esakal | व्हीप म्हणजे नेमके काय?
sakal

बोलून बातमी शोधा

vidhan bhavan maharashtra

राज्यात सध्या नाट्यमय घडामोडी घडत असून, 'व्हीप' (Whip) जारी केली जाणार असल्याच्या चर्चा ऐकायला मिळतात. परंतु, 'व्हीप' म्हणजे नेमके काय? याबद्दल अनेकांना माहिती नाही.

व्हीप म्हणजे नेमके काय?

sakal_logo
By
सकाळ वृत्तसेवा

मुंबई : राज्यात सध्या नाट्यमय घडामोडी घडत असून, 'व्हीप' (Whip) जारी केली जाणार असल्याच्या चर्चा ऐकायला मिळतात. परंतु, 'व्हीप' म्हणजे नेमके काय? याबद्दल अनेकांना माहिती नाही. 'व्हीप' म्हणजे पक्षशिस्तीचे पालन करणे, असा सोपा अर्थ आहे. व्हीपची संकल्पना ब्रिटिशकालीन आहे.

सभागृहांचे कामकाज उंचावण्यासाठी सभापती, अध्यक्ष महत्त्वाचे असतात, तसेच विरोधी पक्षनेते सुद्धा महत्त्वाचे असतात. विविध पक्षांचे गटनेते किंवा प्रतोदही त्या-त्या सभागृहात प्रतिनिधित्व करत असतात. संसदीय कार्यप्रणालीत मुख्य प्रतोद (चीफ व्हीप) आणि प्रतोद (व्हीप) यांची भूमिका महत्त्वाची असते. संसदीय कामकाजात व्हीप म्हणजे शिस्त होय. प्रत्येक राजकीय पक्षाचा एक व्हीप (प्रतोद) असतो. आपल्या पक्षाच्या सर्व आमदारांवर नियंत्रण ठेवण्याचे काम या व्हीपने करायचे असते. लोकसभेत किंवा विधानसभेत एखाद्या महत्त्वाच्या विषयावर मतदान व्हायचे असेल आणि संबंधित पक्षाने सरकारच्या बाजूने अथवा विरोधात मतदान करायचा निर्णय घेतला असेल, तर त्याबाबतचा आदेश व्हीपमार्फत जारी करण्यात येतो.

व्हीप त्या-त्या पक्षाच्या सर्व आमदारांना बंधनकारक असतो. कुठल्याही आमदाराने हा आदेश धुडकावून पक्षाच्या भूमिकेविरोधात मतदान केले, तर त्या व्यक्तीचे सभासदत्व धोक्यात येऊ शकते अथवा तो अपात्र होण्याचा धोका असतो. त्याच्यावर पक्षशिस्तीची कारवाई तर होऊ शकतेच, शिवाय त्याला पदही गमवावे लागू शकते. त्यामुळे आपले आमदार. खासदार फुटू नयेत म्हणून महत्त्वाच्या राजकीय निर्णयाप्रसंगी राजकीय पक्ष व्हीप जारी करतात.

दरम्यान, भारतात राष्ट्रपतीपदाच्या निवडणुकीत संसदेचे सदस्य (खासदार) किंवा विधानसभेचे सदस्य (आमदार) यांना व्हीप बजावून कोणाला मतदान करायचे याचा निर्देश देता येऊ शकत नाही.