Social Responsibility of Indian Citizens
esakal
भारत जलदगतीने शहरीकरण, डिजिटलायझेशन आणि आर्थिक प्रगतीच्या दिशेने वाटचाल करीत असताना, सार्वजनिक जीवनातील नागरी शिस्त ('Civic Sense') हा विषय नव्याने चर्चेत आला आहे. रस्त्यावर कचरा टाकणे, वाहतूक नियमांचे उल्लंघन, सार्वजनिक ठिकाणी थुंकणे, रांगेचा शिस्तभंग, सार्वजनिक मालमत्तेची तोडफोड अशा घटना केवळ वैयक्तिक वर्तनापुरत्या मर्यादित राहत नाहीत, तर त्या संपूर्ण समाजाच्या संस्कृतीचे आणि प्रशासनाच्या कार्यक्षमतेचे प्रतिबिंब ठरतात. त्यामुळे भारतात नागरी शिस्तीवरील वाद हा केवळ नैतिकतेचा प्रश्न नसून सुशासन, सार्वजनिक आरोग्य आणि शाश्वत विकास यांच्याशी निगडित व्यापक सामाजिक प्रश्न बनला आहे.
अलीकडील काळात महानगरांतील वाढते प्रदूषण, वाहतूक कोंडी आणि सार्वजनिक स्वच्छतेशी संबंधित समस्या यामुळे नागरी शिस्तीचा अभाव अधिक प्रकर्षाने दिसून येतो. उदाहरणार्थ, अनेक शहरांमध्ये स्वच्छता मोहिमा राबवूनही कचरा व्यवस्थापनात अपेक्षित सुधारणा होत नाहीत. यावरून स्पष्ट होते की केवळ सरकारी योजना पुरेशा ठरत नाहीत; नागरिकांचा सक्रिय सहभाग आणि जबाबदारीची जाणीव तितकीच आवश्यक आहे. समाजशास्त्रज्ञांच्या मते, नागरी शिस्त ही केवळ नियमांचे पालन करण्यापुरती मर्यादित नसून ती सामाजिक भान, सार्वजनिक हिताची जाणीव आणि सामूहिक उत्तरदायित्व या मूल्यांवर आधारित असते.
