भारतातील हवामान चार प्रमुख ऋतूंमध्ये विभागले जाते – हिवाळा, उन्हाळा, पावसाळा आणि हेमंत. यामधून पावसाळा हा सर्वात महत्त्वाचा ऋतू मानला जातो. कारण शेती, जलस्रोत आणि संपूर्ण जीवनशैली पावसावर अवलंबून असते.
पावसाळा म्हणजे पावसाचे प्रमुख प्रमाणात आगमन होणारा काळ. भारतात सहसा जून महिन्याच्या पहिल्या आठवड्यात केरळपासून पावसाळा सुरू होतो आणि ऑक्टोबरपर्यंत टप्प्याटप्प्याने संपूर्ण भारतात अनुभवायला मिळतो. या काळात नैर्ऋत्य (दक्षिण-पश्चिम) वाऱ्यांमुळे समुद्रातून जलवाष्प उचलले जाते आणि ते स्थलांतरित होऊन विविध भागात पाऊस घडवतात. हाच पावसाळा भारतीय उपखंडासाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो.
