धारावीतील पर्यटनाला नव्या क्षितिजाची आस
पुनर्विकासानंतरही व्यवसाय वाढण्याची अपेक्षा
सकाळ वृत्तसेवा
मुंबई, ता. १० : जगभरातील पर्यटकांचे आकर्षण असलेल्या धारावीला दरवर्षी सुमारे ८० हजार ते एक लाख पर्यटक भेट देतात. त्यात बहुतांशी परदेशी पर्यटकांचा समावेश आहे. आशियातील सर्वात मोठी झोपडपट्टी म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या धारावीचा, अनेक दशकांपासून प्रलंबित असलेला पुनर्विकास आता दृष्टिपथात आला आहे. पुनर्विकासामुळे स्थानिक पर्यटनाच्या क्षेत्रातही नव्या संधी उपलब्ध होण्याची अपेक्षा येथील पर्यटन व्यावसायिकांना आहे.
धारावीत गेल्या दोन दशकांपासून सुरू असलेल्या ‘स्लम टुरिझम’ची वार्षिक उलाढाल सुमारे १५ कोटींपर्यंत आहे. सुमारे २० ते २५ लहान-मोठे टूर ऑपरेटर्स पर्यटकांना धारावीची सफर घडवतात. धारावीतील लघुउद्योग, छोट्या गाळ्यांमधील कारखाने, गजबजलेली बाजारपेठ, दाटीवाटीच्या वस्त्या, अपवादात्मक इमारती, शाळा, बेकरी आणि सर्वसामान्यांचे जीवन दाखवले जाते.
धारावी मेन रोड परिसरात राहणाऱ्या तौसिफ सिद्दिकीने ‘बी द लोकल’ नावाची कंपनी सुरू केली. ‘स्लम टुरिझम’ म्हणजे आम्ही येथील गरिबी पर्यटकांना दाखवतो, असा अनेकांचा गैरसमज आहे. वास्तविक आम्ही पर्यटकांना धारावीची ‘खरी ओळख’ करून देतो. समस्यांविषयी कोणतीही तक्रार न करता मेहनत करणाऱ्या स्थानिकांच्या जीवनातून अनेक पर्यटकांना प्रेरणा मिळते, असे तौसीफ सिद्दिकीने सांगितले.
----
विस्तृत डॉक्युमेंटेशन व्हावे!
धारावीचा पुनर्विकास व्हायलाच हवा; मात्र धारावीचा आत्मा या पुनर्विकासात जपायला हवा. त्यासोबतच आताच्या धारावीचे विस्तृत डॉक्युमेंटेशन व्हायला हवे. जेणेकरून आधीची धारावी आणि पुनर्विकासानंतरची नेत्रदीपक धारावीतील भौगोलिक आणि सामाजिक बदल अधोरेखित करता येईल, अशी अपेक्षा तौसीफ सिद्दिकीने व्यक्त केली.
----
पुनर्विकासात उद्योगही हवे!
मोहम्मद सादिक ‘इनसाइड मुंबई टूर’ कंपनी चालवतो. मोहम्मदच्या मते बाहेरून धारावी भलेही दाटीवाटीची, अस्वच्छ किंवा गचाळ दिसत असेल, पण आतून ती खूपच ‘खूबसूरत’ आहे. धारावीचे सौंदर्य येथील लोकांच्या मेहनतीत, छोट्या-मोठ्या उद्योगांत आहे. पुनर्विकास तर हवाच आहे, पण या उद्योगांना पुनर्विकासात सामावून घेतल्यास भविष्यातही पर्यटक येथे येतील, असे मोहम्मद यांनी सांगितले.
----
वाढते पर्यटन
दरवर्षी, पावसाळ्यानंतर जगभरातील पर्यटकांची पावले धारावीच्या दिशेने वळू लागतात. म्हणूनच गेल्या काही दिवसांपासून धारावीत परदेशी पर्यटकांची संख्या वाढताना दिसत आहे. ब्रिटिश पर्यटक ख्रिस वे आणि दक्षिण भारतीय कृष्णा पुजारी यांनी आफ्रिकेतील फेवेला टूरच्या धर्तीवर धारावीत एज्युकेशनल स्लम टूर सुरू केली. ही केवळ मुंबईतील नव्हे तर देशभरातील पहिली स्लम टूर ठरली.