चौकस व्यायाम

- डॉ. प्राजक्ता सहस्रबुद्धे (पीटी), प्राध्यापक आणि सल्लागार, कार्डिओव्हॅस्क्युलर अँड रेस्पिरेटरी फिजिओथेरपीबऱ्याच लोकांचा नववर्षाचा संकल्प नियमित व्यायामाचा असतो; पण कोणी किती आणि कशा पद्धतीने करावा या बाबतीत अनभिज्ञता दिसून येते. लोकांना वाटते, की मी योगासने करते किंवा रोज चालायला जाते किंवा वेटलिफ्टिंग करते म्हणजे बास! पण हे प्रमाण योग्य आहे का? .चौकस आहाराविषयी नेहमीच चर्चा होते; पण आपला व्यायामही चौकस असायला हवा. एरोबिक, मसल स्ट्रेंथ, मसल एन्ड्युरन्स आणि फ्लेक्सिबिलिटी हे परिपूर्ण व्यायामाचे चार स्तंभ आहेत. एरोबिक व्यायाम म्हणजे ज्या व्यायाम प्रकारामध्ये स्नायू ऑक्सिजनचा वापर करून अधिक वेळेसाठी कार्यरत असतात (जसे चालणे, धावणे, पोहोणे, झुंबा)..हे व्यायाम दररोज ३०-४५ मिनिटे मध्यम गतीने करणे आवश्यक असते. यात हृदय, फुप्फुसे, रक्ताभिसरण, स्नायू इत्यादींची कार्यक्षमता वाढते, हृदयविकाराचा धोका कमी होतो, मधुमेह आणि रक्तदाब नियंत्रणात राहतो.स्ट्रेंथ ट्रेनिंगमध्ये स्नायूंची बळकटी वाढवण्यावर भर दिला जातो. जसे डंबेल उचलणे, जोर घालणे, इलॅस्टिक बँड वापरून व्यायाम करणे. हे व्यायाम आठवड्यातून दोन-तीन वेळा केले जातात. प्रत्येक स्नायूसाठी १०-३० वेळा व्यायाम केल्याने स्नायूंची ताकद वाढते..या व्यायामप्रकारांनी स्फूर्ती वाढते, थकवा कमी होतो, जीवनमान सुधारते. यासाठी वापरले जाणारे वजन हे तीन आठवड्यांनी वाढवावे. स्ट्रेंथ ट्रेनिंगमध्ये जर पद्धत किंवा वजन योग्य नसेल, तर दुखापत होऊ शकते, म्हणून योग्य फिजिओथेरपिस्टचे मार्गदर्शन आवश्यक आहे.एन्ड्युरन्स ट्रेनिंगमध्ये एखाद्या स्नायूंची ना थकता काम करण्याची क्षमता वाढवली जाते. यात कमी वजन उचलून जास्तीत जास्त वेळा हालचाल करण्यावर भर देण्यात येतो. हे व्यायाम एरोबिक व्यायामसोबत एकत्रितपणे केले जाऊ शकतात..फ्लेक्सिबिलिटी ट्रेनिंग म्हणजे शरीराची लवचिकता राखून ठेवणारे व्यायाम. यामध्ये काही मूलभूत स्ट्रेचिंगचे व्यायामप्रकार येतात. योगासने हासुद्धा लवचिकता टिकवून ठेवणारा उपयुक्त व्यायाम म्हणून करता येऊ शकतो.अर्थात ही व्यायामाची ढोबळ तत्त्वे आहेत. सर्वोत्तम आणि सुरक्षित परिणामासाठी व्यक्तिसापेक्ष बदल करणे अत्यंत आवश्यक असते; आणि त्यासाठी तज्ज्ञ व्यक्तीचे (फिजिओथेरपिस्ट, व्यायाम तज्ज्ञ, फिटनेस प्रशिक्षक) मार्गदर्शन घेणे आवश्यक आहे. असे केल्यास व्यायामाच्या प्रमाणात योग्य त्या वेळी योग्य ती वाढ करता येते आणि मिळणारे फायदे अधिक असतात..कोणताही प्रमाणबद्ध व्यायामात स्नायूत हलकीशी वेदना अध्याहृत आहे, असा व्यायाम तुम्हाला योग्य प्रमाणात थकवतो; पण उत्साही बनवतो, एकाग्रता वाढवतो, कार्यक्षमता वाढवतो, रोगप्रतिकारशक्ती वाढवतो, जीवनशैलीशी निगडित रोगास प्रतिबंध करतो (पक्षाघात, हृदयरोग, मधुमेह, उच्चरक्तदाब) नियंत्रणात ठेवतो.व्यायाम ही फक्त सवय नसून ते एक शास्त्र आहे. व्यायाम योग्य मार्गदर्शनाखाली, योग्य प्रमाणात केला, तरच तो शरीराला बळ देतो आणि जीवनमान उंचावतो..सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.

चौकस व्यायाम

Related Stories

भूमिका : ‘झुरळां’चा धुरळा

अस्थिबोध : गर्भवती महिलांमधील पाठदुखी

जीवनमान-जीवनभान : हृदयविकार आणि व्यायाम

करिअर वेध : तंदुरुस्तीसाठी करा व्यायाम