नांदेड : या वर्षीच्या इयत्ता १२ वीच्या पालि भाषा अभ्यासक्रमातील पुस्तक ‘पालि पकासो’मध्ये महाराष्ट्र राज्य शिक्षण मंडळाने ‘धम्मलिपि’ या शब्दाला व लिपिला मान्य करत, या पुस्तकात ‘धम्मलिपि’चे स्वर, व्यंजन व बाराखडीचा अभ्यासात समावेश केला आहे.

नाशिक येथील प्राचीन भाषा आणि लिपि यांवर अध्ययन, अध्यापन आणि संशोधन करणाऱ्या ट्रिबिल्स या संस्थेने २०१४ साली सर्वात प्रथम सम्राट अशोकाचे शिलालेखांची लिपि ही ‘धम्मलिपि’ आहे हे सप्रमाण सिद्ध केले. त्यासाठी त्यांनी ‘इयं धम्मलिपि’ नावाचा ग्रंथ देखील प्रकाशित केला, ज्यात अशोककालीन लिपीचे संपूर्ण वर्णमाला व शिलालेखांचे लिप्यांतरण आणि भाषांतरण दिले आहे. अनेक इतिहास, पुरातत्त्व, भाषा व लिपीतज्ञांनी या नावाचे स्वागत केले आहे. 

हेही वाचा - लॉकडाऊन: सायबरचे राज्यात ४६१ गुन्हे, २५० जण अटक 

भारताच्या लिखित इतिहासाची सुरुवात सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांपासून होते हे सर्वश्रुत आहे. कारण त्यापूर्वीच्या काळातील कुठल्याही लिखाणाचा पुरावा सापडत नाही. सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांचे सर्वात पहिल्यांदा लिप्यांतर जेम्स प्रिन्सेप याने १८३७ साली केले. मात्र त्यावेळेस या लिपीचे नाव काय आहे, हे माहीत नसल्याने प्रिन्सेपने या लिपीला ‘इंडिक स्क्रिप्ट’ म्हणजेच प्राचीन भारतीय लिपि असे म्हटले. कालांतराने १९व्या शतकात या लिपीला ‘ब्राह्मी’ हे नाव देण्यात आले. ज्याला विशेष असा पुरावा नाही. लिपीतज्ज्ञ आणि भाषातज्ञांमध्ये देखील या नावावरून मतभेद आहेत.

हे देखील वाचलेच पाहिजे - ह्रदयद्रावक ; आई, डोळे उघडून बघ ना, कंठ दाटून चिमुकल्यांनी फोडला टाहो...
 

धम्मलिपि शिकण्यास आहे सोपी 
यंदाच्या नव्या शैक्षणिक वर्षामध्ये महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती व अभ्यासक्रम संशोधन मंडळाने बारावीच्या पालि भाषा पाठ्यपुस्तक ‘धम्मलिपि’चा अभ्यास ठेवला आहे. भारतासह अनेक शेजारच्या देशांच्या लिपींची जननी असलेली धम्मलिपि ही शिकण्यास सोपी असून विद्यार्थ्यांना या लिपित लिहिलेले सम्राट अशोकाच्या शिलालेखांसह अनेक बुद्ध लेणींतील शिलालेख वाचू शकतील.

सर्वच माध्यमांतील अभ्यासक्रमात व्हावा समावेश
भारताची सर्वात प्राचीन ‘धम्मलिपि’चा अभ्यासात समाविष्ट करणारे महाराष्ट्र राज्य पाठ्यपुस्तक निर्मिती व अभ्यासक्रम संशोधन मंडळाचे तसेच हा अभ्यासक्रम तयार करणारे पालि भाषा तज्ज्ञ समिती व अभ्यास गट यांचे अभिनंदन. धम्मलिपि शिकल्याने विद्यार्थ्यांना सम्राट अशोकाचे तसेच प्राचीन बुद्ध लेणी अथवा मंदिरातील शिलालेख देखील वाचता येऊ शकतील. यामुळे विद्यार्थ्यांना आपल्या समृद्ध प्राचीन वारसास्थळांचे महत्त्व समजून येईल व ते या वास्तूंच्या प्रति जागरूक राहतील. सर्वच माध्यमातील शाळांमध्ये धम्मलिपि शिकविण्यात यावी.
- अतुल भोसेकर, अध्यक्ष - ट्रिबिल्स (प्राचीन भाषा व लिपि अभ्यासक)