वळगणीच्या माशांसाठी खवय्यांची धडपड
पावसाचे पाणी शेतात दाखल; विक्रीतून आदिवासींना चांगले उत्‍पन्न
पोलादपूर, ता. २७ (बातमीदार) ः रायगड जिल्ह्यात जोरदार पावसाला सुरुवात झाल्यामुळे वळगणीच्या माशांसाठी खवय्यांची धडपड सुरू झाली आहे. आदिवासी बांधवांकडून येथील सावित्री, कामथी, ढवळी, चोळई नदीपात्रात दिवस-रात्र जाळे टाकून मासे पकडले जात आहेत. तसेच शेतामध्ये नदीचे पाणी शिरल्याने विविध पद्धतीने वळगणीचे मासे पकडून त्‍याच्यावर ताव मारला जात आहे. पावसाळ्यात या वळगणीच्या माशांना मोठी मागणी असते. त्यामुळे या माशांची चांगली विक्री होऊन आदिवासी बांधवांच्या हातात चांगले पैसे येतात.
यावर्षी मे महिन्यातच पोलादपूरकरांना पावसाने झोडपले आहे. त्यामुळे तालुक्‍यातील नद्या, नाले दुधडी वाहू लागले आहेत. नद्या, नाले वाहू लागले की, कोकणातील गावाखेड्यांसह सर्वांनाच आकर्षण असते ते म्हणजे वळगणीच्या माशांचे. नदीच्या प्रवाहाच्या विरुद्ध दिशेने हे मासे शेतात, नाल्यात, व्हाळीत पोटात असलेली अंडी सोडण्यासाठी प्रवेश करतात. त्यामुळे यंदादेखील जोरदार पाऊस सुरू झाल्यानंतर येथील नदीतील माशे व्हाळेत, शेतात शिरले आहेत. पावसाच्या आगमनाने वळगणीसाठी पोलादपूरात खवय्ये सज्ज झालेली पाहायला मिळातात. त्‍यामुळे आदिवासी बांधवांकडून या माशांना जाळ्यात पकडले जाते. यासाठी झिला, मच्छरदाणी, पागीर आदींचा वापर केला जातो. हे मासे आकाराने लहान असल्याने जाळीचा आकारदेखील लहान असावा लागतो. तर काही हौशी छत्रीच्या सहाय्याने वळगणीचे मासे पकडतात. यावर्षीदेखील शिवडा, खवल, दांडाळी, वाम, पांडरुस, मळे असे विविध जातीचे अंड्याने भरलेले मासे खवय्यांसाठी पकडले जात आहेत. याची व्रिकीदेखील मोठ्या प्रमाणात होत असल्याने आदिवासी बांधवांच्या हातात चांगले पैसे येतात.
.........................
या माशांना चवच भारी !
नदीच्या गोड्या पाण्यातील अतिशय चवदार, लज्जतदार म्हणजे मळ्याचे मासे होय. रायगडमध्ये खवय्यांची पहिली पसंत म्हणजे मळ्याचे मासे. हे मासे विक्री करणाऱ्या महिला टोपलीतून घेऊन येतात. या टोपल्यांमध्ये मळ्याचे मासे दिसताच खवय्यांची झुंबड उडते. अवघ्या पाच मिनिटात संपूर्ण टोपली रिकामी होते. १८० ते २०० रुपये किलोने या माशांची विक्री होते.
..................
मासे पकडण्याच्या विविध पद्धती-
रायगड जिल्ह्यात महाड, पोलादपूर, माणगाव तालुक्यात वळगन मोठ्या प्रमाणात पकडली जाते. वळगण पकडण्याचे विविध पद्धती आहेत. नदीला जोडलेल्या छोट्याशा वाहळ्याच्या बाजूला बसून पगिर टाकून मासे पकडले जातात. तर अनेकदा उंचावरून खाली पडणाऱ्या मोरीच्या प्रवाहाजवळ झिलपद्धत लावून मासे गोळा केले जातात. तर शेतातील मोकळ्या जागेमध्ये माशाच्या हालचाली पाहून शांतपणे पागीर फेकले जाते. यामध्ये मोठा मासा पकडला जातो. तसेच वहाळे जवळ मच्छरदाणी छोटी-छोटी मासे पकडली जातात.