आनंद, एकोप्याचे दर्शन
जव्हार परिसरात होळीनिमित्त उत्साह शिगेला
संदीप साळवे ः सकाळ वृत्तसेवा
जव्हार, ता. २८ ः सहाशे वर्षांचा ऐतिहासिक आदिवासी राजवटीचा वारसा लाभलेल्या जव्हार परिसरात आदिवासी संस्कृती, परंपरा आजही जपण्यात येते. येथील पारंपरिक होळी सणाला विशेष महत्त्व आहे. शेतकरी असो किंवा शेतमजूर, सर्व जण कुटुंबासह पिढ्यान्‌पिढ्या होळी हा सण पारंपरिक पद्धतीने साजरा करत असून, पाच दिवस चालणाऱ्या उत्सवातून आनंद, एकोप्याचे दर्शन घडते.
आदिवासी राजवटीचा वारसा लाभलेल्या जव्हार संस्थानने इतिहासात स्वतंत्र ओळख निर्माण केली आहे. येथील सण-उत्सव हे केवळ धार्मिक नसून सामाजिक एकोप्याचे प्रतीक मानले जातात. परंपरागत पद्धतीने साजरी होणारी होळी आदिवासी जीवनपद्धती आणि संस्कृतीचे जिवंत दर्शन घडवणारी परंपरा असून, आधुनिक काळातही ग्रामस्थांनी जपली आहे. जव्हार परिसरातील पारंपरिक होळी आदिवासी संस्कृतीचा जिवंत वारसा असून, एकजुटीचे आणि परंपराप्रेमाचे सुंदर उदाहरण म्हणून पाहिली जाते. या सणाचे वैशिष्ट्य म्हणजे सणाच्या दिवसांत चिखल फेकणे, पाणी उडवणे किंवा रंग लावणे हा होळी सणाच्या परंपरेचे प्रतीक असल्याचे कुणीही रागवत नाही. उलट सर्वांनी आनंदाने सहभागी व्हावे, हा या परंपरेमागील भाव असतो. त्यामुळे या आदिवासी तालुक्यात गावागावांत होळीच्या काळात मोकळेपणा आणि आपुलकीचे वातावरण पाहायला मिळते.
-------------------------------
पोस्त मागण्याची प्रथा
- शहरांप्रमाणे या भागातही होळीला पुरणपोळीचा नैवेद्य दिला जातो; मात्र गावठी कोंबड्याचा नैवेद्य देण्याची परंपरा, लहान बालके लहान होईलपासून ते मोठ्या होळीपर्यंत दोन दिवस मुले असल्यास हातात साखरगाठी कडा, मुली हार परिधान करत होळीवर दाखल होत असतात.
- आजही ही पद्धत जपली जाते. होळीच्या पाचही दिवसांत लहान मुलांपासून ज्येष्ठांपर्यंत सर्वजण विविध सोंगे काढून आणि पारंपरिक वेशभूषा करून घरोघरी फिरतात. आपल्या कलेद्वारे पोस्त (पैसे किंवा अन्नधान्य) गोळा करण्याची प्रथा अजूनही टिकवून आहेत.
------------------------
रोजगारासाठी स्थलांतर
होळी सण आनंदात साजरा करता यावा, यासाठी जव्हार परिसरातील अनेक कुटुंबे दरवर्षी शहरांकडे स्थलांतर करतात. मुंबई, ठाणे, नाशिकसारख्या शहरांत कष्टाचे काम करून पैसे साठवतात. सण जवळ आला गावी परततात. कुटुंबासमवेत पारंपरिक पद्धतीने होळी साजरी करण्याकडे त्यांची ओढ होते. त्यामुळे सणासाठी नवीन कपडे, त्याचबरोबर इतर काही आवश्यक खर्च भागवण्यासाठीचे कष्ट घेतले जातात.