अमेरिकेतील गन कल्चर

‘वेपन्स’ ही एक सरळसोट कथा नाही. हा चित्रपट अनेक पात्रांच्या जीवनात घडणाऱ्या घटनांमधून हळूहळू आकार घेतो. या रचनेद्वारे अमेरिकन समाजाचं तुकड्या तुकड्यांमध्ये विखुरलेलं वास्तव दिसतं. तरुण शिक्षिका (ज्युलिया गार्नर), पोलिस अधिकारी (ऑल्डन एरनराइक), शाळेत शिकणारी मुलं, उपनगरात राहणारा कुटुंबवत्सल नागरिक (जॉश ब्रॉलिन) अशा प्रत्येक पात्राच्या जगण्यावर एक अस्वस्थ छाया पसरलेली आहे..त्या सावलीच्या मुळाशी आहे अमेरिकेतील सर्वव्यापी गन कल्चर. पण हे सावट उघडपणे नव्हे, तर रूपकात्मकरीत्या मांडले जाते. अमेरिकेतील एका निमशहरी भागातील शाळेशी संबंधित एका चमत्कारिक घटनेत कथेचे उत्प्रेरक दडलेले आहे. एका वर्गातील एक विद्यार्थी वगळता सारे विद्यार्थी मध्यरात्री उठून घराबाहेर पडतात आणि पुन्हा कधीच परतत नाहीत. इथून ‘वेपन्स’मधील मध्यवर्ती रहस्याची सुरुवात होते..अमेरिकन सिनेमाने नेहमीच त्या देशाच्या भीती, असुरक्षितता आणि सांस्कृतिक जखमा टिपल्या आहेत. गेल्या दशकात जॉर्डन पीलच्या ‘गेट आऊट’पासून (२०१७) ते टॉड फिलिप्सच्या ‘जोकर’पर्यंत (२०१९) अनेकदा पाहिलं, की लोकप्रिय सिनेमा समाजाच्या गडद वास्तवाकडे आरशासारखं पाहायला भाग पाडतो. याच परंपरेत घडलेला डॅनियल ड्राव्हेन दिग्दर्शित ‘वेपन्स’ आधुनिक अमेरिकेच्या मोठ्या जखमेवर अर्थात गन कल्चरकडे रोखून पाहायला लावतो..चित्रपटाची दृश्यशैली आणि एकूणच आशयात्मक मांडणी गूढ आहे. थेट उत्तरं, सरळ मांडणी किंवा स्पष्ट भूमिका यात नाहीत. त्याऐवजी सतत अधांतरी ठेवणाऱ्या प्रतिमा, संवादातील तुटकपणा आणि अनपेक्षित घटना यामधून हिंसेचं रूपक उलगडतं, खोलवर भिनतं. ‘वेपन्स’ म्हणजे एखाद्या स्वप्नासारखा अनुभव आहे, जिथे वास्तव आणि भास यांच्या सीमारेषा धूसर होतात; पण तरीही प्रत्येक चित्रचौकटीमागे दडलेलं भय अत्यंत ठळक होतं..अमेरिकेतील गन व्हायलन्स आणि विशेषतः शाळांमधील गोळीबार या वास्तवाने गेली कित्येक दशकं समाजाला हादरवलं आहे. यामुळे मुलं, किशोरवयीन विद्यार्थी हे सर्वात असुरक्षित ठरतात. या असुरक्षिततेची जाणीव ‘वेपन्स’ अत्यंत सूचकरीत्या उभी करतो.शाळेच्या कॉरिडॉरमधून पसरणारा भयभीत शांततेचा सूर, रोजच्या दिनक्रमात लपलेलं धोक्याचं भान आणि क्षणार्धात कोसळणारी स्थिरता हे सर्व चित्रपटात सूक्ष्मरीत्या सामावलं आहे. चित्रपट प्रेक्षकाला थेट रक्तपात किंवा हिंसा दाखवत नाही; पण त्याची सावली प्रत्येक दृश्यामागे जाणवते..या चित्रपटाची ताकद त्याच्या रचनेत आहे. एकरेषीय मांडणीऐवजी ‘वेपन्स’ वेगवेगळ्या पात्रांच्या छोट्या छोट्या गोष्टी एकत्र करून सांगतो. त्यांच्या जीवनात घडणाऱ्या, दिसायला किरकोळ भासणाऱ्या घटनांमध्ये एक अनामिक ताण साठत जातो, जणू प्रत्येक क्षणी काहीतरी घडणार आहे. अमेरिकन समाजात मुलांना, पालकांना आणि शिक्षकांना रोजच्या जीवनात जी भावना वाटते असाही हा अनुभव आहे. कधी, कुठे, कोणत्या शाळेत किंवा रस्त्यावर गोळीबार होईल याची सततची भीती..चित्रपटाचं स्वरूप या ठिकाणी निर्णायक ठरतं. प्रत्येक पात्र वेगळं असलं तरी ते मिळून एका मोठ्या समाजाचं, सामाजिक उलथापालथीचं रूपक बनतं. त्यांच्या भीती, ताण आणि हतबलता या केवळ वैयक्तिक नाहीत. त्या एकत्र येऊन गन कल्चरच्या भयावह परिणामाचं चित्रण करतात. गन व्हायलन्स म्हणजे केवळ एक आकडा, एक घटना नसून एक सांस्कृतिक संरचना आहे, हे इथे अधोरेखित केलं जातं..‘वेपन्स’मध्ये हिंसा केवळ दृश्यात्मक नाही, तर मानसिक आहे. भीतीचं रूप इतकं घट्ट आहे, की ती प्रत्यक्ष रक्तपातापेक्षाही जास्त अस्वस्थ करते. कॅमेरा रोजच्या क्षणांवर ज्या प्रकारे रेंगाळतो, ज्या प्रकारे संवाद अचानक थांबतो किंवा पात्रांच्या चेहऱ्यांवर उमटणाऱ्या न बोललेल्या भावनांवर प्रकाश टाकतो, त्यातूनच हिंसेचं सूचक अस्तित्व प्रकर्षाने जाणवतं.ही हिंसा जणू हवेत पसरलेली आहे, प्रत्येक श्वासात मिसळलेली आहे. अमेरिकन समाजाने स्वतःला ज्या प्रकारे स्वातंत्र्य आणि गन कल्चरशी बांधून घेतलं आहे, ते एका न संपणाऱ्या चक्रासारखं वाटतं. समाजाला या संस्कृतीतून बाहेर पडण्याची इच्छा असली तरी बंदुकांवरील तीव्र, पण भ्रामक अवलंबित्वामुळे तो समाज स्वतःला त्यापासून तोडू शकत नाही. हे रूपक चित्रपटाला राजकीयच नव्हे, तर अस्तित्ववादी छटा मिळवून देतं..‘वेपन्स’चं गूढ आणि अपारदर्शक स्वरूप त्रासदायक वाटू शकतं. कारण हा चित्रपट ठोस उत्तरं देत नाही, ना तो स्पष्ट उपाय सुचवतो. मात्र हीच त्याची ताकद आहे. कारण गन कल्चरसारख्या विषयाला केवळ आकडे किंवा घोषणांच्या रूपात चिमटीत पकडणं शक्य नाही. त्यासाठी सांस्कृतिक असुरक्षितता, सामूहिक भीती आणि समाजाच्या मानसिकतेचं गूढ उलगडणारी रूपकात्मक शैली गरजेची आहे. ‘वेपन्स’ नेमकं तेच साध्य करतो..अखेरीस ‘वेपन्स’ प्रेक्षकाला केवळ धक्का देत नाही, तर हळूहळू त्याला एका सातत्यपूर्ण अस्वस्थतेत नेतो. ही अस्वस्थता अमेरिकन समाजाची आहे. शाळेतल्या प्रत्येक कॉरिडॉरमध्ये, रस्त्याच्या प्रत्येक वळणावर आणि नात्यांच्या प्रत्येक पातळीवर दडलेली आहे. म्हणूनच हा चित्रपट केवळ हिंसाचाराच्या एखाद्या घटनेवर आधारित न राहता एका सबंध सांस्कृतिक जखमेचं रूपकात्मक चित्र प्रभावीपणे सादर करतो..सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.

अमेरिकेतील गन कल्चर

Related Stories

Donald Trump: जगातील प्रत्येक १३ पैकी एक देश अमेरिकेच्या रडारवर; ट्रम्प यांच्याकडून 'या' देशांना उद्ध्वस्त करण्याची धमकी

Permium|Bali Tourism Culture and Spirituality : समुद्रापारच्या 'भगिनी'ची अविस्मरणीय सफर; पुणेकर कुटुंबाने उलगडले बाली बेटाचे सांस्कृतिक वैभव

Mumbai News: 'त्या' आवश्यक जागांवर सोसायटीचाच अधिकार, उच्च न्यायालयाचे महत्त्वपूर्ण निरीक्षण

Premium|Prahar Divyang Kranti Andolan : 'दया नको, अधिकार हवा'; दिव्यांग बांधवांच्या स्वाभिमानासाठी प्रहार संघटनेचा ऐतिहासिक संघर्ष