Future of Human Translators
esakal
एआयनं अनुवादकांची जागा घेतलेली नाही, तर तो माणसाच्या हातातला अल्लाउद्दीनचा चिराग आहे. त्याच्या अंगात जरी प्रचंड ताकद असली, तरी त्याचा उपयोग कसा करायचा हे माणसाच्या हातात आहे. तो साधन आहे, निर्णयकर्ता नाही. त्यामुळे माणसाचं काम अधिक सूक्ष्म आणि सर्जनशील झालं आहे. जे या बदलाला समजून घेतील, त्याला स्वीकारतील आणि त्याच्याशी जुळवून घेतील, ते या क्षेत्रात पुढेही तितक्याच सक्षमपणे काम करत राहतील.
मी गेली ३८-३९ वर्षं अनुवादाच्या क्षेत्रात काम करत आहे, आणि २०२०पासून विश्व मराठी परिषदेतर्फे आयोजित करण्यात येणाऱ्या अनुवाद कार्यशाळांमध्ये मार्गदर्शक म्हणूनही काम करते आहे. या दीर्घ प्रवासात मी अनेक बदल पाहिले आहेत. सुरुवातीच्या काळात सहभागींकडून जे प्रश्न यायचे, त्यात मशिन ट्रान्सलेशन, गूगल ट्रान्सलेट किंवा तशीच इतर काही सॉफ्टवेअर्स प्रचलित झाल्यामुळे आता मानवी अनुवादकांचं भविष्य काय असणार, अशी भीती व्यक्त केली जायची. त्यावेळी या प्रश्नाचं उत्तर तुलनेनं सोपं होतं, कारण तोपर्यंत एआयनं सामान्य माणसांच्या दैनंदिन जीवनात प्रवेश केलेला नव्हता. मशिन ट्रान्सलेशन ही संकल्पना अस्तित्वात होती, पण ती मर्यादित स्वरूपात वापरली जात होती. तिचा वापर मुख्यतः शब्दशः अनुवादापुरता होत असे आणि त्यात अनेक त्रुटी स्पष्ट दिसत असत. त्यामुळे मानवी अनुवादकांची गरज अजूनही निर्विवाद मानली जात होती. त्या काळात ‘अनुवाद’ ही पूर्णपणे मानवी कौशल्यावर आधारित गोष्ट मानली जात होती. एका भाषेतला अर्थ, भावना, संदर्भ, संस्कृती, विनोद, व्यंग, लोकजीवन आणि नातेसंबंध यांचं दुसऱ्या भाषेत रूपांतर करणं हे मशिनच्या आवाक्याबाहेरचं काम आहे, असं सर्वसाधारण मत होतं.
