मत्सर आणि भीती या एवढ्याच अशा भावना आहेत की ज्यांच्यापासून कधी आनंद प्राप्त होत नाही.— सी. कॉलीन्स्.इराणमधील संपूर्ण संस्कृती नष्ट करू, अशी भयंकर गर्जना करून काही तास उलटायच्या आतच त्या देशाबरोबर दोन आठवड्यांच्या युद्धविरामाला अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी मान्यता दिली. साऱ्या जगाने यामुळे सुटकेचा निःश्वास टाकला असून, या शस्त्रसंधीचे स्वागतच करायला हवे. याचे कारण हे युद्ध चिघळणे खरोखर कोणाच्याच हिताचे नव्हते. गेले चाळीस दिवस चाललेल्या या युद्धात आपल्या बेभरवशी, तऱ्हेवाईक आणि आत्मकेंद्री कारभारशैलीत ट्रम्प यांनी जे कमालीचे सातत्य राखले, त्याला तोड नाही. याचा कळसाध्याय त्यांनी गाठला तो शस्त्रसंधीला मान्यता देऊन. खरे तर फारसे काही पदरात पडले नसूनही ट्रम्प यांना एका अर्थाने माघारच घ्यावी लागली; पण तसे कबूल करतील तर ते ट्रम्प कसले? शस्त्रांची लढाई संपली की ‘नरेटिव्ह’ची जोरात सुरू होते. तेच आता सुरू झाले असून, त्या अनुसार ट्रम्प यांनी आपला विजय जाहीर करून टाकला आहे आणि इराणच्या नेतृत्वानेही अमेरिकी महासत्तेला नमवल्याचा दावा केला आहे. इस्राईलनेही इराणच्या क्षेपणास्त्र व अण्वस्त्रनिर्मितीच्या सर्व क्षमता नष्ट करण्यात यश मिळाल्याबद्दल समाधान व्यक्त केले आणि त्याचवेळी ट्रम्प यांना युद्धासाठी इस्राईलने उद्युक्त केले, हा आरोप फेटाळून लावला. खरे तर युद्ध थांबणे ही तिघांचीही अपरिहार्यता होती. ट्रम्प यांनी हा जो जुगार खेळला, तो अंगाशी आला, याचे कारण दीर्घकाळ युद्धाचा अनुभव असलेल्या इराणने शीर्षस्थानी असलेल्या नेत्याची हत्या झाल्यानंतरही चिवट झुंज दिली. होर्मुझचे भू-राजकीय; विशेषतः सामरिक व्यूहरचनेचे महत्त्व ओळखून त्यांनी तेलवाहतुकीचा मार्ग अडवून धरल्याने सर्वच देशांना त्याची झळ पोचू लागली. तेलाचे दर वाढले आणि त्याचा चटका अमेरिकेसह सर्व देशांना बसू लागला. केवळ डेमोक्रॅटिक पक्षातूनच नव्हे, तर सत्ताधारी रिपब्लिकन पक्षातूनही युद्धाला विरोध होऊ लागला. हा असंतोष राष्ट्रवादाचा गजर करून शमवणे सोपे नाही, हे ट्रम्प यांना कळून चुकले असावे..या युद्धाचा रोजचा खर्च अंदाजे एक अब्ज डॉलर एवढा होता. युद्ध चालू असताना एका जागतिक महासत्तेच्या अध्यक्षाने जो थयथयाट केला, ज्या प्रकारे शिवीगाळ केली, ती सामर्थ्याची नव्हे तर हतबलतेची निदर्शक होती. अमेरिकी जनतेला युद्धाची आवश्यकता पटवून देण्यासाठी ‘‘इराण हा दहशतवादाचा पुरस्कार करणारा देश आहे,’’ असे ते वारंवार सांगत होते आणि त्या देशाबरोबरच्या शस्त्रसंधीसाठी मध्यस्थ म्हणून त्यांनी पसंती दिली ती दहशतवादाला खतपाणी घालणाऱ्या पाकिस्तानला! आता इस्लामाबादेत शुक्रवारी दहा मुद्यांवर चर्चा होणार आहे. त्यात होर्मुझची खाडी खुली करणे, इराणवरील निर्बंध हटवणे, इराणच्या युद्धोत्तर पुनर्बांधणीसाठी आर्थिक योगदान देणे, तेथील युरोनियम शुद्धिकरणाच्या प्रकल्पाचे भवितव्य आदी मुद्यांचा समावेश आहे. होर्मुझ सामुद्रधुनी खुली करण्यास इराणने मान्यता दिली, असे ट्रम्प सांगत असले तरी प्रत्यक्ष वाटाघाटीत काय होते, हे पाहावे लागेल. गेल्या ३९ दिवसांत ट्रम्प यांनी युद्धात पडून नेमके काय साधले? ज्या युरोपच्या संरक्षणाची जबाबदारी अमेरिकेने घेतली होती, त्यांनी ट्रम्प यांना या कसोटीच्या प्रसंगात हिंग लावून विचारले नाही. होर्मुझ सामुद्रधुनी मोकळी करण्यासाठी तेथे युद्धात उतरण्यास स्पष्ट नकार दिला. प. आशियातील सौदी अरेबिया, संयुक्त अरब आमिराती, कतार आदी देश अमेरिकेचे मित्रदेश. पण इराणकडून हल्ले होऊ लागल्यावर या मैत्रीचा काही उपयोग झाला नाही, याचा अनुभव त्यांनी घेतला. जागतिक महासत्तेचा दिमाख आणि दरारा याला उतरती कळा लागण्याची ही लक्षणे आहेत. अमेरिकेतील जीवितहानीचा सरकारने सांगितलेला आकडा तेरा आहे. पण त्यावर कोणी विश्वास ठेवेल, असे वाटत नाही. युद्धादरम्यान केवळ इस्राईलमध्येच नव्हे तर अमेरिकेतही सेन्सॉरशिप होती. खऱ्या बातम्या मिळणे दुरापास्त झाले होते, हे वास्तव आहे..या युद्धाने पुरवठासाखळ्यांवर आघात केला. आयात-निर्यातीवर मोठा परिणाम झाल्याने व्यापाराची घडी विस्कटली. भारतासह विविध देशांवर त्याचा प्रतिकूल परिणाम झाला. टंचाई, महागाईचा फेरा त्रस्त करू लागला. आर्थिक विकासदराची गती मंदावली. इराणवर झालेल्या क्षेपणास्त्र हल्ल्यांमुळे तेथील अनेक पायाभूत संरचना उद्ध्वस्त झाल्या. महासंहारक रासायनिक अस्त्रांचे कारण देऊन इराकला अक्षरशः उजाड करून टाकणाऱ्या अमेरिकने इराणचीही तीच वाट लावण्याचा ‘उद्योग’ केला, तो तेलावरील पकड कायम राखण्यासाठी. आपल्या हितसंबंधांसाठी कोणत्याही थराला जायचे आणि त्याला तात्त्विक मुलामा चढविण्यासाठी लोकशाही, मानवी हक्क, दहशतवादविरोध वगैरे भारदस्त शब्दांची रंगरगोटी करायची ही अमेरिकी शैली आजची नाही. ट्रम्प यांनी त्याला आणखी बटबटित आणि भडक स्वरूप दिले. पण त्यांच्या या उपद्व्यापांमुळे चीन, रशिया या प्रतिस्पर्ध्यांचे चांगलेच फावले. आपला प्रतिस्पर्धी चुका करीत असताना त्याच्या ‘कामा’त व्यत्यय आणू नका!, ही नेपोलियनची मार्मिक उक्ती चीनने तंतोतंत अवलंबलेली दिसली. या सगळ्या खटाटोपात ट्रम्प यांची‘ तेल गेले, तूप गेले...’ अशी अवस्था झाली. शस्त्रसंधी करताना ते विजयी झाल्याचा आव आणत असले तरी हा हाती आलेले धुपाटणे मिरवण्याचा प्रकार आहे..युद्ध चालू असताना एका जागतिक महासत्तेच्या अध्यक्षाने जो थयथयाट केला, ज्या प्रकारे शिवीगाळ केली, ती सामर्थ्याची नव्हे तर हतबलतेची निदर्शक होती..सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.
