यकृत बाहेर काढून कर्करोगावर मात

यकृत बाहेर काढून कर्करोगावर मात
दोन वर्षांच्या मुलीला जीवदान; देशातील पहिलीच शस्त्रक्रिया
सकाळ वृत्तसेवा
मुंबई, ता. २० : दोन वर्षांच्या मुलीच्या शरीरातील कर्करोगाचा भाग काढण्यासाठी साडेचार तासांसाठी यकृत बाहेर ठेवण्यात आले. त्यानंतर पुन्हा यकृत प्रत्यारोपित करून मुलीला जीवदान दिले. देशाच्या इतिहासात प्रथमच ही शस्त्रक्रिया परळच्या वाडिया रुग्णालयात यशस्वी पार पडली.
अफ्सा नामक दोन वर्षांच्या मुलीला अ‍ॅडव्हान्स्ड हेपाटोब्लास्टोमा (लहान मुलांमधील यकृताचा गंभीर कर्करोग) असल्याचे निदान झाले होते. अफ्साचे पोट फुगल्याने रुग्णालयात तपासणी केली असता, या गंभीर आजाराचे निदान झाले. कर्करोग यकृताच्या अगदी मध्यभागी आणि आजूबाजूच्या प्रमुख रक्तवाहिन्यांना वेढलेला होता. त्यामुळे पारंपरिक शस्त्रक्रिया करणे अशक्य होते. केमोथेरपीनंतर कर्करोगाची गाठ थोडी कमी झाली; मात्र परिस्थिती गुंतागुंतीची असल्याने शस्त्रक्रिया किंवा यकृत प्रत्यारोपण करणे शक्य नव्हते. अशा परिस्थितीत वाडिया रुग्णालयातील तज्ज्ञ डॉक्टरांनी यकृत बाहेर काढून कर्करोगाची शस्त्रक्रिया करणे आणि त्यानंतर यकृत पुन्हा प्रत्यारोपित करण्यासाठी एक्स-सीटू शस्त्रक्रियेचा धाडसी निर्णय घेतला.
----
१४ तासांची आव्हानात्मक प्रक्रिया
शस्त्रक्रियेवेळी अफ्साचे संपूर्ण यकृत शरीरातून बाहेर काढून अत्याधुनिक, ऑक्सिजनयुक्त हायपोथर्मिक मशीनवर सुरक्षित ठेवण्यात आले. त्यानंतर कर्करोगबाधित यकृताचा ७० टक्के भाग काढून टाकण्यात आला. रक्तवाहिन्यांचे पुनर्निर्माण केल्यानंतर उर्वरित निरोगी यकृत पुन्हा तिच्या शरीरात प्रत्यारोपित करण्यात आले. शस्त्रक्रियेवेळी डॉक्टरांचे एक पथक मशीनवर ठेवलेल्या यकृतावर काम करत होते, तर दुसरे पथक रक्तवाहिन्या पुनर्प्रस्थापित करत होते. विशेष म्हणजे, प्रत्यारोपणानंतर यकृत लगेचच कार्यरतही झाले. डॉ. डेरियस मिर्झा यांनी या संपूर्ण प्रक्रियेत मेंटरची भूमिका बजावली. तब्बल १४ तास चाललेल्या शस्त्रक्रियेनंतर काही दिवसांतच अफ्साला आयसीयूमधून बाहेर हलवण्यात आले आणि एका आठवड्यानंतर डिस्चार्ज देण्यात आला.
----
एक महिन्याचे नियोजन
या प्रकरणातील गुंतागुंत लक्षात घेऊन एक महिन्यापूर्वीच शस्त्रक्रियेचे टप्प्याटप्प्याने नियोजन तयार केले होते. ऑटो-ट्रान्सप्लांटेशन शस्त्रक्रिया आम्ही परदेशात केल्या आहेत; मात्र इतक्या लहान वयाच्या मुलीवर अशी शस्त्रक्रिया प्रथमच करत होतो, अशी माहिती रुग्णालयातील लिव्हर ट्रान्सप्लांट आणि हेपेटोबिलियरी शस्त्रक्रिया विभागाचे प्रमुख डॉ. अभिषेक माथुर यांनी दिली.
---
परफ्यूजन मशीनची महत्त्वाची भूमिका
अफ्साच्या शस्त्रक्रियेत परफ्यूजन मशीनची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची ठरली. ही मशीन चेन्नई येथील ‘ड्युरेंट लाइफसायंसेज’ या कंपनीने विनामूल्य उपलब्ध करून दिली होती. त्यामुळे अफ्साच्या कुटुंबावरील आर्थिक ओझे कमी झाले. या मशीनचे एका दिवसाचे भाडे साधारणतः तीन ते साडेतीन लाख आहे, असे अवयव प्रत्यारोपण विभाग तसेच बालरोग शल्यचिकित्सा विभागाच्या प्रमुख डॉ. प्रज्ञा बेंद्रे यांनी सांगितले.