Konkan Ganeshotsav : महाराष्ट्रात असं एक गाव आहे, तिथं कुणाच्याही घरी गणपती प्रतिष्ठापना होत नाही; काय आहे कारण?

करंजाडे : कोकणातील गणेशोत्सव (Konkan Ganeshotsav) आणि तेथील शक्ती-तुऱ्याचा ‘बाल्या’ डान्स यासाठी चाकरमानी कोठेही असला तरी तो गावाकडे येतोच. त्यासाठी एसटी आणि कोकण रेल्वेला खास व्यवस्था करावी लागते. प्रत्येक घराघरांत गणपती हे कोकणचे वैशिष्ट्य.

मात्र, रायगड जिल्ह्यातील एक गाव असे आहे की, तिथे कुणाच्याही घरी गणपती विराजमान होत नाही, तरीही सगळे चाकरमानी गणपतीच्या दिवशी सहकुटुंब एकत्र जमतात. त्यामुळे संपूर्ण कोकणात हे गाव वैशिष्ट्यपूर्ण ठरते. या गावाचे नाव आहे ‘साले’ (Sale Village Mangaon)!

माणगावपासून चार किमी आणि मुंबई-गोवा महामार्गापासून दीड किमी अंतरावर ‘साले’ गाव वसले आहे. बहुसंख्य कुणबी समूहाची कुटुंबे असलेल्या या गावाला भोनकरांचे गाव म्हणूनही ओळखले जाते. कोकण आणि गणपती यांचे नाते घनिष्ट आहे, पण ‘साले’ गावात कुणाच्याही घरी गणपतीची प्रतिष्ठापना केली जात नाही, पण गणेशोत्सवाला चाकरमानी आपल्या गावात येतात.

गणेश चतुर्थीच्या दिवशी गावातील लहान थोर सगळे उपवास करतात. गावातील तलावाच्या कातळावर असलेल्या गणेश मंदिरात सगळे गावकरी जमतात. तेथील गणेशमूर्तीची पूजा करतात. त्यानंतर आरती होऊन सर्वांना प्रसाद वाटला जातो. नंतर सजवलेल्या पालखीत देवाला ठेवले जाते.

तरुण पालखी खांद्यावर घेऊन शंखनाद करीत तलावात उतरतात. तलावातील पाण्यातून पालखी ३०० मीटरवरील पलीकडच्या तिरावर आणली जाते. या वेळी तलावात कितीही पाणी असले तरी पाणी फक्त पालखीच्या खुरांना लागते, त्यापेक्षा वर चढत नाही, अशी इथल्या ग्रामस्थांची श्रद्धा आहे. पालखी पलीकडच्या तिरावर आल्यावर गावातील प्रत्येकाच्या घराच्या दारात ती उभी राहते.

भक्तांचे श्रद्धास्थान

गावात गणपती आणल्यास गावावर अरिष्ट येते, अशी ‘साले’करांची धारणा आहे. त्यामुळे या गावाच्या हद्दीत कुणीही गणपती आणत नाही. मुंबई, पुणे येथून मोठ्या प्रमाणात या गावात भक्त जातात. ‘एक गाव एक गणपती’ ही संकल्पना महाराष्ट्रात काही काळ राबवण्याचा प्रयत्न झाला होता, पण ‘साले’ गावात खूप वर्षांपासून ही परंपरा पाळली जाते.