Rubella Virus : चेहऱ्यावरील लाल पुरळ अन् ताप दुर्लक्ष करू नका; डॉक्टरांकडून सावधगिरी बाळगण्याचे आवाहन

झारखंडमधील सिमडेगा जिल्ह्यातील ठेठईटांगर प्रखंडात रुबेलाच्या प्रकरणांनंतर आरोग्य विभागाने देखरेख आणि लसीकरणाची मोहीम तीव्र केली आहे. २२ सप्टेंबरच्या अहवालानुसार, मुंडाटोली येथील १० वर्षीय मुलीच्या रक्ताच्या नमुन्यात रुबेला संसर्ग आढळल्याचे सांगण्यात आले होते. मात्र, त्याच दिवशी प्रसिद्ध झालेल्या दुसऱ्या अहवालात प्रयोगशाळा तपासणीत रुबेला नाकारल्याचे नमूद करण्यात आले आहे. त्यानंतर २३ सप्टेंबरच्या वृत्तानुसार, ठेठईटांगरमधील ताराबोगा परिसरातील आणखी एका मुलामध्ये रुबेला संसर्गाची पुष्टी झाल्याचे सांगण्यात आले आहे.

या पार्श्वभूमीवर प्रभावित भागात आरोग्य कर्मचाऱ्यांकडून मुलांची तपासणी आणि लसीकरण सुरू करण्यात आले आहे. ठेठईटांगरमधील ज्या मुलांना एमआर लसीची दुसरी मात्रा मिळालेली नाही, त्यांचा शोध घेऊन लसीकरण केले जात आहे. काही भागांत लसीकरणासाठी विशेष शिबिरेही घेण्यात येत आहेत.

रुबेला म्हणजे काय?

रुबेला हा विषाणूमुळे होणारा संसर्गजन्य आजार आहे. याला ‘जर्मन गोवर’ असेही म्हटले जाते; मात्र रुबेला आणि नेहमीचा गोवर हे वेगवेगळ्या विषाणूंमुळे होणारे आजार आहेत. रुबेला प्रामुख्याने संक्रमित व्यक्तीच्या खोकताना किंवा शिंकताना बाहेर पडणाऱ्या श्वसनातील थेंबांमधून पसरतो.

रुबेलाची लागण झालेल्या व्यक्तीला पुरळ येण्याच्या सुमारे सात दिवस आधीपासून आणि पुरळ आल्यानंतर सात दिवसांपर्यंत इतरांना संसर्ग होऊ शकतो. विशेष म्हणजे सुमारे २५ ते ५० टक्के संक्रमित व्यक्तींमध्ये कोणतीही ठळक लक्षणे दिसत नाहीत, तरी त्यांच्याकडून संसर्ग पसरू शकतो.

चेहऱ्यावरील पुरळ हे प्रमुख लक्षण

रुबेलाची लागण झाल्यास चेहऱ्यावर लालसर पुरळ येणे हे सामान्य लक्षण आहे. त्यानंतर पुरळ शरीराच्या इतर भागांवर पसरू शकतो. हलका ताप, डोकेदुखी, डोळे लाल होणे, नाक वाहणे आणि मानेतील लसिका ग्रंथींना सूज येणे अशी लक्षणेही दिसू शकतात. मात्र, केवळ लक्षणांवरून रुबेलाचे निदान निश्चित करता येत नाही. प्रयोगशाळेतील तपासणीद्वारे त्याची पुष्टी करणे आवश्यक असते.

गर्भवती महिलांसाठी अधिक गंभीर धोका

रुबेलाचा सर्वाधिक गंभीर धोका गर्भवती महिला आणि गर्भातील बाळाला असतो. गर्भावस्थेच्या सुरुवातीच्या काळात रुबेलाचा संसर्ग झाल्यास गर्भपात, मृतजन्म किंवा बाळामध्ये जन्मजात गंभीर दोष निर्माण होण्याचा धोका असतो. बहिरेपणा, दृष्टीशी संबंधित समस्या आणि हृदयातील जन्मजात दोष यांचा त्यात समावेश होऊ शकतो. याला Congenital Rubella Syndrome (CRS) असे म्हणतात.

लसीकरणावर आरोग्य विभागाचा भर

रुबेलापासून बचावासाठी लसीकरण हा प्रमुख उपाय आहे. एमएमआर किंवा एमआर लसीच्या माध्यमातून रुबेलापासून संरक्षण मिळते. CDCच्या माहितीनुसार, एमएमआर लसीची एक मात्रा रुबेलापासून सुमारे ९७ टक्के संरक्षण देते.

झारखंडमध्ये सध्या आरोग्य विभागाकडून विशेषतः लसीकरण अपूर्ण राहिलेल्या मुलांचा शोध घेतला जात आहे. ठेठईटांगरमध्ये आरोग्य कर्मचाऱ्यांनी ११२ लसीकरणासाठी पात्र मुलांची ओळख केली असून, त्यापैकी २८ मुलांना २० सप्टेंबरपासून लस देण्यात आल्याचे अधिकाऱ्यांनी सांगितले. पुढील काळात आणखी पथके तैनात करून लसीकरणाचा वेग वाढवण्यात येणार आहे.

राज्यात जानेवारी ते ऑगस्टदरम्यान गोवराचे १७ उद्रेक नोंदवण्यात आल्याचेही आरोग्य अधिकाऱ्यांनी सांगितले आहे. या पार्श्वभूमीवर राष्ट्रीय आरोग्य अभियानाच्या झारखंड युनिटने Measles-Rubella War Room सुरू केल्याचे वृत्त आहे.