आशा भोसले या अष्टपैलू व बहुआयामी गायिका होत्या. कोणतीही वेस दिसली, तर ती ओलांडण्यासाठीच असते, या भूमिकेतूनच त्यांनी सर्वच गानप्रकारामध्ये गायन केले. त्या संगीत क्षेत्रातल्या ‘ओरिजनल बंडखोर’ होत्या, असे म्हटले तर वावगे ठरणार नाही..आशा भोसलेंइतकी अष्टपैलू आणि बहुआयामी गायिका केवळ भारतातच नाही; तर जगातही कोणी नसेल. ‘झाले युवती मना दारुण रण’ इथपासून ते ‘पिया तू अब तो आजा’, इतकी रेंज असलेली दुसरी गायिका या भूतलावर नाही. विश्वास नेहरूकर यांनी त्यांच्या संशोधनाअंती असं म्हटलं आहे की, सर्वाधिक गाणी गाण्याचा विक्रम आशाताईंच्या नावावर आहे. आशाताईंनी सगळ्या भाषांमध्ये, सगळ्या प्रकारची गाणी गायली आहेत. पॉप गाण्यापासून भजनांपर्यंत, जॅझपासून नाट्यसंगीतापर्यंत; आशाताईंनी गायला नाही, असा कोणताही गानप्रकार नाही..मराठी भावसंगीत आणि चित्रपट संगीतात तर आशाताईंएवढं मोठं योगदान अन्य कोणाचंही नाही. प्रत्येक तऱ्हेच्या संगीतकाराकडे त्या गायल्या आहेत. चित्रपट संगीत हा एकप्रकारे व्यवसायाचा भाग असतो, तो करावाच लागतो. पण भावसंगीतातील गाणी ही त्यांची स्वतःची निवड होती. तिथे त्यांची खरी अभिरुची दिसते. त्यातलं वैविध्य थक्क करणारं आहे..चित्रपट संगीतात त्यांची १८० अंशांतील ‘रेंज’ पाहायला मिळत असेल, तर उरलेली १८० अंशाची ‘रेंज’ चित्रपटबाह्य संगीतात पाहायला मिळते. चित्रपटेतर संगीतात भाषा, प्रांत यापलीकडे जाऊन त्यांनी योगदान दिलं आहे. आर. डी. बर्मन यांनी केलेल्या पॉप प्रोजेक्टमध्ये आशाताईंनी बॉय जॉर्जसह गायलेली गाणी किंवा गुलजार व आर. डी. बर्मन यांच्या ‘दिल पडोसी है’ या अल्बममधली गाणी असोत, आशाताईंच्या वैविध्याची अशी कित्येक उदाहरणं आहेत. ‘दिल पडोसी है’मध्ये तर आशाताईंच्या सर्व सीमा ताणणारी गाणी होती. यात ‘सातो बार बोले बन्सी’ असं एक गोड गाणं आहे आणि ११ मात्रांतलं ‘भीनी भीनी भोर आई’ हे अभिनव गाणंदेखील आहे..आशाताईंनी मराठीतही ‘नक्षत्रांचे देणे’सारख्या अल्बममधून आरती प्रभू, सुरेश भट, ग्रेस यांच्यासारख्या दिग्गजांच्या अभिजात कविता सामान्यांच्या ओठांवर आणल्या. एकीकडे लहान मुलांसाठी ‘गोरी गोरी पान’, ‘नाच रे मोरा’ आणि दुसरीकडे ‘परवशता पाश दैवे’ यासारखे नाट्यगीत, अशी ‘रेंज’ आपल्याला सतत दिसते. एकीकडे अहमद फराज, नासिर काजमी यांच्यासारख्या उर्दू शायरांच्या कविता त्यांनी गुलाम अलींकडे गायल्या आणि त्याचवेळी वडिलांचा वारसा जपण्यासाठी नाट्यसंगीतही पुढे नेले. हे नुसते वैविध्य नाही, तर सुरेल वैविध्य होते..आशाताईंनी श्रोत्यांचे ‘रसिक’ केले!लता मंगेशकर आणि आशा भोसले या दोन बहिणींनी श्रोत्यांचे रसिक केले. आपण एका अर्थाने लाडावलोदेखील गेलो! कारण आता आपली एक सौंदर्यदृष्टी ठरली आहे आणि आपण त्याखाली येणार नाही.संगीतकारांच्या दृष्टीने आशाताई या फार अष्टपैलू होत्या, त्या उत्तम नकलाकार होत्या. नाटकामध्ये जसे नाटककार न बोलता ‘पात्र’ बोलायला हवे, तसेच आशाताई गाताना गायक न बोलता ते गाणी ज्यांच्या तोंडी आहे, ते ‘पात्र’ बोलायचे. ‘पिया तू अब तो आजा’ हे ऐकताना आपल्याला हेलन गात असल्याचं वाटतं, ‘अच्छा जी मै हारी’मध्ये मधुबाला दिसते, तर ‘खुल्लम खुल्ला प्यार करेंगे’मधली नीतू सिंग वेगळी वाटते. ‘पिया तू अब तो आजा’ आणि ‘खुल्लम खुल्ला प्यार करेंगे’ दोन्हींतील नायिका बिनधास्त आहेत, पण त्यांच्या बिनधास्तपणातील सूक्ष्म फरक आशाताईंच्या आवाजामुळेच आपल्याला अचूक समजतो..माझ्या मते आशाताई या संगीत क्षेत्रातल्या ‘ओरिजनल बंडखोर’ होत्या. कुठलीही वेस दिसली, तर ती ओलांडण्यासाठीच असते, अशी त्यांची धारणा होती आणि त्या ठसक्यातच त्या सगळी गाणी गायल्या आहेत. ९० व्या वर्षी त्यांना महाराष्ट्रभूषण पुरस्कार मिळाला, तिथे त्यांनी गाणी सादर केली होती. म्हणजे शरीराची मर्यादाही त्यांनी झुगारून दाखवली होती. अगदी वार्धक्याची सीमाही त्यांनी झुगारली, त्यामुळे आशाताई खऱ्याअर्थाने तारुण्यातच गेल्या आहेत. त्यांना विनम्र श्रद्धांजली!.दीदींच्या आठवणीत गहिवरलेल्या आशाताईस्वरसम्राज्ञी लता मंगेशकर यांच्या निधनानंतर पुण्यात दीनानाथ मंगेशकर रुग्णालयातर्फे श्रद्धांजली सभेचे आयोजन करण्यात आले होते. या सभेत लतादीदींना श्रद्धांजली अर्पण करताना ‘आमचे बाबा पुन्हा गेले,’ असे म्हणत गहिवरलेल्या आशा ताईंना पाहून सभागृह हेलावून गेले होते. ‘दीदी गेल्यावर आमचा आधारवड गेला,’ असे म्हणत त्या सद््गदित झाल्या होत्या..व्यासपीठावर आल्यावर आशा ताईंनी लता दीदींच्या प्रतिमेला वंदन केले. त्यानंतर दाटलेल्या कंठानेच त्यांनी बोलायला सुरुवात केली. ‘‘आमचे बाबा म्हणजे मा. दीनानाथ मंगेशकर गेल्यावर लता दीदी आमच्यासाठी उभी राहिली. त्यानंतर माई म्हणजे आमची आई गेल्यावर तीच आमची आई झाली. आता दीदी गेल्यावर आमचे बाबाच पुन्हा गेले आहेत. खऱ्या अर्थाने आम्ही पोरके झालो आहोत,’’ असे त्यांनी म्हटल्यावर सभागृह निःशब्द झाले होते..सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.
