

The Science of Capsizing
esakal
How Boats Turn Turtle:नदी किंवा समुद्रात बोटीने प्रवास करण्याचा आनंद काही वेगळाच असतो. पण कधीकधी अचानक एखादी बोट पाण्यात उलटल्याची (Capsize) धक्कादायक बातमी समोर येते आणि होत्याचे नव्हते होते. बोट पाण्यावर इतकी सहज तरंगत असताना अचानक अशी कशी काय पलटी होते? ती पाण्यात बुडतेच का? यामागे केवळ खराब हवामान कारणीभूत असते की आणखी काही? या प्रश्नांची उत्तरे नौकाशास्त्र आणि विज्ञानाच्या नियमांमध्ये दडलेली आहेत.
विज्ञानाच्या भाषेत सांगायचे तर, बोटीच्या सुरक्षिततेमागे दोन मुख्य गोष्टी कार्य करतात- पहिली म्हणजे 'सेंटर ऑफ ग्रॅव्हिटी' (Center of Gravity - वजनाचा केंद्रबिंदू) आणि दुसरी म्हणजे 'सेंटर ऑफ ब्युअन्सी' (Center of Buoyancy - तरंगण्याचा केंद्रबिंदू). जोपर्यंत हे दोन्ही बिंदू सरळ रेषेत असतात, तोपर्यंत बोट स्थिर राहते. पण खालील कारणांमुळे हा समतोल बिघडला की बोट काही सेकंदांत उलटते.