सर्वात आधी AI म्हणजे काय?

AI म्हणजे Artificial Intelligence अर्थात कृत्रिम बुद्धिमत्ता. संगणक किंवा मशीनला माणसाच्या बुद्धिमत्तेशी संबंधित काही कामे करता यावीत, म्हणून विकसित केलेल्या तंत्रज्ञानाला एआय म्हणजेच कृत्रिम बुद्धिमत्ता म्हणता येईल. ही कामं कोणती तर सर्वसाधारणपणे माहितीवर प्रक्रिया करणं, नमुने ओळखणं, अंदाज बांधणं, निर्णय घेण्यास मदत करणं किंवा भाषा प्रक्रिया करणं यांसारखी कामं AIच्या माध्यमातून करता येतात.उदाहरणार्थ, फोटोमधील चेहरा ओळखणे, ई-मेलमधील स्पॅम शोधणे, एखादा व्हिडिओ किंवा उत्पादन आपल्याला सुचवणे ही AI ची उदाहरणे आहेत. त्यामुळे AI ही मोठी संकल्पना आहे. ChatGPT म्हणजे AI नव्हे, तर AI वापरणाऱ्या अनेक applications पैकी एक म्हणजे चॅटजीपीटी आहे.

Machine Learning आणि Deep Learning कुठे येतात?

इन्स्टावरची रीळं पाहताना मध्येच कुठेतरी एआयचं रील दिसतं. त्यात कुणी मशिन लर्निंग, डीप लर्निंगसारखे शब्द वापरताना दिसतं. पण त्याचा अर्थ काही आपल्याला माहिती नसतो.AI हे एक विस्तृत क्षेत्र आहे. त्यातील एक महत्त्वाची पद्धत म्हणजे Machine Learning (ML). यात संगणकाला प्रत्येक नियम माणसाने स्वतंत्रपणे सांगण्याऐवजी मोठ्या प्रमाणातील डेटामधून नमुने शिकण्याची क्षमता दिली जाते. म्हणजे प्रत्येक नियम संगणकाला स्वतंत्रपणे प्रोग्राम करण्याऐवजी, योग्य पद्धतीने तयार केलेल्या डेटामधून model patterns शिकते. त्यामुळे AI modelsच्या training आणि कार्यक्षमतेसाठी डेटा महत्त्वाचा असतो. Deep Learning ही Machine Learning मधील अधिक प्रगत पद्धत आहे. मोठ्या neural networks च्या मदतीने ती मोठ्या प्रमाणातील आणि गुंतागुंतीच्या डेटामधील patterns शिकू शकते. आधुनिक Generative AI च्या विकासात Deep Learning ची महत्त्वाची भूमिका आहे.

Generative AI म्हणजे काय?

Generative AI म्हणजे नवीन content तयार करू शकणारा AI. वापरकर्त्याने दिलेल्या prompt किंवा सूचनेवर आधारित तो मजकूर, चित्र, आवाज, व्हिडिओ किंवा computer code तयार करू शकतो.पूर्वी आपल्याला एखादी वेबसाइट किंवा एखादं अॅप बनवण्यासाठी कोड लिहावा लागत असे, गुंतागुंतीच्या संगणकीय प्रक्रियांसाठी चांगल्या कोडिंगची आवश्यकता असे पण आता जनरेटिव्ह एआय हे काम झटक्यात करतं.दुसरं म्हणजे एखादा लेख लिहीणं. पूर्वी एखादा लेख म्हटल्यावर त्यासाठीचे संदर्भ शोधणं, ते समजून घेणं त्यावर लेख लिहीण अशी संपूर्ण प्रक्रिया असे. आता तुम्हाला जनरेटिव्ह एआय एखादा लेख लिहून देऊ शकते. काही AI systemsना web search किंवा इतर माहिती-स्रोतांशी जोडलेली साधने उपलब्ध असल्यास संबंधित माहिती किंवा स्रोत शोधण्यासही ते मदत करू शकतात. मात्र मिळालेली माहिती आणि संदर्भ स्वतंत्रपणे तपासणे आवश्यक आहे.उदा. महाराष्ट्रातील पावसावर 500 शब्दांचा माहितीपर लेख लिहा.असा प्रॉम्प्ट दिल्यावर AI नवीन मजकूर तयार करतो.म्हणजेच Generative AI दिलेल्या input आणि contextमधील patternsच्या आधारे नवीन output तयार करू शकते. ती मानवी पद्धतीने माहिती 'समजते' किंवा प्रत्येक वेळी योग्य निर्णय घेते, असे मात्र गृहीत धरता येत नाही. त्यामुळे त्याला एकप्रकारे नवा कंटेंट Genera करता येते. उदा. चॅटजीपीटी किंवा जेमिनी एआय.

ChatGPT काय आहे?

ChatGPT हे Generative AI चा वापर करणारं एक AI application आहे. यूजर्स म्हणजे आपण चॅटजीपीटीशी संवाद करू शकतो. प्रश्न विचारू शकतो, मजकूर तयार करू शकतो, माहितीचं विश्लेषण करू शकतो, सारांश घेऊ शकतो किंवा इतर अनेक कामांसाठी तुम्हाला त्याचा वापर करता येतो, अर्थात प्रत्येकवेळी तुम्ही आलेलं उत्तर संदर्भाच्या आधारे तपासून ते योग्य आहे ना, हे पाहणं आवश्यक असतंच. अजूनतरी संपूर्णपणे एआयवर आपण अवलंबून राहु शकत नाही.AI → Generative AI → ChatGPTअर्थात चॅटजीपीटी हे एक अॅप्लिकेशन झालं. त्यामागे निरनिराळी AI models आणि capabilities असू शकतात.

महत्त्वाचा प्रश्न OpenAI म्हणजे काय?

ओपन एआय म्हणजे एआयचाच एक वेगळा प्रकार आहे का, असा प्रश्न अनेकांना पडतो. हाच खरंतर गोंधळाचा विषय आहे. OpenAI ही AI संशोधन आणि तंत्रज्ञान विकसित करणारी संस्था आहे. ChatGPT हे OpenAI चे उत्पादन आहे.त्यामुळेOpenAI = संस्थाChatGPT = OpenAI चे AI applicationGenerative AI = AI मधील content निर्माण करणारी तंत्रज्ञान-श्रेणी

मग LLM म्हणजे काय?

ChatGPT सारख्या अनेक आधुनिक AI applications च्या मागे LLM-Large Language Model सारखी models असतात.Large Language Models ही मोठ्या प्रमाणातील text आणि इतर भाषिक डेटावर training घेतलेली AI models असतात. त्या डेटामधील भाषेचे patterns शिकून त्या मानवी भाषेतील inputवर आधारित output तयार करू शकतात.उदा. तुम्ही चॅटजीपीटीला एखादा प्रश्न अर्धवट जरी विचारला किंवा अगदी मराठीत विचारला तरी त्याचं उत्तर मिळतं. यामागे modelने विविध भाषांमधील मोठ्या प्रमाणातील training dataमधून भाषेतील patterns शिकलेले असणे आणि प्रश्नाचा context लक्षात घेऊन output तयार करण्याची क्षमता असते. याचा अर्थ ChatGPTला माणसाप्रमाणे भाषा 'समजते' असा होत नाही. ते शिकलेल्या patterns, context आणि उपलब्ध capabilitiesच्या आधारे उत्तर तयार करते.मानवी भाषेतले input प्रक्रिया करून त्यावर आधारित output तयार करणारे मोठ्या प्रमाणातील भाषिक डेटावर प्रशिक्षित models म्हणजे LLM.

Agentic AI म्हणजे काय?

आपण जी माहिती दिलेली असते, जे सांगतो, जो प्रॉम्प्ट देतो त्यानुसार Generative AI कंटेंट तयार करते. एजंटिकची कल्पना त्यापुढची आहे.Agentic AIला एखादे ध्येय किंवा काम दिले जाते आणि ते पूर्ण करण्यासाठी तो अनेक टप्पे आखू शकतो, उपलब्ध tools वापरू शकतो, माहिती मिळवू शकतो, पुढची कृती ठरवू शकतो आणि काही परिस्थितीत मानवी हस्तक्षेपाशिवाय पुढे जाऊ शकतो.उदा.आपण Generative AI ला विचारलं की,पुण्यातील हवामानाचा सारांश दे.तर तो माहितीचा मजकूर देईल.पण एखाद्या AI Agent ला असं काम दिलं की,पुण्याच्या पुढील आठवड्यातील हवामानाची माहिती तपास, माझ्या कार्यक्रमाशी तुलना कर आणि योग्य दिवस सुचव.तर मग agent हवामानाची माहिती मिळवेल. तिचे विश्लेषण करेल आणि दिलेल्या उद्दिष्टापर्यंत पोहोचण्यासाठी अनेक टप्प्यांतून जाईल. प्रत्यक्षात किती स्वायत्तपणे काम करेल हे त्याला दिलेल्या tools, permissions आणि safeguards वर अवलंबून असेल.Generative AI मजकूर, चित्र किंवा code तयार करू शकते. Agentic AI त्या क्षमतेबरोबर planning, tool use आणि multi-step task execution जोडू शकते. दोन्ही तंत्रज्ञान एकत्रही वापरले जाऊ शकते.

Multimodal AI म्हणजे काय?

काही एआय systems फक्त text नव्हे तर AI systems text, image, audio आणि video अशा वेगवेगळ्या प्रकारच्या माहितीवर काम करू शकतात. अशा क्षमतेला Multimodal AI म्हणतात.उदाहरणार्थ, तुम्ही एखाद्या कागदपत्राचा फोटो दाखवून त्यातील माहितीबद्दल प्रश्न विचारू शकता.

AI Agent आणि Agentic AI एकच आहेत का?

हे दोन्ही शब्द जवळचे आहेत आणि प्रत्यक्ष वापरात अनेकदा एकमेकांच्या अर्थानेही वापरले जातात.AI Agent म्हणजे एखादे विशिष्ट काम किंवा ध्येय साध्य करण्यासाठी AI model, tools, data sources आणि workflowचा वापर करून काम करणारी प्रणाली.तर Agentic AI हा अधिक व्यापक शब्द आहे. यात अशा agent-based systems ची रचना, स्वायत्तता, planning आणि अनेक agents किंवा tools यांचा समन्वय यांचा समावेश होऊ शकतो. या दोन्ही शब्दांच्या व्याख्या सर्वत्र एकसारख्या नाहीत; त्यामुळे त्यांच्यात एक ठोस आणि सर्वमान्य सीमारेषा आहे, असे म्हणता येत नाही.

प्रीमियम आर्टिकल

Premium|AI, ChatGPT, OpenAI, Agentic AI, सगळं एकच वाटतंय? मग समजून घ्या, ५ मिनीटांत!

AI, ChatGPT, OpenAI, Generative AI, LLM, AI Agent आणि Agentic AI यात नेमका काय फरक आहे? Machine Learning, Deep Learning आणि Multimodal AI सोप्या भाषेत समजून घ्या.

AI vs Generative AI vs Agentic AI: What’s the Difference?

E sakal

Updated on:

03 October 2026, 9:59 am IST

AI Explained: From Machine Learning to Agentic AI

तुम्हीही ChatGPT लाच AI समजता का? मग तुम्ही एकटे नाही. कारण खूप लोकांना हेच वाटतं... कधी ऑफिसमध्ये AI आता नोकऱ्या घेणार अशी चर्चा ऐकू येते, तर दुसरीकडे OpenAI चा एजंट भलतंच वागला अशी बातमी येते.

AI, Generative AI, Agentic AI, LLM, ChatGPT - ही सगळी नावं एकाच गोंधळात टाकतात.

पण यातलं नोकरी घेणारं AI कोणतं आणि फक्त गप्पा मारणारं कोणतं? ते नेमकं मानवजातीला त्रासदायक कसं असेल? असे चिक्कार प्रश्न पडतात आणि गोंधळ होतो ना,

हा गोंधळ ५ मिनिटात दूर करण्यासाठी सकाळ प्लसचा हा लेख जरुर वाचा.

Loading content, please wait...

artificial intelligence

Premium|AI, ChatGPT, OpenAI, Agentic AI, सगळं एकच वाटतंय? मग समजून घ्या, ५ मिनीटांत!

Related Stories

Premium|Youth and Democracy : प्रश्न विचारण्यापलीकडे तरुणाईचा पुढाकार; लोकशाही मजबूत करण्यासाठी नागरिकांची नवी भूमिका

UPI New Rule: UPI आता खरंच महागणार? ₹2,000 नंतर काय बदलणार; सामान्य माणसाला काय फटका, काय फायदा?

Premium|Ganesha Forms and Cultural History : मोदक, मूषक आणि अंकुशापलीकडेही गणपतीची अनेक रूपे; बदलत्या लोकसंस्कृतीसोबत बाप्पा कसा बदलला?

Premium|Artificial Food: झाडांचं अद्भुत जग आणि माणसाची कृत्रिम अन्नक्रांती : कोणावर उभा आहे भविष्यातला संसार?