Wildlife Sanctuaries and Biodiversity
esakal
लेखक : सुदर्शन कुडचे
भारत हा जगातील वाघांच्या सर्वाधिक संख्येचा देश म्हणून ओळखला जातो. वाघ हा केवळ एक वन्य प्राणी नसून पर्यावरणीय संतुलन राखण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावणारा सर्वोच्च शिकारी आहे. जंगलातील अन्नसाखळीचे संतुलन टिकवून ठेवण्यासाठी वाघांचे अस्तित्व आवश्यक मानले जाते. त्यामुळे वाघांचे संरक्षण आणि संवर्धन ही केवळ जैवविविधतेची गरज नसून पर्यावरणीय टिकावासाठीही अत्यंत महत्त्वाची बाब आहे. या पार्श्वभूमीवर भारताने विविध व्याघ्र प्रकल्प स्थापन केले आहेत. या प्रकल्पांद्वारे वाघांचे अधिवास सुरक्षित ठेवणे, त्यांच्या संख्येत वाढ करणे आणि जैवविविधतेचे संरक्षण करणे यावर भर दिला जात आहे.
व्याघ्र प्रकल्पांची संकल्पना वाघांचे नैसर्गिक अधिवास संरक्षित करण्यासाठी विकसित करण्यात आली आहे. या प्रकल्पांमध्ये जंगलांचे संरक्षण, शिकारीवर नियंत्रण आणि स्थानिक परिसंस्थेचे संवर्धन यावर विशेष लक्ष दिले जाते. या प्रकल्पांमध्ये मुख्य भाग आणि आसपासचा बफर भाग असा विभाग केला जातो. मुख्य भागात मानवी हस्तक्षेप अत्यल्प ठेवला जातो, तर बफर भागात स्थानिक लोकांसाठी मर्यादित उपक्रमांना परवानगी दिली जाते. या व्यवस्थेमुळे वाघांसाठी सुरक्षित अधिवास निर्माण होतो.
