Startup India mission achievements and future
esakal
लेखक - श्रीकांत जाधव
भारताच्या आर्थिक इतिहासात गेल्या दशकाची नोंद ''स्टार्टअप दशक'' म्हणून केली जाईल. एकेकाळी भारतीय तरुणांचे सर्वोच्च स्वप्न हे सरकारी नोकरी किंवा एखाद्या बहुराष्ट्रीय कंपनीत सुरक्षित ''डेस्क जॉब'' मिळवणे हे होते. मात्र, गेल्या १० वर्षांत हे चित्र पूर्णपणे पालटले आहे. आजचा भारतीय तरुण नोकरी मागणारा नाही, तर नोकरी देणारा (Job Creator) बनला आहे. २०२६ च्या उंबरठ्यावर उभे असताना, भारतीय स्टार्टअप परिसंस्था (Ecosystem) आता केवळ प्रयोगाच्या पलीकडे जाऊन देशाच्या अर्थव्यवस्थेचा एक मुख्य आधारस्तंभ बनली आहे.
स्टार्टअप्सची संख्या आणि जागतिक स्थान २०२६ ची आकडेवारी
भारतीय स्टार्टअप्सच्या प्रवासाकडे पाहिले तर थक्क व्हायला होते. २०१६ मध्ये जेव्हा ''स्टार्टअप इंडिया'' अभियान सुरू झाले, तेव्हा देशात केवळ काही मोजके स्टार्टअप्स होते. मात्र, मार्च २०२६ च्या ताज्या आकडेवारीनुसार, भारतात केंद्र सरकारने मान्यता दिलेल्या स्टार्टअप्सची संख्या २ लाख ३० हजारांच्या वर गेली आहे. जगाचा विचार करता, स्टार्टअप्सच्या संख्येत अमेरिका आणि चीननंतर भारत आजही तिसऱ्या क्रमांकावर आपला दबदबा टिकवून आहे.
केवळ संख्याच नाही, तर या कंपन्यांचे मूल्यही अफाट वाढले आहे. १ अब्ज डॉलर्सपेक्षा जास्त मूल्य असलेल्या कंपन्यांना ''युनिकॉर्न'' म्हटले जाते. २०२१-२२ मध्ये भारतात युनिकॉर्नची लाट आली होती, जी २०२६ मध्ये अधिक प्रगल्भ झाली आहे. आज भारतात १३५ पेक्षा जास्त युनिकॉर्न कंपन्या कार्यरत आहेत. विशेष म्हणजे, आता केवळ ''ई-कॉमर्स'' किंवा ''फूड डिलिव्हरी''मध्येच नव्हे, तर अंतराळ तंत्रज्ञान (SpaceTech), कृषी तंत्रज्ञान (AgriTech) आणि संरक्षण क्षेत्रातही भारतीय स्टार्टअप्स जागतिक पातळीवर नाव कमावत आहेत.
