प्रत्यय महिलाशक्त्तीचा

महाराष्ट्र आणि झारखंड या राज्यांत विधानसभा निवडणुकीमध्ये महिला शक्तीचा प्रत्यय आला आहे. दलित समाज आणि इतर मागासवर्गीय समाज यांची मतपेढी ज्याप्रमाणे निवडणुकीत काम करते, त्याप्रमाणे यापुढील काळात महिलांची मतपेढी असेल. किमानपक्षी या निवडणूक निकालानंतर या मतपेढीचा उदय झाला आहे, असे म्हणायला हरकत नाही..महाराष्ट्राच्या निवडणूक निर्णयात ‘मुख्यमंत्री माझी लाडकी बहीण योजना’ ही खऱ्या अर्थाने गेम चेंजर ठरली. महायुतीला जबरदस्त विजय मिळवून देणारी ही योजना आता अन्य राज्यांना देखील अमलात आणण्याचे आव्हान ठरणार आहे. महायुती सरकारसाठी देखील ही योजना दीर्घकाळासाठी राबविणे अत्यंत अवघड आहे..आता या योजनेच्या अंमलबजावणी वेळी काही अटी-शर्ती लागू होणार आहेत. नव्या मुख्यमंत्र्यांनी त्याचे सूतोवाच केलंय. ही योजना आता जशीच्या तशी अमलात येणार नाही, हे नक्की. याचे कारण ही योजना राज्याचे अर्थकारण बिघडवणारी आहे. या योजनेवर जो आर्थिक खर्च सरकारला करावा लागला त्यामुळे पायाभूत सुविधा आणि विविध प्रकल्पांवर परिणाम होणार आहे. विकास योजनांची गती मंदावली जाणार आहे. या योजनेच्या व्यवहार्यतेबद्दल अनेक प्रश्न उपस्थित केले जात आहेत. महाराष्ट्रात तर याची सर्व पातळीवर चर्चा सुरू आहे..काँग्रेसच्या पातळीवर विचार करायचा झाला, तर संसदेच्या हिवाळी अधिवेशनादरम्यान काँग्रेसच्या महाराष्ट्रातील महिला खासदारांनी पक्षाध्यक्ष राहुल गांधी यांची भेट घेऊन राज्यातील परिस्थितीची माहिती दिली. त्या वेळी या बैठकीला राहुल गांधींच्या भगिनी आणि वायनाड येथून नुकत्याच निवडून आलेल्या प्रियांका गांधी उपस्थित होत्या. या बैठकीत महिला खासदारांनी लाडकी बहीण योजनेचा उल्लेख केलाच, तसेच निवडणूक रणनीतीबद्दल अध्यक्षांच्या कानावर अनेक गोष्टी घातल्या..खरे तर निवडणूक प्रचाराच्या दरम्यान काँग्रेस पक्षाने विशेषतः महाविकास आघाडीने लाडकी बहीण योजनेचा सामना करण्यासाठी नवी योजना जाहीर केली होती. महिलांना दरमहा तीन हजार रुपये देण्याचे आश्वासन काँग्रेसने आपल्या जाहीरनाम्यात दिले होते.मात्र ऐन निवडणुकीच्या काळात राज्यातील महिलांच्या खात्यावर लाडकी बहीण योजनेत मिळणारे पैसे जमा झाले. हे जमा झालेले पैसे एकापेक्षा जास्त महिन्यांचे होते. तीन ते चार महिन्यांचे पैसे एकदम आल्यामुळे महिलांना या पैशातून छोटे उद्योग सुरू करायला बळ मिळाले. भाजीविक्री आणि घरोघरी साड्या विक्री करण्यासाठी या पैशाचा उपयोग झाल्यामुळे महाराष्ट्राच्या ग्रामीण भागातील या योजनेची जोरदार चर्चा झाली..लाडकी बहीण योजनेला महिलांनी पसंती दिली. त्याचा परिणाम मतदानात झाला. हा परिणाम इतका होता, की महिलांचं मतदान विधानसभा निवडणुकीत सहा टक्क्यांनी वाढलं आणि हेच मतदान महायुतीला विजयासाठी कारणीभूत ठरलं. महायुतीनं या योजनेची जाहिरात देखील निवडणुकीच्या प्रचारमोहिमेत अत्यंत प्रभावीपणे केली. जर महायुती सत्तेत पुन्हा आली नाही, तर ही योजना बंद होईल, अशी सूचक गोष्ट त्यांनी मतदारांपर्यंत प्रभावीपणे कशी पोहोचेल याकडे त्यांनी लक्ष दिले..सध्याचे उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी आपल्या मुख्यमंत्रिपदाच्या काळात ही योजना राबविताना आपल्या हाताला बहिणींनी राख्या बांधल्याचे फोटो प्रचारात येतील, याची काळजी घेतली, तर अजितदादांनी गुलाबी जॅकेट घालून बहिणींची आपल्याला कशी काळजी आहे, ते विविध माध्यमांतून स्पष्ट केले.भाजपने महिलांना प्राधान्य देणाऱ्या जाहिराती देऊन या योजनेच्या अंमलबजावणीचे श्रेय घेण्याचा प्रयत्न केला. तळागाळातील अनेक महिलांनी ‘या योजनेचे श्रेय आमचे भाऊ एकनाथ शिंदे’ अशा शब्दांत दिले. दुसरीकडे काँग्रेसने या मुद्द्यावर आक्रमक प्रचार करणे टाळले. या योजनेवर काँग्रेसला ठामपणाने भूमिकाच घेता आली नाही, हेच खरे..मध्य प्रदेशामध्ये ‘लाडली बहना’ ही योजना महिलांसाठी राबविली गेली होती. तेथे या योजनेचा तिथल्या भाजप सरकारला फायदा झाला होता. त्याची नक्कल म्हणजे महाराष्ट्रातील योजना होती. खरं तर लोकसभा निवडणुकीपूर्वी तत्कालीन मुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे यांनी देशात विविध ठिकाणी राबविल्या जात असलेल्या योजना महाराष्ट्रात कशा राबविता येतील यासाठी पाहणी केली होती.या योजनांची पाहणी आणि त्याची अंमलबजावणी करण्यासाठी त्यांनी एक उच्चस्तरीय समिती देखील स्थापन केली होती. त्यानंतरच विधानसभेच्या निवडणुकीपूर्वी शिंदे यांनी या योजना तातडीने अमलात आणल्या..याउलट महाराष्ट्रात निवडणूक लढविण्यापूर्वी हरियानात झालेला पराभव काँग्रेसजनांना निराशा आणणारा ठरला. महाराष्ट्रात प्रचार करताना काँग्रेसने मतदारांना प्रभावित करणारी हमी देणारी पाच कलमी योजना आखली होती. मात्र ही पाच कलमी सूत्रं तळागाळापर्यंत आणि मतदारांपर्यंत नेमक्या पद्धतीने पोचविण्यात काँग्रेस पक्षाला अपयश आले..ज्या महिला खासदारांनी राहुल गांधी यांची भेट घेतली, त्यांमध्ये त्यांनी निवडणूक काळात मित्रपक्षांचे सहकार्य मिळाले नाही, हे आवर्जून सांगितले. याउलट महाराष्ट्रात महाविकास आघाडी पेक्षा महायुतीतील पक्षांमध्ये चांगला समन्वय होता. किंबहुना असा समन्वय आहे असे चित्र निर्माण करण्यात महायुतीला यश आले आणि तेच चित्र त्यांना विजयाच्या मार्गावर नेणारे ठरले. विजयासाठी अनेक गोष्टी असल्या, तरी महिला या निवडणुकीत एक मोठे शस्त्र म्हणून सिद्ध झाल्या आहेत, हे नक्की.(लेखिका ह्या नवी दिल्लीस्थित ज्येष्ठ पत्रकार असून राजकीय विश्लेषक आहेत.).सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.