सकाळ वृत्तसेवा
ठाणे, ता. १९ : जन्म-मृत्यू दाखले, मालमत्ता करासह विविध प्रमाणपत्रे, कागदपत्रे मिळवण्यासाठी ठाणे पालिका मुख्यालयापासून प्रभाग समिती कार्यालयांमध्ये ठाणेकरांना माराव्या लागणाऱ्या फेऱ्या आता कमी होणार आहेत. ठाणेकरांचा त्रास कमी करण्यासाठी, तसेच अधिक पारदर्शक, सुरक्षित, वेगवान आणि विश्वासार्ह डिजिटल सेवा देण्यासाठी ठाणे महापालिका ब्लॉकचेन (ब्लॉक साखळी) तंत्रज्ञानाचा अवलंब करण्याच्या तयारीत आहे. या उपक्रमामुळे महापालिकेच्या कामकाजात आमूलाग्र बदल अपेक्षित असून, ‘बोगसगिरी’ला प्रभावी चाप बसण्याची शक्यता आहे.

राज्य सरकारच्या निर्देशानुसार राबविण्यात येणाऱ्या १५० दिवसांच्या कृती आराखड्यांतर्गत महापालिकेच्या ई-गव्हर्नन्स प्रणालीमध्ये ब्लॉकचेन हे अत्याधुनिक तंत्रज्ञान समाविष्ट करण्याचा प्रस्ताव आहे. यामुळे नागरिकांना मिळणाऱ्या विविध सेवांची प्रक्रिया अधिक सुलभ आणि पारदर्शक होणार आहे. पालिकेकडून दिले जाणारे जन्म व मृत्यू दाखले ब्लॉकचेन आधारित डिजिटल स्वरूपात उपलब्ध करून दिले जाणार आहेत. त्यामुळे बनावट दाखल्यांचे प्रकार थांबण्यास मदत होणार असून, कागदपत्रांची पडताळणी प्रक्रिया अधिक जलद आणि अचूक होईल. याशिवाय अग्निशमन, आरोग्य आणि बांधकाम विभागाकडून दिले जाणारे परवाने तसेच ना-हरकत प्रमाणपत्रे डिजिटल स्वरूपात दिली जाणार आहेत. तसेच सेवा हमी कायद्यांतर्गत मालमत्ता कराशी संबंधित कागदपत्रे, विविध प्रमाणपत्रे यांसारख्या सेवा निश्चित वेळेत आणि सुरक्षितरीत्या नागरिकांना उपलब्ध होतील. यामुळे नागरिकांना कार्यालयात प्रत्यक्ष जाऊन अर्ज करणे, पाठपुरावा करणे किंवा वारंवार फेऱ्या मारणे याची गरज मोठ्या प्रमाणात कमी होणार आहे. वेळ आणि खर्च दोन्हीची बचत होणार आहे.

४९ लाखांचा खर्च
या संपूर्ण उपक्रमासाठी सुमारे ४८ लाख ९७ हजारांचा खर्च अपेक्षित आहे. मात्र, माहिती व तंत्रज्ञान विभागाकडे यासाठी अर्थसंकल्पीय तरतूद उपलब्ध नसल्यामुळे महाराष्ट्र महापालिका अधिनियमाच्या कलम ७२ (ब) अंतर्गत आर्थिक दायित्व स्वीकृतीची प्रक्रिया आयुक्त सौरभ राव यांच्या मान्यतेने सुरू करण्यात आली आहे. लवकरच या कामासाठी निविदा प्रक्रिया राबविण्यात येणार असल्याची माहिती महापालिका सूत्रांनी दिली.

सायबर सुरक्षेलाही बळकटी
ब्लॉकचेन तंत्रज्ञानाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे एकदा नोंदवलेली माहिती बदलता येत नाही. ही माहिती ‘ब्लॉक्स’मध्ये साठवली जाते आणि साखळीप्रमाणे एकमेकांशी जोडलेली असते. त्यामुळे कोणतीही छेडछाड करणे अत्यंत कठीण होते. क्रिप्टोग्राफिक हॅश प्रणालीमुळे डेटा अधिक सुरक्षित राहतो आणि सायबर हल्ल्यांपासून संरक्षण मिळते. तसेच माहिती एका सर्व्हरवर न ठेवता अनेक संगणकांवर साठवली जात असल्याने डेटा अधिक सुरक्षित आणि विश्वासार्ह राहतो.

ब्लॉकचेन म्हणजे काय?
ब्लॉकचेन हे विकेंद्रित डिजिटल खातेवही तंत्रज्ञान आहे. यामध्ये प्रत्येक व्यवहार ‘ब्लॉक’मध्ये नोंदवला जातो आणि नेटवर्कमधील संगणकांकडून त्याची पडताळणी केली जाते. हे सर्व ब्लॉक्स साखळीप्रमाणे जोडलेले असल्याने माहिती सुरक्षित, पारदर्शक आणि अपरिवर्तनीय राहते.