- डॉ. कोमल बोरसे

महाराष्ट्रात चपातीसह भाकरीचेही सेवन मोठ्या प्रमाणावर केले जाते. तांदळाची भाकरी मऊ असते तर नाचणी, ज्वारीची भाकरी कडक होते. बनवण्याच्या पद्धतीनुसार भाकरी मऊ होणारी कडक ते ठरतं. चपातीपेक्षा भाकरी तब्येतीसाठी उत्तम हे तुम्ही अनेकदा ऐकले असेल. अलीकडे ग्लुटेन फ्री डाएट याचा खूप ट्रेंड सुरू आहे.

वजन कमी करण्यासाठी गव्हाची चपाती खाणं टाळत आहेत. वर्षानुवर्ष खात आलेला गहू अचानकपणे आहारातून वगळायला लागले आहेत. हे खरेच गरजेचे आहे का, कोणी खावा आणि कोणी खाऊ नये ही जाणून घेणे महत्त्वाचे आहे. कोणती भाकरी कधी खायची. नाचणी, बाजरीची भाकरी खाल्ल्याने काय फायदे होतात समजून घेऊया.

अनेकांनी गहू आहारातून वगळायला सुरुवात केली आहे. कारण विचारल्यावर त्यांच्यापैकी काहींनी सांगितले की त्यांनी समाजमाध्यमावर याबद्दल वाचले आहे की वजन कमी करण्यास मदत होते.

काहींनी सांगितले की ते ग्लुकोजचे प्रमाण वाढवते आणि त्यामुळे मधुमेह होतो, काहींनी सांगितले की त्यात ग्लूटेन, एक प्रोटीन आहे जे पचण्यास कठीण आहे. परंतु मी याचे इतर परिणाम पाहिले आहेत.

म्हणजे वजन वाढण्यास सुरुवात केली आहे, त्यांना बद्धकोष्ठतेचा सामना करावा लागत आहे आणि काहींच्या शरीरातील उष्णता वाढू शकते, आदी प्रश्न असा आहे की ते ग्लूटेन कमी करत आहेत आणि ज्वारी, बाजरी, नाचणी यांसारख्या निरोगी धान्यांना प्राधान्य देत आहेत. वजन वाढविण्यामागचे कारण म्हणजे, ‘पोर्शन साइज..’

आता गव्हाच्या पोळ्या खूप पातळ असतात त्यांना फुलका असेही म्हणतात. प्रथिने, ग्लूटेनमुळे पातळ फुलक्यात लाटता येते. परंतु इतर धान्यांमध्ये ते नाही. भाकरी बनवताना धान्य किंवा पिठाचे प्रमाण वाढते. कधीकधी ते गव्हाच्या पिठापेक्षा जवळजवळ दुप्पट असते.

वजन कमी करणे लक्षात घेऊन, सर्व धान्यांच्या कॅलरी समान असतात. म्हणून जेव्हा २ फुलक्याच्या जागी २ भाकरी घेतल्या जातात तेव्हा तुम्ही खात असलेल्या कॅलरीज दुप्पट होतात. त्यामुळे वजन कमी होण्याऐवजी वजन वाढू लागते. दुसरे पैलू म्हणजे ज्वारी, बाजरी, नाचणी ही धान्ये निसर्गात खूप कोरडी असतात.

भाकरीसाठी कणीक मळून थोडा वेळ तशीच ठेवल्यास ती कोरडी होते. दुसरीकडे तुम्ही गव्हाची मळलेली कणीक जास्त वेळ ठेवल्यास ती मऊ होईल. हाच परिणाम आपल्या शरीरावरही होतो. भाकरी खाल्ल्यानंतर शरीरात कोरडेपणा वाढतो. यावर मात करण्यासाठी आपले पूर्वज कोरडेपणा संतुलित ठेवणारी भाकरीवर भरपूर तूप टाकून खात असत.

आता लोक वजन कमी करत असल्याने तुपाशिवाय भाकरी खातात. यामुळे शरीरात कोरडेपणा निर्माण होतो. त्यामुळे बद्धकोष्ठता होते, विशेषतः पुरेसे पाणी पीत नसेल तसेच, यामुळे कोरडी त्वचा किंवा कोरडे केस किंवा कोरडे डोळे यासारखे इतर कोठेही कोरडेपणा येऊ शकतो.

सर्व तृणधान्यांचा विचार केल्यास लक्षात येते की, सर्व जगामध्ये विविध उत्तम चवीचे खाद्यपदार्थ बनविण्यासाठी वापरले जाणारे अत्यंत लोकप्रिय आणि वैशिष्ट्यपूर्ण तृणधान्य म्हणजे गहू आहे. पुढील भागात त्याच वापर पाहूयात.