअर प्युरिफायर नाही, तर पर्मनंट सोल्युशन म्हणजेच झाडं लावण्याची गरज आहे! नद्यांना त्यांच्या हक्काच्या स्वच्छतेची गरज आहे.. नद्यांना खळखळून वाहण्याची गरज आहे! पशुपक्ष्यांना आणि माणसांनासुद्धा जंगलाची गरज आहे! आपल्या - ‘जगा आणि जगू द्या’ हे तत्त्व अंगी बाळगण्याची गरज आहे... माणसांमधल्या चांगुलपणाची, माणुसकीची गरज आहे....एकत्र येऊया, एकमेकांचे हात हातात धरून जोमाने कामाला लागूया... ज्ञानी लोकांकडून मार्गदर्शन घेऊया, धडपडणाऱ्यांना सांभाळून पुढे नेऊया... कारण वर्ष संपलं असलं तरी वेळ अजून गेली नाहीये... अजूनही वेळ गेलेली नाहीये!(हे सदर आता समाप्त होत आहे.)

पर्यावरणासाठी सरकारकडे बोट दाखवू नका; आरोग्यासाठी स्वतः पुढाकार घ्या : मृण्मयी देशपांडे

Related Stories

Environmental Communication in India : ‘पैस पर्यावरणसंवादाचा’; पर्यावरणसंवादाच्या संकल्पनेला मराठीतील पहिला सखोल संदर्भग्रंथ

वृषभ साप्ताहिक राशिभविष्य (३ मे २०२६ ते ९ मे २०२६) : नोकरीतील संकट जाईल

अफगाणिस्तानचा क्रिकेटर दिल्लीत देतोय मृत्यूशी झुंज; रक्ताची गरज असल्याने मागितलाय मदतीचा हात