चकाकले जुनेच किमती हिरे!

दिलीप ठाकूर- glam.thakurdilip@gmail.com‘ज्वेल थीफ’ हा के. ए. नारायण लिखित, नवकेतन फिल्म निर्मित व विजय आनंद दिग्दर्शित रहस्यरंजक म्युझिकल सुपरहिट चित्रपट. १९६७ मध्ये आलेल्या या चित्रपटाचा पुढचा भाग १९९६मध्ये ‘रिटर्न ऑफ ज्वेल थीफ’ नावाने आला; पण रसिकांना आठवणीत राहिले जुन्या ‘ज्वेल थीफ’मधीलच किमती हिरे! .एखाद्या चित्रपटाचा दुसरा भाग रुपेरी पडद्यावर येणे, हे आता नवीन नाही. कधी दुसऱ्यापेक्षा पहिलाच बरा होता, असेही वाटले. कधी तर फक्त नावातच पुढचा भाग असतो. कधीकधी पहिल्या भागातील चित्रपटाच्या कथेचा पुढील भागात मागमूसही नसतो. नवीन नाव सुचत नाही म्हणूनच मग अमक्यातमक्या चित्रपटाचेच नाव घेऊन त्याला दोन अथवा तीन आकडा जोडायचा. त्यातून त्या चित्रपटाचे नाव नकळत ब्रॅण्ड नेम होते. तोच व्यावसायिक हेतू असतो.आज मराठी-हिंदीसह साऊथच्या चित्रपटातही हे सीक्वेल कल्चर रुळलंय. जवळपास तीस वर्षांपूर्वी मात्र ते आश्चर्याचे व विलक्षण कुतूहलाचे होते. अथवा असे काही सुचत नव्हते. एकदा का चित्रपटाच्या शेवटी समाप्त (द एण्ड) आले की त्यातील गोष्ट तिकडेच संपते, पडद्यावर राहते, हीच चित्रपट रसिकांची मानसिकता. एखाद्या श्याम बेनेगल दिग्दर्शित ‘अंकूर’ (१९७४) वा ‘निशांत’ (१९७५)चा आशयपूर्ण शेवट ‘ही एका नवीन संघर्षाची सुरुवात आहे’ असे सुचवत असे. पारंपरिक लोकप्रिय मसालेदार मनोरंजक चित्रपटाचा शेवट म्हणजे पुढे काहीच नाही हे सांगणारं. कौटुंबिक चित्रपट असेल तर गोड शेवट हे ठरलेले..साठ व सत्तरच्या दशकातील रहस्यरंजक चित्रपट हे त्यातील लोकप्रिय गीत, संगीत व नृत्य यासाठी पुन:पुन्हा पाहिले जात, त्यातीलच एखाद्या चित्रपटाचा अडीच दशकांनंतर (१९९६मध्ये) पुढचा भाग पडद्यावर आणायचे सुचणे हे म्हटलं तर कौतुकाचे; पण तो चित्रपट विजय आनंद दिग्दर्शित ‘ज्वेल थीफ’ (१९६७)चा पुढचा भाग आहे, हे समजल्यावर जुन्या चित्रपटांवर निस्सीम प्रेम करणाऱ्यांसाठी, काळ कितीही पुढे सरकला तरी मनाने त्या जुन्याच चित्रपटात, त्या कलाकारांत, त्या चित्रपटातील श्रवणीय गाण्यात रमलेल्यांसाठी व खास करून विजय आनंदच्या दिग्दर्शनावर प्रचंड विश्वास असलेल्यांसाठी आश्चर्याने धाकधूक वाढवणारे. एखाद्या चित्रपटाचा रिमेक करताना मूळ चित्रपटाच्या निर्मिती संस्था व दिग्दर्शक यांची परवानगी लागते; पण मूळ चित्रपटाचा पुढचा भाग लिहिणे, निर्मित आणि दिग्दर्शित करणे यात स्वतंत्र निर्मिती असाही प्रसंगी दावा होऊ शकतो.‘ज्वेल थीफ’ हा के. ए. नारायण लिखित, नवकेतन फिल्म निर्मित व विजय आनंद दिग्दर्शित रहस्यरंजक म्युझिकल सुपरहिट चित्रपट. मुंबईत अलंकार चित्रपटगृहात रौप्यमहोत्सवी यश संपादलेल्या या चित्रपटात अशोककुमार, देव आनंद, वैजयंतीमाला, तनुजा आदींच्या प्रमुख भूमिका. साठ-सत्तरच्या दशकातील अनेक चित्रपटांत ‘किमती हिऱ्याची चोरी’ ही मध्यवर्ती कल्पना आणि मग त्याभोवती एखादी कथा पटकथा. विजय आनंद दिग्दर्शित ‘जाॅनी मेरा नाम’, ब्रीज दिग्दर्शित ‘व्हिक्टोरिया नंबर २०३’, कृष्णा शहा दिग्दर्शित ‘शालिमार’, शोमु मुखर्जी दिग्दर्शित ‘छैला बाबू’, रमेश सिप्पी दिग्दर्शित ‘शान’, देव आनंद दिग्दर्शित ‘लूटमार’ अशा अनेक चित्रपटांत किमती हिरे दिसतील. तेच हिरे नव्वदच्या दशकात आश्चर्याचे होते. हिंदी चित्रपटात केव्हाही कधीही कुठेही काहीही घडू शकते, असे मानणारा एक वर्ग आहे. मनमोहन देसाई दिग्दर्शित चित्रपट पाहून पाहून हा समज रूढ झाला..‘ज्वेल थीफ’चा पुढचा भाग ‘रिटर्न ऑफ ज्वेल थीफ’ अशी तेव्हाच्या पद्धतीनुसार चित्रपटसृष्टीविषयक ट्रेड पेपर्समधून घोषणा झाली. निर्माता टी. पी. अग्रवाल, दिग्दर्शक अशोक त्यागी, पटकथा लेखन रणधीर पुष्प व संजय निरुपम (होय तेच ते राजकारणातील; पण राजकारणात जाण्यापूर्वीचे हे लेखन. त्यांनाच ही कल्पना सुचली). विशेष म्हणजे, यातील कलाकार ‘ज्वेल थीफ’मधील अशोककुमार आणि देव आनंद यांनाही या चित्रपटासाठी करारबद्ध केले. खरं तर या काळात देव आनंद फक्त आणि फक्त आपल्याच दिग्दर्शनातील चित्रपटांतून हट्टाने आणि हक्काने आपल्याला हवे तसे काम करत असत. स्वतःला हवा तसाच चित्रपट काढायचे. त्यांना हा बोनसच होता. या दोघांसह धर्मेंद्र, जॅकी श्राॅफ, शिल्पा शिरोडकर, अनू अगरवाल, मधु, प्रेम चोप्रा, सदाशिव अमरापूरकर अशी जबरदस्त स्टारकास्ट, कमलाकर राव कॅमेरामन, जतिन ललितचे संगीत असा जबरदस्त तामझाम जमवला आणि आंबोलीच्या (अंधेरी पश्चिम) फिल्मालय स्टुडिओत एका दिमाखदार सेटवर भव्य मुहूर्त आयोजित केला.‘ज्वेल थीफ’चा सीक्वेल म्हणून जायलाच हवं होतं; पण माझी नजर दिग्दर्शक विजय आनंद यांना शोधत होती. ज्यांच्या बेहतरीन चित्रपटाचा पुढचा भाग निर्माण होतोय, तो दिग्दर्शकच खरं तर याही चित्रपटाचा दिग्दर्शक हवा होता. बरेच सीक्वेल हे दिग्दर्शक बदलत बदलत पडद्यावर येताहेत, हे आता माहितीचं झालंय. तात्त्विक, रोखठोक आणि स्वाभिमानी विजय आनंद या मुहूर्ताला आलेच नाहीत. मुहूर्ताचे आमंत्रण असूनही ते आले नाहीत, अशी चर्चा गाजली. या चित्रपटाची पूर्वतयारी सुरू होताच त्यांनाच या चित्रपटाच्या दिग्दर्शनाची ऑफर होती आणि ते स्वाभाविक होतेच. खार येथील केतनव डबिंग थिएटरमधील विजय आनंद यांच्या कार्यालयात ही भेट झाली. विजय आनंद यांना हा चित्रपट आपण दिग्दर्शित करावा, असे वाटले नाही. त्यांच्या परवानगीशिवाय हे घडत असेल तर तो कसा तयार होईल?.मुहूर्तासह लगेच फिल्मालय स्टुडिओतच पहिले चित्रीकरण सत्र सुरू झाले. अशोककुमार अर्थात दादामुनी, देव आनंद, धर्मेंद्र, जॅकी श्राॅफ असे चार भिन्न काळात चित्रपटसृष्टीत आलेले कलाकार एकाच चित्रपटात हा दुर्मिळ योग. या प्रत्येकाची रुपेरी पडद्यावरील कारकीर्द बरीच मोठी व बहुरंगी, बहुढंगी. त्यातील धर्मेंद्र व जॅकी श्राॅफ आजही कार्यरत आहेत. ज्यांच्या प्रगतिपुस्तकात निवृत्ती हा शब्द नि त्यांचे वय नाही, असेच हे कलाकार. प्रेम चोप्रा व सदाशिव अमरापूरकरही मुरब्बी. प्रचंड वाचन असलेले व अनेक सामाजिक, सांस्कृतिक, राजकीय गोष्टींचा अभ्यास असल्यानेच ‘आपली मते’ ठामपणे मांडणारे सदाशिव अमरापूरकर व्यावसायिक हिंदी चित्रपटाच्या सेटवर तेथील वातावरणानुसार वागत, बोलत, वावरत. शिल्पा शिरोडकर, मधु, अनू अगरवाल यांच्यासाठी अशा बड्यांचा सहवास म्हणजे बरेच काही शिकण्याची उत्तम संधी. अशोककुमार यांचे कृष्णधवल चित्रपटाच्या युगापासूनचे नि इंग्रजकालीन काळापासूनचे अनुभव, देव आनंदही तेव्हापासूनच कमालीचे वक्तशीर, धर्मेंद्रचे एकदा सेटवर आल्यावर कामावरचा फोकस कायम ठेवणे आणि जॅकी श्राॅफचं सेटवरील एकाद्या कामगाराला ‘कैसा है भिडू’ म्हणणे अशी भिन्नता एकाच सेटवर हा दुर्मिळ योग.देव आनंद आपल्या दिग्दर्शनातील चित्रपटात असो वा अन्य दिग्दर्शकातील चित्रपटाच्या सेटवर असो, त्यांच्या नावाने स्वतंत्र खुर्ची असणार. ते करारानुसार असावे. आपल्यावर दृश्य नसेल तर सेटवर एका कोपऱ्यात बसून हळूहळू शीतपेय पीत इंग्लिश पुस्तक वाचणार, सेटवर कोणीही पाहुणे वा चाहते वगैरे भेटावयास येणार नाही, याकडे त्याचा कटाक्ष. इतकेच काय लंच ब्रेक वगळता शक्यतो सेटबाहेर जाणार नाही आणि या काळात आपल्यासाठी स्टुडिओत फोन आलेलाही त्यांना आवडत नसे..एकाच चित्रपटात अनेक कलाकार असल्यावर पहिले आव्हान त्यांच्या तारखा जुळवणे. धर्मेंद्र, जॅकी श्राॅफ हे एकाच वेळेस अनेक चित्रपटांतून काम करणारे. त्यांची एकेक तारीख महत्त्वाची. त्यातच चित्रपट अर्धा पूर्ण होत असतानाच दिग्दर्शक अशोक त्यागी व अनू अगरवाल यांच्यात कशावरून तरी झालेला वाद इतका वाढला, की तिच्या तारखाच मिळेनात. तिने चित्रपट मध्येच सोडून आणखीन एक धक्का दिला.‘रिटर्न ऑफ ज्वेल थीफ’ने ‘ज्वेल थीफ’चा ठसा आणि दबदबा पुसणे शक्यच नव्हते; पण या प्रयत्नांना चांगले यश मात्र मिळाले, याचे श्रेय पहिल्या चित्रपटालाच. आजही ‘ज्वेल थीफ’ची गाणी आठवली तरी ती डोळ्यासमोर हमखास येतात. ‘यह दिल ना होता बेचारा’ गाणे देव आनंद आपल्या शैलीत, चालीत, मस्तीत साकारत असतानाच तनुजासोबत गाडीतील मैत्रिणीत एक ओळखीचा चेहरा दिसेल, सुषमा शिरोमणी त्यात आहे बघा. तिचे ते चित्रपटसृष्टीतील अगदी सुरुवातीचे दिवस. ‘ज्वेल थीफ’चा पुढचा भाग ‘रिटर्न ऑफ ज्वेल थीफ’ पडद्यावर आल्याची नोंद तेवढी झाली, हेही नसे थोडके.(लेखक ज्येष्ठ चित्रपट अभ्यासक आहेत.).सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.

चकाकले जुनेच किमती हिरे!

Related Stories

नवी मुंबई विमानतळावर प्रवाशांचे ''लँडिंग'' सुखावह, पण पुढचा प्रवास ''कष्टदायक''!

'जुळून येती रेशीमगाठी' चा दुसरा भाग येणार? ललित प्रभाकरने खरं काय ते सांगितलंच, म्हणाला, 'आता पुन्हा एकदा...'

साप लघवी का करत नाहीत? पिलेल्या पाण्याचं काय होतं?

ज्वेल ऑफ नवी मुंबई येथे ‘स्मारक समिती’ची मागणी