मल्लखांबचे पाऊल पडते पुढे

- जयेंद्र लोंढे, jayendra.londhe@esakal.comमुंबईतील दादरमधील शिवाजी पार्क येथील श्री समर्थ व्यायाम मंदिर या संस्थेचे शंभरावे वर्ष सुरू आहे. शतक महोत्सवाचे औचित्य साधून उदय देशपांडे यांनी निर्धार केला. त्यानुसार ते १२ महिन्यांच्या कालावधीत १०० विविध ठिकाणी जाऊन मल्लखांब या खेळाचा प्रसार व प्रचार करण्याचा प्रयत्न करीत आहेत..मल्लखांब या खेळाने आपल्याला खूप काही दिले आहे, आता मल्लखांब या खेळाच्या प्रगतीसाठी आपण पावले उचलायला हवीत, अशी यामागील धारणा होय. पहिल्या आठ महिन्यांमध्ये त्यांनी महाराष्ट्रातील विविध जिल्हे, भारतातील विविध राज्ये, मुंबईतील विविध ठिकाणे व मलेशिया, व्हिएतनाम, इंडोनेशिया या देशांमध्ये मल्लखांबची प्रात्यक्षिके दाखवली आहेत. ऑगस्टमध्ये या संस्थेला शंभर वर्षे पूर्ण होतील. उदय देशपांडे उर्वरित चार महिन्यांमध्ये विविध ठिकाणी जाऊन मल्लखांबच्या विकासासाठी प्रयत्नांची शिकस्त करताना दिसणार आहेत..भारतीय तसेच महाराष्ट्र या दोन्ही मल्लखांब संघटनांमध्ये कार्यरत असताना उदय देशपांडे यांनी मोठे कार्य केले आहे. सुरुवातीला मल्लखांब हा महाराष्ट्रातील मुंबई, पुणे, सातारा व सांगली इथपर्यंत मर्यादित होता.तसेच भारतातील महाराष्ट्र, मध्य प्रदेश, उत्तर प्रदेश व गुजरात या राज्यांपर्यंत पोहोचला होता; पण उदय देशपांडे यांच्या अपार मेहनतीमुळे हा खेळ महाराष्ट्रातील कानाकोपऱ्यापर्यंत व भारतातील ३४ जिल्ह्यांपर्यंत पोहोचला. आता तर भारतात जवळपास प्रत्येक ठिकाणी मल्लखांब स्थिरावताना दिसत आहे..मल्लखांब याचा आनंद लहान मुलांपासून वयस्कांपर्यंत सर्वच घेऊ शकतात. या खेळामुळे मानसिक व शारीरिकदृष्ट्या सक्षम होता येते. यामुळे सशक्त भारत ही संकल्पना पूर्ण होऊ शकते. याचे उत्तम उदाहरण २०१९ मध्ये शिवाजी पार्क येथे पार पडलेल्या पहिल्यावहिल्या मल्लखांब जागतिक स्पर्धेत पाहायला मिळाले. ८९ वर्षीय शांतीलाल संघवी यांनी या प्रतिष्ठेच्या स्पर्धेमध्ये मल्लखांबची प्रात्यक्षिके दाखवताना उपस्थित क्रीडाप्रेमींच्या डोळ्यांचे पारणे फेडले.मल्लखांब या खेळाला आता केंद्र सरकारची मान्यता मिळाली आहे. भारतीय ऑलिंपिक संघटनेकडूनही हिरवा कंदील दाखवण्यात आला आहे. राष्ट्रीय क्रीडा स्पर्धा, खेलो इंडिया, आंतरमहाविद्यालयीन स्पर्धा या सर्व देशांतर्गत क्रीडा मालिकांमध्ये या खेळाचा समावेश करण्यात आला आहे. अर्जुन, द्रोणाचार्य, पद्मश्री या मानाच्या पुरस्कारांसाठी या खेळातील खेळाडू व व्यक्तींची निवड होऊ लागली आहे..भारतामध्ये मल्लखांब हा खेळ प्रगतिपथावर रूढ झालाय. एवढेच नव्हे तर परदेशातही या खेळाचा चाहता वर्ग वाढू लागला आहे. मलेशिया येथे या खेळाच्या ‘टीचर्स ट्रेनिंग कोर्स’साठी अनुदान देण्यात येत आहे. यामुळे भारतातील मल्लखांब प्रशिक्षकांना मलेशिया येथे जाऊन तेथील विद्यार्थ्यांना या खेळाबाबत मार्गदर्शन करता येणार आहे. यामुळे उदरनिर्वाहाचे साधनही निर्माण झाले आहे.भारतातील मध्य प्रदेशमध्ये तर मल्लखांब या खेळाला दत्तक घेण्यात आले आहे. मध्य प्रदेशमधील प्रत्येक जिल्ह्यात या खेळाची अकादमी उघडण्यात आली आहे. प्रख्यात प्रशिक्षकांची नियुक्तीही करण्यात आली आहे, त्यामुळे मल्लखांब प्रशिक्षकांना रोजगार मिळू लागला आहे..महाराष्ट्र सरकारकडूनही मल्लखांबमध्ये यश मिळवणाऱ्या खेळाडूंच्या प्रगतीसाठी पुढाकार घेण्यात येत आहे. मल्लखांबपटूंच्या नोकऱ्यांचा प्रश्न मार्गी लावण्याचा प्रयत्न करण्यात येत आहे. उदय देशपांडे यांनी या वेळी महाराष्ट्रातील शाळांमध्ये मल्लखांब सुरू करण्यासाठी प्रयत्न करण्यात येत असल्याचे सांगितले. ते म्हणाले, ‘मल्लखांबची प्रात्यक्षिके शाळांमध्ये दाखवण्यात यायला हवीत.हे खरे आहे; पण त्यासाठी आधी शिक्षकांना मल्लखांब या खेळाचे प्रशिक्षण द्यायला हवे. शिक्षकांची फळी तयार करावी लागणार आहे. यामुळे शाळांमध्येही मल्लखांब प्रशिक्षकांना रोजगार मिळू शकणार आहे. यासह १५ जून हा दिवस जागतिक मल्लखांब दिन म्हणून साजरा केला जातो. त्या दिवशीही महाराष्ट्रात या खेळाचा प्रसार व प्रचार व्हायला हवा. याबाबत राज्य सरकार प्रतिनिधींशी संपर्क साधण्यात आला आहे.’.मल्लखांबसाठी गेली अनेक वर्षे झटणाऱ्या उदय देशपांडे यांनी मागील काही महिन्यांमध्ये इंडोनेशिया, मलेशिया व व्हिएतनाम येथे जाऊन तेथे या खेळाची प्रात्यक्षिके दाखवली आहेत. तेथील युवकांकडून उदंड प्रतिसादही लाभला. या खेळाची जागतिक स्पर्धा मुंबई व आसाम येथे पार पडल्यानंतर उदय देशपांडे यांच्याकडून आगामी जागतिक स्पर्धेबाबतही भाष्य करण्यात आले.ते म्हणाले, ‘जगभरातील ५३ देशांमध्ये हा खेळ पोहोचवण्याचा प्रयत्न करण्यात आला आहे. पुढील वर्षी जागतिक व आशियाई या दोन स्पर्धा खेळवण्यासाठी पावले उचलण्यात येणार आहेत. या दोन्ही स्पर्धा एकाच वर्षी पार पाडण्याचा विचार सुरू आहे. पुणे, राजस्थान व मध्य प्रदेश या तीन ठिकाणांपैकी एका ठिकाणी या स्पर्धा होण्याची शक्यता आहे. आगामी काळात अंतिम स्थळावर शिक्कामोर्तब होईल.’.मल्लखांब या खेळाने ऑलिंपिकपर्यंतही झेप घेतली आहे. पॅरिस ऑलिंपिकमध्ये या खेळाची प्रात्यक्षिके दाखवण्यात आली. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी, २०३६मधील ऑलिंपिक भारतात आयोजित केले जावे, अशी इच्छा व्यक्त केली आहे. आंतरराष्ट्रीय ऑलिंपिक समितीपर्यंत भारताची मनोकामना पोहोचली आहे.अर्थात अद्याप अकरा वर्षांचा कालावधी आहे; मात्र २०३६ ऑलिंपिकचा मान भारताला मिळाल्यास देशी खेळांना त्यामध्ये समाविष्ट केले जाईल, हे निश्चित आहे. मल्लखांब हा खेळ ऑलिंपिकमध्ये पोहोचेल हेही पक्के आहे. मल्लखांब हा खेळ असा आहे, की तो जमिनीच्या दोन, चार, सहा, आठ, दहा फूटवर खेळला जातो..या खेळाची उंची दिवसेंदिवस वाढत चालली आहे. याच पार्श्वभूमीवर मल्लखांब या खेळाचा ऑलिंपिकमध्ये समावेश झाल्यास महाराष्ट्र अन् भारताचा झेंडा आंतरराष्ट्रीय स्तरावर दिमाखात फडकवला जाईल. समस्त भारतीयांसाठी हा अभिमानाचा व गौरवास्पद क्षण असेल.मल्लखांब हा महाराष्ट्राच्या मातीतला खेळ आता आंतरराष्ट्रीय स्तरावर झेप घेऊ लागला आहे. आशिया, युरोप व अमेरिका या खंडामध्ये या खेळाचा प्रसार व प्रचार होऊ लागला आहे. या खेळाच्या दोन जागतिक स्पर्धा भारतात पार पडल्या असून, आता तिसऱ्या स्पर्धेचे बिगुलही वाजू लागले आहे. पद्मश्री पुरस्कार विजेते उदय देशपांडे यांनी याप्रसंगी मल्लखांब या खेळाच्या सुवर्ण भविष्याबाबत ठाम विश्वास व्यक्त केला आहे..सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.