Premium|Study Room : सत्तेचा मोह की व्यवस्थेचा दबाव? भारतीय प्रशासकीय सेवेतील नैतिकतेचा 'ऱ्हास' आणि त्यामागची खरी कारणे

लेखक - अभिजित मोदे

नैतिकतेचा ऱ्हास कसा आणि का होतोय?

नैतिकता म्हणजे योग्य-अनुचित यातील भेद समजणे आणि चांगले काम करणे. सार्वजनिक अधिकाऱ्यांमध्ये हा भेद हरवला आहे. आता ते सत्तेचा आणि पैशाचा गैरवापर करतात. उदाहरणार्थ, २जी स्पेक्ट्रम घोटाळ्यात अनेक मोठे अधिकारी अडकले होते. हा ऱ्हास हळूहळू झाला आहे. १९९० नंतर आर्थिक उदारीकरणाने स्पर्धा वाढली, पण नैतिक मूल्ये कमी झाली.

मुख्य कारणे 

राजकीय दबाव आणि हस्तक्षेप हे पहिले मुख्य कारण आहे. राजकीय नेते निवडणुकांसाठी अधिकाऱ्यांचा वापर करतात आणि ट्रान्सफर-पोस्टिंगचा धाक दाखवतात. यामुळे अधिकारी चुकीचे निर्णय घेतात. उदाहरणार्थ, काही जिल्हाधिकारी राजकीय फोनवर प्रकरणांचे निकाल देतात. आर्थिक कमतरता आणि लाचखोरी हे दुसरे कारण आहे. IAS चा सुरुवातीचा पगार कमी असतो आणि महागाई वाढते, पण पगार वाढत नाही. म्हणून ते लाच घेतात. एका अभ्यासानुसार, ६०% अधिकाऱ्यांनी लाच घेतल्याचे कबूल केले आहे.

कुटुंब आणि सामाजिक दबाव हे तिसरे कारण आहे. अधिकाऱ्यांना कुटुंबासाठी मोठे घर आणि गाडी हवी असते आणि शेजारी लोभ लावतात. यामुळे ते नियम मोडतात आणि कुटुंबातील सदस्यांना कॉन्ट्रॅक्ट देतात. शिक्षण आणि प्रशिक्षणातील दोष हे चौथे कारण आहे. LBSNAA सारख्या संस्थांमध्ये प्रशिक्षण दिले जाते, पण नैतिकतेवर कमी भर असतो आणि व्यावसायिक कौशल्यावर जास्त लक्ष जाते. यामुळे मानवी मूल्ये विसरली जातात.

सोशल मीडिया आणि पाश्चिमात्य प्रभाव हे पाचवे कारण आहे. फेसबुक आणि इन्स्टाग्रामवर दिखावा करण्याचा प्रयत्न होतो आणि वेगवान श्रीमंतीची हौस होते. यामुळे शॉर्टकट घेण्याची सवय लागते. कार्यसंस्कृतीतील बदल हे सहावे कारण आहे. आता काम कमी आणि पेपरवर्क जास्त होते, तसेच जबाबदारी टाळणे सामान्य झाले आहे.