- डॉ. मलिहा साबळे, मानसिक आरोग्यतज्ज्ञ, संस्थापक व संचालक - द हेल्दी माइंड

भारतात तरुणांची जगातील सर्वाधिक लोकसंख्या आहे. किशोरवयीन नागरिकांची लोकसंख्या २५ कोटींपेक्षा जास्त आहे. भारताच्या लोकसंख्येचा हा महत्त्वपूर्ण भाग त्याच्या आर्थिक आणि विकासात्मक समृद्धीचे भविष्य धारण करतो.

राष्ट्रीय मानसिक आरोग्य कार्यक्रमानुसार (एनएमएचपी), भारतात लोकसंख्येपैकी सहा-सात टक्के लोक मानसिक आरोग्य विकारांनी ग्रस्त असल्याचा अंदाज आहे. सर्वाधिक मानसिक आरोग्य समस्या तरुणांना भेडसावत आहेत आणि देशात दररोज ३५ विद्यार्थी आत्महत्या करत आहेत.

भारतीय उपखंडातील तरुणांना सध्या भेडसावणारे प्रमुख मानसिक आरोग्य विकार म्हणजे नैराश्य, चिंता आणि पदार्थांचा वापर. एडीएचडीची (अटेंशन-डेफिसिट/ हायपरएक्टिव्हिटी डिसऑर्डर) वाढती लोकसंख्या आहे, जिचं निदान त्यांच्या बालपणी न झाल्यामुळे समस्या निर्माण होतात. सायकोसिस किंवा स्किझोफ्रेनियाचे प्रमाणदेखील चिंताजनक आहे.

कोविड-१९ साथीच्या आजारानंतर, मानसिक आरोग्यावर मोठा परिणाम झाला आहे आणि मानसिक आरोग्यविषयक समस्यांना महत्त्व देणे खूप गरजेचे बनले आहे. आपल्या देशात मानसिक आरोग्य समस्यांचे ओझे लक्षणीय आहे, मानसिक आरोग्यविषयक तज्ज्ञ आणि कर्मचाऱ्यांच्या संख्येत लक्षणीय वाढ करणे आवश्यक आहे. या संकटाचा सामना करण्यासाठी, लवकरात लवकर समस्या ओळखणे आणि त्याबाबत अंमलबजावणी करणे महत्त्वाचे आहे.

शाळा, महाविद्यालये आणि समुदायांमध्ये मानसिक आरोग्य शिक्षण देणे तरुणांना सक्षम बनवू शकते. शाळा समुपदेशक काही शाळांमध्ये असतात; परंतु त्यांना पुरेसे प्रशिक्षण देणे आणि त्यांची संख्या वाढवण्याची गरज असते. मानसिक आजारांबद्दल ज्ञानाचा प्रसार करणे आणि याबाबत समाजात मोठ्या प्रमाणावर लक्ष देण्याची गरज आहे.

तरुणांसाठी शालेय आणि महाविद्यालयीन शिक्षकांच्या दृष्टीने समाजाच्या द्वारपालांच्या संवेदनशीलतेसह शालेय मानसिक आरोग्य कार्यक्रम विकसित आणि बळकट केल्याने वेळेवर ओळख आणि लवकर उपचार मिळण्यास मदत होऊ शकते.