Property Expert : प्रत्येक कुटुंबात अनेकदा मालमत्तेबाबत वाद होत असल्याचे पाहायला मिळतात. कधी भाऊ-बहिणीमध्ये तर कधी भावांमध्ये वडिलोपार्जित मालमत्तेबाबत भांडण होते. कुटुंबप्रमुख म्हणजेच आई-वडील जिवंत असेपर्यंत मालमत्तेबाबत कोणताही वाद होत नाही, परंतु त्यांच्या मृत्यूनंतर कुटुंबातील मालमत्तेबाबत भावंड किंवा भावांमध्ये वाद झाल्याचे आपल्यासमोर अनेक प्रकरणे आहेत.

मात्र, अशी स्थिती टाळण्यासाठी पालक जिवंत असताना मुलांमध्ये मालमत्ता वाटून घेणे सर्वोत्तम पर्याय आहे. मालमत्तेशी संबंधित नियम आणि कायदे याबद्दल अनेकदा लोकांना माहिती नसते. त्यांच्याशी निगडित प्रश्नांमध्ये तो अडकलेला असतो. माहितीअभावी सहसा मालमत्तेशी संबंधित वाद होतात.

अशा वेळी लोकांना मालमत्तेचे नियम आणि कायदे यांची सर्वसाधारण समज असणे गरजेचे आहे. असाच एक मुद्दा वडिलोपार्जित मालमत्तेचा आहे. चार पिढ्या वडिलोपार्जित मालमत्तेवर दावा करू शकतात. या दाव्यासाठी ठराविक वेळ मिळवा. त्यानंतर वडिलोपार्जित मालमत्तेवर दावा करण्याचा अधिकार संपुष्टात येतो.

आपण वडिलोपार्जित मालमत्तेवर किती वर्षे दावा करू शकता. कायद्यानुसार हे काम फक्त १२ वर्षांसाठी करता येते. जर एखाद्याला असे वाटत असेल की एखाद्या मालमत्तेत आपला वडिलोपार्जित हक्क आहे आणि त्याला चुकीच्या पद्धतीने इच्छापत्रातून वगळण्यात आले आहे.

तर तो न्यायालयात जाऊन 12 वर्षांच्या आत न्याय मागू शकतो. तसे न केल्यास त्याचा वडिलोपार्जित मालमत्तेवरील हक्क गमावला जाईल. यानंतर जर त्या व्यक्तीकडे वैध कारण असेल तर न्यायालय त्याचे म्हणणे ऐकून घेईल किंवा मालमत्ता त्याच्या हातातून निघून जाईल.

वडिलोपार्जित मालमत्तेतील हक्क कोणी हिरावून घेऊ शकतो, हे करणे सोपे नाही. आई-वडील आपल्या मुलांना त्यांच्या कमावलेल्या मालमत्तेतूनच बाहेर काढू शकतात. मात्र, काही प्रकरणे अशी ही समोर आली आहेत की, न्यायालयाने वडिलोपार्जित मालमत्तेतूनही मुलाला बाहेर काढण्यास परवानगी दिली आहे.

आपल्या वडिलांकडून, आजोबांकडून किंवा पणजोबांकडून मिळालेल्या मालमत्तेला वडिलोपार्जित मालमत्ता म्हणतात. आणखी एक अट म्हणजे ४ पिढ्या कुटुंबात विभक्त होता कामा नये. घराची विभागणी एका पिढीतही झाली तर ती मालमत्ता वडिलोपार्जित राहणार नाही.

याचा अर्थ असा की पालक देखील आपल्या मुलांना आता वारशाने मिळालेल्या मालमत्तेतून वगळू शकतात. विशेष म्हणजे वारसा लाभलेली प्रत्येक मालमत्ता वडिलोपार्जित नसते.

हिंदू-मुस्लिममधील मालमत्ता विभागणीचे वेगवेगळे नियम

देशातील मालमत्तेच्या अधिकाराबाबत हिंदू आणि मुस्लिम धर्मांमध्ये वेगवेगळे नियम आहेत. हिंदू उत्तराधिकार कायदा, १९५६ मध्ये मुलगा आणि मुलगी दोघांनाही वडिलांच्या मालमत्तेवर समान हक्क मानले आहेत. या कायद्यानुसार जेव्हा हिंदू व्यक्ती मृत्यूपत्र न बनवता मरण पावते, तेव्हा त्या व्यक्तीची संपत्ती त्याचे वारस, नातेवाईकांमध्ये कायदेशीररित्या वाटली जाते.

कायदा काय सांगतो

हिंदू उत्तराधिकार कायदा, १९५६ अन्वये जर मालमत्तेचा मालक म्हणजे वडील किंवा कुटुंबप्रमुख मृत्यूपत्र न करता मरण पावला, तर ती मालमत्ता वर्ग-१ वारसांना (मुलगा, मुलगी, विधवा, आई, मुलगा) दिली जाते. क्लास १ मध्ये नमूद केलेल्या वारसांची उपलब्धता न झाल्यास, वर्ग २ च्या वारसांना (मुलाच्या मुलीचा मुलगा, मुलाच्या मुलीची मुलगी, भाऊ, बहीण) मालमत्ता देण्याची तरतूद आहे. तसेच हिंदू उत्तराधिकार कायद्यात बौद्ध, जैन आणि शीख समुदायांचाही समावेश आहे.