South China Sea Dispute
esakal
श्रीराम कुंटे - kunteshreeram@gmail.com
भारताने दक्षिण चीन समुद्रातल्या चीनच्या कारवायांना विरोध केला नाही, तर महासत्ता आपल्या सोयीने आंतरराष्ट्रीय कायदे धाब्यावर बसवू शकतात, असा न्यू नॉर्मल प्रस्थापित होईल. हे आज नाही तरी भविष्यामध्ये भारताला धोक्याचं ठरणार आहे, त्यामुळे म्हातारी मेल्याचं दुःख नाही, पण काळ सोकावू नये, अशी भारताची अचूक भूमिका आहे.
कोणत्याही देशाच्या धोरणावर त्या देशाच्या भूगोलाचा अपरिहार्य ठसा असतो. इतिहासकाळात शेकडो वर्षं उत्तरेच्या टोळीवाल्यांकडून आक्रमणं झेलावी लागलेल्या चीनने साहजिकच नौदलाकडे दुर्लक्ष करून आपल्या भूदलाची शक्ती वाढवण्यावर सगळं लक्ष केंद्रित केलं. अपवाद फक्त इ.स. १४०५ ते १४३३ या काळाचा. मिंग सम्राट योंगलचा नौदलप्रमुख झेंग हे याने या काळात दक्षिण चीन समुद्रातून पार आफ्रिकेतल्या सोमालियापर्यंत सात सागरी मोहिमा काढल्या. दक्षिण चीन समुद्र इतिहासकाळापासून आमचाच हा दावा आज चीन करतो तो याच मोहिमांच्या जोरावर. १४३० पासून उत्तरेकडच्या मंगोलांची आक्रमणं पुन्हा वाढल्यावर चीनने पुढची ५५० वर्षं समुद्राकडे पाठ फिरवली. हे पाठ फिरवणं इतकं टोकाचं होतं, की १८४० पासून १९४५ पर्यंत ब्रिटिश, फ्रेंच आणि जपानी नौदलाने चीनचे हवे तसे लचके तोडले तरीही चीनने समुद्राकडे दुर्लक्षच केलं. १९९५ ला अमेरिकेच्या सागरी शक्तीमुळे तैवानमधून चीनला अपमानास्पदरीत्या माघार घ्यायला लागली. या प्रसंगानंतर जागतिक महासत्ता बनण्यासाठी आधी सागरी महासत्ता बनायला हवं हे चीनच्या लक्षात आलं.
चीनसाठी दक्षिण चीन समुद्र का महत्त्वाचा आहे त्याची काही कारणं आहेत. पहिलं कारण आहे भूगोल. चीनच्या शेजाऱ्यांपैकी ईशान्येला जपान व दक्षिण कोरिया, आग्नेयेला तैवान व फिलिपिन्स आणि दक्षिणेला व्हिएतनाम हे अमेरिकेचे मित्रदेश आहेत. चीनभोवतीच्या फर्स्ट आयलंड चेनमधील जपान, तैवान आणि फिलिपिन्समध्ये अमेरिकेचे लष्करी तळ आहेत. सेकंड आयलंड चेनमध्येही जपान, गुआम आणि मायक्रोनेशियामध्ये अमेरिकेचे लष्करी तळ आहेत. शीतयुद्धकाळात अमेरिकेने सोव्हिएत रशियाला असाच वेढा घालून हरवलं होतं, हे चीनला माहितीये. या प्रदेशात सामरिक खोली मिळवायची असेल, तर चीनला दक्षिण चीन समुद्रातील फर्स्ट आयलंड चेन तोडणं गरजेचं आहे. दुसरं कारण आर्थिक आहे. एकूण जागतिक सागरी व्यापारापैकी ३० टक्के व्यापार दक्षिण चीन समुद्रातून होतो. चीनला लागणाऱ्या एकूण तेलापैकी ७५ टक्के तेल जिथून येतं ती मलाक्काची सामुद्रधुनी याच समुद्रात आहे. या मलाक्काबद्दल चीन जगाला वेडं बनवतोय. भू-राजकारणात एक हेतू लपवण्यासाठी वेगळाच हेतू कसा जाहीर केला जातो ते बघा. युद्धप्रसंगी या मलाक्काच्या सामुद्रधुनीची अमेरिका नाकेबंदी करेल असं रडगाणं चीन गातोय. पण विचार करा, पश्चिम आशियातून चीनकडे येणाऱ्या तेलाची नाकेबंदी करायला अमेरिका ते तेल मलाक्कापर्यंत पोहोचायची वाट बघेल, का तिचं प्रभुत्व असलेल्या होर्मुझच्या खाडीतच ते अडवेल? शिवाय मलाक्काच्या सामुद्रधुनीला त्याच भागात सुंडा, लोम्बाक आणि मकासार समुद्रधुनीचे तीन पर्याय आहेत. त्यामुळे आम्ही कसे बिचारे असं दाखवून त्या आडून चीन पाकिस्तानव्याप्त काश्मीरमध्ये ‘सीपीईसी’, म्यानमारमध्ये क्याउकप्यु वगैरे राबवतोय. शिवाय आपल्या नौदलाचा वेगाने विकास करून दक्षिण चीन समुद्रावर प्रभुत्व निर्माण करतोय.
