देशात वाढले श्रीमंत...

- डॉ. अनंत लाभसेटवार, saptrang@esakal.comभारतानं गेल्या दशकात जी आर्थिक प्रगती केली, त्यामुळं देशातील श्रीमंतांची संख्या एवढी वाढली, की जागतिक कंपन्यांनी त्याची दखल घेतली. नुसतीच दखल घेतली असं नाही तर अशा लक्ष्मीधरांच्या खास गरजा व ऐशआरामी जीवनशैली याचं संवर्धन करण्यासाठी त्यांनी देशात आपलं बस्तान बसवलं..उद्योगपती अनंत अंबानी यांच्या मनगटावर दहा लाख डॉलरचं घड्याळ होतं. ते पाहून फेसबुकचा मुख्य आणि जगातल्या श्रीमंत व्यक्तीच्या यादीत पहिल्या दहामध्ये ज्याचं नाव घेतलं जातं तो मार्क झुकरबर्ग चकित झाला होता.इथे दोन प्रकारचे श्रीमंत आढळतात. एक म्हणजे डॉलरमधले अब्जाधीश व दुसरे म्हणजे अतिश्रीमंत. या गटात मोडण्यासाठी त्याची निव्वळ संपत्ती किमान ३० दशलक्ष डॉलर (२५ अब्ज रुपये) असणं आवश्यक आहे. असे श्रीमंत देखील देशात बरेच असून त्यांची संख्या झपाट्यानं वाढत आहे. असं दुर्मीळ स्वप्न साकार करण्यासाठी या श्रीमंतांना जीवनोपयोगी वस्तू किंवा सेवा जनतेला पुरवावी लागते..म्हणजे या धनाढ्यांचा मार्ग जनसन्मुख उद्योगातून जातो. इथे नवनिर्माणता महत्त्वाची ठरते. उद्यमारंभी कंपन्या अर्थनिर्मितीचं इंजिन ठरलं आहे. अशा लोकांच्या उत्पादनांमुळे देशाचं राष्ट्रीय ढोबळ उत्पन्न झपाट्यानं वाढत असून ते पुढील ३-४ वर्षांत तिसऱ्या नंबरवर जाईल, असं आंतरराष्ट्रीय नाणेनिधीनं (IMF) केव्हाच म्हटलं. या आशादायी भाकितामागे या लक्ष्मीधारकांचं योगदान आहे.या नऊ शून्यधारी निव्वळ संपत्ती (net worth) असलेल्या असामान्य लोकांची संख्या अर्थातच अमेरिकेत सर्वाधिक (७५६) व चीनमध्ये दुसऱ्या नंबरी (४९५) आहे. ही ऑगस्ट २०२४ पर्यंतची आकडेवारी. या अब्जाधीशांची संपत्ती अधिकांशानं आपल्या कंपन्यांमध्ये गुंतवली असून शेअरबाजार सारखे हेलकावे घेत असल्यामुळं ही संख्या व क्रमवारी सारखी बदलते..संपत्ती मापन करणाऱ्या दोन मुख्य संस्था म्हणजे फोर्ब्ज हे जगप्रसिद्ध वित्तमासिक व ब्लूमबर्ग नावाची वित्तसेवा पुरवणारी जागतिक कंपनी. त्यांच्या आकडेवारीत देखील फरक आढळतो व क्रमवारी बदलते. भारतातला किंवा जगातला पहिल्या नंबरच्या श्रीमंताचं नाव पाषाणावरची रेघ नव्हे. आपल्या देशात मुकेश अंबानीनं हे शिखरस्थ स्थान अनेक वर्ष पटकावलं होतं. पण अलीकडे या स्पर्धेत गौतम अदानीनं बाजी मारली.विशेष म्हणजे २०२२ मध्ये हिडनबर्ग या वॉल स्ट्रीटवरील एका वित्तकंपनीनं आत्महितासाठी कंपन्यांमध्ये अनियमित आर्थिक व्यवहार होतात, असा खळबळजनक अहवाल प्रसिद्ध केल्यावर अदानी समूहाला ग्रहण लागलं आणि त्याच्या संस्थापकाची निव्वळ संपत्ती ८० अब्जावरून ३७ अब्ज डॉलर वर उतरली..हा अहवाल कंपन्यांच्या समभागांची किंमत कमी करून आपला फायदा व्हावा म्हणून प्रसिद्ध करण्यात आला, हे उघडकीस आल्यावर अदानी समूहाला तेजी आली, एवढी की त्याच्या मुख्य व्यक्तींनं काही महिने तरी भारतात व आशिया खंडात पहिला नंबर पटकावला व जगातल्या पहिल्या दहामध्ये स्थान मिळवलं. आता तो ११ किंवा १२ वर फेकला गेला.भारतात किती अब्जाधीश आहेत? फोर्ब्ज व ब्लूमबर्ग मते २०२४ मध्ये आपल्या देशात या दुर्मीळ गटातले २०० लोक होते. तीच संख्या एका वर्षापूर्वी १६७ होती. त्यांची एकूण संपत्ती जवळजवळ एक ट्रिलियन डॉलर (८४ लाख कोटी रुपये) होती. (एक ट्रिलियन म्हणजे एकावर १२ शून्य.) म्हणजे वर्षभरात ३३ अधिक अब्जाधीश देशानं निर्माण केले. हे सशक्त व दमदार अर्थव्यवस्थेचं एक लक्षण समजलं जातं..सध्या आपल्यापुढं असलेल्या जपान व जर्मनीत ही वाढ आढळली नाही. त्या दोन्ही देशांत अब्जाधीशांची संख्या भारतापेक्षा कमी तर आहेच पण ती घटत आहे. फोर्ब्जला जर्मनीत २०२४ मध्ये १४० अब्जाधीश आढळले. २०२३ मध्ये त्यांची संख्या १७३ होती. म्हणजे एका वर्षात ३३ नं घटली तर आपली तेवढीच वाढली. जपानची स्थिती फार वेगळी नाही.त्यांची संख्या जून २०२४ मध्ये फक्त ४१ म्हणजे भारतापेक्षा जवळजवळ पाच पट कमी. इथं महत्त्वाचं म्हणजे २०२३ मध्ये ती संख्या ४९ होती. या दोन्ही देशांचा वाढीचा दर शून्यवत तर भारताचा ६.५-७ टक्क्यांच्या जवळपास. या वास्तवामुळं आपल्या देशाला कुरघोडी करण्यास अडचण येणार नाही..फोर्ब्जची आकडेवारी विश्वसनीय समजली जाते. हुरून इंडिया (Hurun India) या संघटनेला भारतात २०२४ मध्ये ३३४ अब्जाधीश सापडले. त्या कंपनीचे मुख्य अनस रेहमान जूनेद नावाचे गृहस्थ आहेत. त्या संघटनेच्या पाहणीनुसार २०२४ मध्ये चीनमधल्या अब्जाधीशांमध्ये २५ टक्के घट तर भारतामध्ये २९ टक्के वाढ झाली.या संघटनेनुसार भारतामध्ये दर पाच दिवसांत एक नवीन अब्जाधीश जन्माला येतो. अर्थनिर्मितीच्या जागतिक स्पर्धेत भारतानं सुवर्णपदक कमावलं, अशी या कंपनीनं फुशारकी मारली, भारतीय लोकांच्या उपजत उत्पादनशक्तीचं त्यानं कौतुक केलं..या कंपनीच्या पाहणीनुसार शाहरूख खानची निव्वळ संपत्ती सात हजार कोटी म्हणजे ७० अब्ज रुपये. ऑगस्ट २०२४ मध्ये ती ६ हजार ३०० कोटी. डॉलरमध्ये अब्जाधीश होण्यास ८४ अब्ज रुपये लागतात. म्हणून या हॉलिवूडच्या बादशहाचा ३४ अब्जाधीशांच्या विरळ गटात समावेशन होण्यास अजून अवकाश आहे. त्याच्या श्रीमंतीत अधिकांश वाटा कोलकाता नाइट रायडर्स या क्रिकेट टीमचा आहे. त्यात काही भागीदार आहेत. वैयक्तिक कमाई कितीही असली, तरी कुणीही लक्ष्मीचा हा भव्य मुकुट चढवू शकत नाही. त्यासाठी वाढते उद्योग लागतात..आता चीनची स्थिती बघा. साम्यवादात अब्जाधीश आर्थिक विषमतेचे घोतक म्हणून उपेक्षिले जातात. शिवाय ते पर्यायी सत्ताकेंद्र स्थापन करण्याची शक्यता. म्हणून अलीकडे अध्यक्ष शी जिनपिंग यांनी श्रीमंताची कानउघडणी केली. पैशाचा पाठलाग करण्याऐवजी खासगी कंपन्यांनी आपला नफा जनकल्याणार्थ वापरावा असं फर्मान काढलं आणि त्यांचे समभाग घसरून दोन ट्रिलियन डॉलरपेक्षा जास्त नुकसान झालं.लगेच त्या देशातील अब्जाधीशांना धक्का बसला. आर्थिक मासिकाच्या पाहणीनुसार २०२१ मध्ये त्या देशात ७२७ अब्जाधीश होते. २०२३ मध्ये ती संख्या ४९५ वर घसरली आणि आता २०२४ मध्ये ती ४०६ वर येऊन ठेपली. ही आकडेवारी चिनी संपत्ती मापन करण्याऱ्या कंपनीपेक्षा वेगळी आहे. जिनपिंगच्या धोरणामुळं चीनचं अर्थकारण मरगळलं. अर्थवाढ खुंटली आणि अर्थनिर्मितीचा वृद्धिपात झाला. युरोपमध्येही अब्जाधीशांची संख्या आक्रसत आहे..सध्या आर्थिक कोंडीत सापडलेल्या ब्रिटनमध्ये २०२२ मध्ये १७७ अब्जाधीश होते. २०२४ मध्ये ती संख्या १६५ वर उतरली. ब्रिटनमध्ये बरेचसे अब्जाधीश जुने तर भारतातले नवीन आहेत. म्हणजे त्या एकेकाळच्या साम्राज्यवादी देशात नवीन अर्थनिर्मिती घटली तर वर येणाऱ्या भारतात तिला उभारी आली. फ्रान्स या समाजवादी देशात तोंडी लावण्यापुरतेच अब्जाधीश उरले आहेत. २०२४ मध्ये त्या देशात फक्त ५३ लोक या गटात आढळले..अतिश्रीमंत यशवंतधनाढ्यांचा दुसरा मोठा वर्ग म्हणजे कमीत कमी ३० दशलक्ष डॉलर (२५ अब्ज रुपये) संपत्ती असलेले महाभाग २०२५ मध्ये त्यांची संख्या जगात १३ हजार २६३ होती. २०२३ पेक्षा त्यात ६.१ टक्के वाढ झाली होती. पुढील चार वर्षांत या संख्येत ५० टक्के भर पडणार असं तज्ज्ञांनी वर्तवलं. त्यांनी एवढी संपत्ती कशी जमवली ? करचुकवेगिरी करून की दुसरे वाममार्ग वापरून अशी शंका येणं साहजिक आहे.पण तसं करणाऱ्यांचं प्रमाण कमीच म्हणावं लागेल. मोदींनी उच्चतम कर दर ३० टक्क्यांवर नेला तर तो अमेरिकेत सध्या ३९.७ टक्के व ब्रिटनमध्ये ४५ टक्के असून तो ५० टक्क्यांवर जाण्याची दाट शक्यता आहे. आपले कराचे दर माफक असल्यामुळे कर चुकवेगिरीचा धोका पत्करणं हितीय ठरत नाही. या यशवंतांचं यश त्यांनी एकनिष्ठपणे केलेल्या अत्याहत कष्टांना द्यावं लागेल..यात फारसं अप्रूप नाही कारण संधी मिळताच भारतीय माणसांमध्ये असलेले वर येण्याचे उपजत गुण उसळी मारतात. हे त्यांनी इतर देशात केलेल्या कामगिरीवरून सिद्ध होतं. परदेशात भारतापेक्षा जास्त वाव मिळतो. या संधीचा त्यांनी फायदा घेऊन अमेरिकेत दरडोई उत्पन्नात पहिला नंबर गाठला, जमैका या बेटावरील अनेक वास्तू व उद्योग ताब्यात घेतले आणि केनियामधील अर्थकारण मुठीत धरलं.जगभर अशी अनेक उदाहरणं आहेत. हे अतिश्रीमंत नवीन पिढीचे, परदेशात शिकून आलेले आणि जिथे लाथ मारेन तिथे पाणी काढेन अशी उमेद बाळगणारे. त्यांच्या संपत्तीचा मुख्य स्रोत म्हणजे उद्यमारंभी कंपन्यांची स्थापना. सगळ्याच यशस्वी होत नसल्या तरी काही नेत्रदीपक अर्थनिर्मिती करून देशाच्या ढोबळ उत्पन्नात भर घालतात. इथे आपण अमेरिकेशी कुणी तुलना करू शकत नाही..सगळी सिलिकॉन व्हॅली त्यांनी व्यापली आहे. उद्यमारंभी कंपन्या लाखानं जन्माला येत असल्या, तरी किमान एक अब्ज डॉलर बाजारमूल्य असलेल्या युनिकॉर्न कंपन्या फार कमी. भारतात ३.५ लाख कंपन्या स्थापन झाल्या. त्यातल्या फक्त १५२ कंपन्यांनाच युनिकॉर्न होण्याचं भाग्य लाभलं. पुढील वर्षी ती आकडेवारी १९० वर जाईल असं म्हणतात.अशा कंपन्यांची संख्या त्या महासत्ताक देशात २०२४ मध्ये ७०२ तर चीनमध्ये ३०२ होती. त्यानंतर भारताचा नंबर लागला. हल्ली अशा युनिकॉर्नमधून खरी अर्थनिर्मिती होते. अमेरिका जे जागतिक वर्चस्व गाजवते व संरक्षण खात्यावर दरवर्षी ८२५ अब्ज डॉलर खर्च करते, ते अशा कंपन्यांच्या सहयोगाशिवाय अशक्यच..आपल्या अतिश्रीमंतांनी तसंच केलं. भारत नव्यानेच प्रगतिपथावर असल्यामुळे संगणक व तांत्रिक क्षेत्राशिवाय या युनिकॉर्न कंपन्यांना औषधशास्त्र, किरकोळ विक्री क्षेत्र वगैरे अन्यत्र क्षेत्र खुणावत असून अनेकांनी त्यात यश मिळवलं.सर्वसामान्य भारतीय माणसाची गुंतवणूक माध्यमं म्हणजे सोनं आणि जमीन. फार कमी शेअर बाजाराच्या वाट्याला जातात. पण हे अतिश्रीमंत मात्र कंपन्यांचे समभाग किंवा म्युच्युअल फंडात गुंतवणूक करून पैसे कमावतात.त्यातल्या काहींनी परदेशात पैसे नेले. त्यासाठी त्यांचं आवडतं स्थान म्हणजे दुबई. तिथे उत्तमोत्तम स्थावर इस्टेटीचे नमुने बघायला मिळतात. अपार्टमेंटनी मोठमोठे टॉवर्स भरलेले आहेत. अमेरिकेपेक्षा दुबईमधील हॉटेल्स सरस आहेत असा माझा अनुभव आहे. त्यांचं व्यवस्थापन भारतीयच करतात. पण आता नवीन बांधणीच्या अपार्टमेंटचा २० टक्के हिस्सा भारतीयांच्या मालकीचा झाला आहे..देश गरीब असल्यामुळे देशाबाहेर जाणाऱ्या भांडवलावर सरकारची कठोर बंधनं असत. ती आता शिथिल झाली असून दुसऱ्या देशात गुंतवणूक करणं सोपं झालं आहे. या अतिश्रीमंतांनी या पळवाटेचा पुरेपूर उपयोग केला. प्रत्येकाजवळ सरासरी दोन घरं, अनेक वाहनं असून ते सुट्टीसाठी सिंगापूर किंवा युरोपची निवड करतात. दरवर्षी त्यातले पाच ते सहा हजार देशांतर करतात.यावर एक टीका केली जाते. आपल्या देशातली ४०.१ टक्के संपत्ती वरील एक टक्का लोकांच्या हातात केंद्रित झाली असून भांडवलशाहीप्रणीत प्रगतीचे लाभ निम्नस्तरियांपर्यंत पुरेशा प्रमाणात झिरपले नाहीत. अमेरिकेतही तेच चित्र सापडतं. खरं म्हणजे साम्यवादी चीन व भांडवलशाहीवादी अमेरिका या देशात भारतापेक्षा जास्त आर्थिक विषमता आढळते. यावर डाव्यांचं रामबाण औषध म्हणजे यशवंतांचे कर वाढवून अर्थवंचितांना पैशाची वाटप करणे..ही रॉबीनहूड वृत्ती ब्रिटन व फ्रान्ससारख्या देशांनी अमलात आणली आणि काय झालं ? अर्थवाढ खुंटली, कर्जभार वाढला व देशांना एकंदरीत ओहोटी लागली. ज्या वाढदरामुळे भारत वर येण्यास मदत झाली तोच छाटला तर देश पुन्हा गरिबीच्या खाईत लोटला जाईल. वरचे खाली खेचण्याऐवजी खालचे वर ओढणं केव्हाही चांगलं. जॉन केनडीनं म्हटल्याप्रमाणे भरती आली की सगळ्या बोटी वर जातात. तसंच अर्थकारणाला भरती आली की सगळे गट उंचावतात.(लेखक हे अमेरिकेतल्या ‘फर्स्ट नॅशनल बँके’चे १४ वर्षें अध्यक्ष होते.).सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.

देशात वाढले श्रीमंत...

Related Stories