Premium|Study Room: नागरिकत्व सुधारणा कायदा

CAA, NRC and Equality: The Debate on Indian Citizenshipलेखक - अभिजित मोदे भारतातील नागरिकत्व आणि परकीय नागरिकांवरील नियम काळानुसार बदललेले आहेत. २०१९ मध्ये नागरिकत्व सुधारणा कायदा (Citizenship Amendment Act - CAA) आणि २०२५ मध्ये Immigration and Foreigners Act (इमिग्रेशन आणि फॉरेनर्स कायदा, २०२५) नावाचा एक नवीन व्यापक कायदा पारित झाला. हा नवीन कायदा पूर्वीच्या चार वेगळ्या कायद्यांना एकत्र करून तयार करण्यात आला आहे..नागरिकत्व सुधारणा कायदा (CAA), २०१९ उद्देश आणि वैशिष्ट्येहा कायदा धार्मिक आधारावर पाकिस्तान, बांगलादेश आणि अफगाणिस्तान येथील धार्मिक अत्याचार झेललेल्या विशिष्ट अल्पसंख्याकांना (हिंदू, शीख, बौद्ध, जैन, पारशी, ख्रिश्चन) भारतीय नागरिकत्व देण्यास प्रोत्साहन देतो. हा कायदा गैरमुस्लिम धार्मिक अल्पसंख्याकांना नागरिकत्व मिळवून देण्यासाठी मदत करतो..Premium|Study Room : ‘Gen Z’ समाज म्हणून कशी संवाद साधते? .सर्वोच्च न्यायालयाचे निर्णयन्यायालयाने CAA च्या विविध कलमांवर राज्यघटनेतील समानता (Article 14) आणि धर्मनिरपेक्षतेचा मुद्दा मांडून न्यायसंगत चर्चा केली आहे. अनेक याचिका न्यायालयात प्रलंबित आहेत आणि कायद्याच्या वैधतेवर अंतिम निकाल देण्याची प्रक्रिया सुरू आहे.समिती अहवाल व चर्चासंयुक्त संसदीय समितीने कायद्याच्या बाजूने तसेच समस्यांविषयी विस्ताराने अहवाल सादर केला आहे. अल्पसंख्याक संरक्षणाचा आधार म्हणून हा कायदा आवश्यक आहे, मात्र अंमलबजावणीविषयी सावधगिरी बाळगावी, असे यात सूचीत होते..इमिग्रेशन आणि फॉरेनर्स कायदा, २०२५कायद्याची मांडणीहा नवीन कायदा १ सप्टेंबर २०२५ पासून लागू आहे व भारतातील विदेशी नागरिकांच्या नोंदणी, प्रवेश, रहिवास व नियंत्रण चौकटीत नैतिक व कठोर नियम सांगणारा आहे..Premium|Study Room: नेपाळमधील राजकीय वादळ आणि भारताची चिंता .मुख्य तरतुदीबनावट दस्तऐवज वापरल्यास कडक शिक्षाविदेशी नागरिकांची स्थानकांवर नोंदणी बंधनकारककेंद्र सरकारला सुरक्षा कारणांमुळे स्थान बंद करण्याचा अधिकारअधिकृत प्रवेश स्थानकांवरच विदेशी नागरिकांचा प्रवेश होईलविसंवाद निर्माण करू शकणाऱ्या विदेशीांविरुद्ध कारवाईसामाजिक-राजकीय महत्त्वभारताच्या राष्ट्रीय सुरक्षा, सुव्यवस्था आणि सामाजिक धोरणासाठी हा कायदा महत्त्वाचा आहे. यामुळे परकीय लोकांवर नियमन आणि सुरक्षा वाढेल..कायद्यांतील समस्यासमानतेशी संघर्षCAA धार्मिक अल्पसंख्याकांना नागरिकत्वाचे विशेष अधिकार देते, ज्यामुळे राज्यघटनेतील समानतेचा (Article 14 - समानतेचा अधिकार) मुद्दा दिसून येतो. काहींना हा कायदा धार्मिक आधारावर भेदभाव करणारा वाटतो.प्रादेशिक विरोधआसामसारख्या काही राज्यांत या कायद्यांना प्रचंड विरोध आहे, जिथे NRC (National Register of Citizens - नागरिकांची राष्ट्रीय नोंदणी) आणि CAA चा एकत्र वापर नागरिकत्वाच्या प्रश्नांवर चिंता वाढवितो..Premium|Study Room: मत चोरीच्या आरोपाचे विस्तृत चिंतन.मानवी हक्क प्रश्नCAA द्वारे धर्मावर आधारित निवडक नागरिकत्व देण्याचा निर्णय काही आंतरराष्ट्रीय मानवी हक्कांच्या मानकांशी जुळत नाही, असे काही तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.अंमलबजावणीतील गुंतागुंतइमिग्रेशन आणि फॉरेनर्स कायदा, २०२५ मधील कडक नियमांची प्रभावी अंमलबजावणी करताना कार्यालयीन व प्रशासनिक अडथळे निर्माण होऊ शकतात..समस्यांवर उपायसमज वाढवणे आणि संवादनागरिकांना कायदा समजावून सांगणे आणि सरकारने लोकांशी खुला संवाद ठेवणे अत्यावश्यक आहे. सामाजिक समरसता राखण्यासाठी चर्चांची गरज आहे.कायदेशीर सुधारणाCAA शी संबंधित वैधता व समानतेवरच्या प्रश्नांना न्यायालयीन प्रक्रियेने गांभीर्याने पाहून आवश्यक ते बदल करणे महत्त्वाचे आहे.जागरूक प्रशासनImmigration and Foreigners Act च्या अंमलबजावणीसाठी तत्पर आणि जागरूक प्रशासन आवश्यक आहे ज्यामुळे गैरव्यवहारावर नियंत्रण राहील.सामाजिक समावेश धोरणधर्म, भाषा, संस्कृती यांचा आदर राखून, देशातील सर्व घटकांचा समावेश करणारे धोरण आखणे गरजेचे आहे..भारतीय राजकीय संकल्पनासमानतेचा अधिकार (Right to Equality - Article 14)भारतीय राज्यघटनेतील Article 14 हाच समानतेचा पाया आहे. नागरिकत्व किंवा प्रवेश धोरणात भेदभाव केल्यास हा अधिकार विवादित होतो.धर्मनिरपेक्षताभारत धर्मनिरपेक्ष देश असून, कोणत्याही धर्माला राज्याचा विशेष लाभ न देता सर्वांना समानता मिळते याची हमी राज्य देते. त्यामुळे धर्माच्या आधारावर कायदे तयार करताना कलमजीवीपणाचा विचार करावा लागतो.केंद्र व राज्य यांचे अधिकारपरकीय नागरिकांच्या नियमांबाबत केंद्र सरकारकडे विशेष अधिकार असून राज्य सरकारांशी समन्वय आवश्यक आहे.अधिक माहितीसाठी आणि स्पर्धा परीक्षांच्या खास टिप्ससाठी सकाळ स्टडी रूम जरूर वाचा. .सकाळ+ चे सदस्य व्हा ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.