पश्चिम महाराष्ट्र

कोल्हापूर : आळवेत रंगविरहित गणेशमूर्तीची पूजा 

सागर चौगले

माजगाव - गणेशोत्सवात पूर्वी शाडूच्या मातीपासून गणपतीच्या मूर्ती बनवल्या जात. कालांतराने प्लास्टर ऑफ पॅरीसपासून मूर्ती बनवल्या जाऊ लागल्या. या मूर्ती पाण्यात विरघळत नाहीत आणि त्यांना लावलेल्या रंगामुळे अशा मूर्तींच्या विसर्जनानंतर जल प्रदूषण होते. अनेक तलावांत मूर्ती विसर्जनास बंदी आहे. पाण्याचे प्रदूषण रोखण्यासाठी पर्यावरणपूरक मूर्तीचे पूजन व विसर्जन करण्यासाठी एकीकडे जनजागृती सुरू आहे; मात्र शंभर वर्षांपासून रंगविरहित पूर्ण मातीच्या गणेशमूर्तीचे पूजन व विसर्जन करण्याची परंपरा आळवे येथील ग्रामस्थांनी आजही जपली आहे. 

दोन-अडीच हजार लोकसंख्येच्या गावात दहा सार्वजनिक मंडळांतर्फे तसेच घरोघरी चिखल मातीपासून बनविलेल्या व विनारंगाच्या गणरायाची प्रतिष्ठापना केली जाते. गावातील सर्वच गणेश मूर्ती चिखल मातीपासून बनविलेल्या जातात. ग्रामदैवत भैरोबाच्या श्रद्धेपोटी ही परंपरा गेल्या कित्येक वर्षांपासून आजही गाव जपत आले आहे.

पूर्ण चिखलाच्या घरगुती "श्री' मूर्ती लहान असतात. त्याचप्रमाणे चिखलमाती व विनारंगाच्या मंडळाच्या गणेशमूर्ती चार ते पाच फुटांपर्यंत उंच असतात. गावातील कुटुंबे नोकरी किंवा व्यवसायानिमित्त बाहेरगावी वास्तव्यासाठी कायमची राहायला गेली आहेत. अशा कुटुंबांकडूनही जिथे राहायला असतील, त्या ठिकाणी विना रंगाच्या व मातीच्या गणेशमूर्तीचे पूजन करून विसर्जन केले जाते. त्या कुटुंबाने गावची परपरा सांभाळावी अशी प्रथा आहे. गौरी गणपतीचे विसर्जन एकोप्याने व ढोल ताशांच्या गजरात मिरवणूक काढून केले जाते. 

पूर्वीपासून येथे चिखल मातीच्या गणेशमूर्तीचे पूजन करून विसर्जन केले जाते. या मूर्ती आम्ही काळ्या मातीत नारळाची शेंडी, तागाची पोती, कापूस आदी घटक वापरून बनवतो. आजही आम्ही कुंभार बांधव सुमारे 300ते 350 श्री मूर्ती बनवतो. 
- तानाजी कुंभार
, मूर्ती कारागीर, आळवे 

आळूची पाने, गौरीपासून गौरी शंकर मुखटे 
चिखल मातीऐवजी आळूच्या पानाचा व गौरी वनस्पतीचा वापर करून गौरी शंकराच्या मूर्तीचा आकार तयार केला जातो. त्याची भक्तिभावाने पूजाअर्चा केली जाते. 
 

 
 

सकाळ+ चे सदस्य व्हा

ब्रेक घ्या, डोकं चालवा, कोडे सोडवा!

शॉपिंगसाठी 'सकाळ प्राईम डील्स'च्या भन्नाट ऑफर्स पाहण्यासाठी क्लिक करा.

Read latest Marathi news, Watch Live Streaming on Esakal and Maharashtra News. Breaking news from India, Pune, Mumbai. Get the Politics, Entertainment, Sports, Lifestyle, Jobs, and Education updates, मराठी ताज्या बातम्या, मराठी ब्रेकिंग न्यूज, मराठी ताज्या घडामोडी. And Live taja batmya on Esakal Mobile App. Download the Esakal Marathi news Channel app for Android and IOS.

मोठी बातमी! राज्यात SIR ला मुदतवाढ, आता १७ ऑगस्टपर्यंत करता येणार नोंदणी, 'या' तारखेला प्रसिद्ध होणार प्रारुप मतदारयादी

'Ajinkya Rahane ने बुडणारं जहाज वाचवलेलं, पण त्याला श्रेय मिळालं नाही...', गावसकरांचा भारतीय क्रिकेटवर निशाणा

Jayakwadi Dam Water Release: जायकवाडी नाथसागर धरणातून गोदावरीत १० हजार क्युसेक विसर्ग; नदीपात्रातील नागरिकांना सतर्कतेचे आवाहन

MS Dhoni: रेसिंग ट्रॅकवर 'माही'चा जलवा! मद्रास सर्कीटवर धोनीने पळवली सुपरबाईक, Video तुफान Viral

Mumbai Local: मुंबई लोकलमध्ये येणार ‘पिंक प्लॅटफॉर्म’! महिला प्रवाशांसाठी मोठा निर्णय; कसा असणार उपक्रम?

SCROLL FOR NEXT