पान १ अँकर ------- ‘ती’ पिवळीधमक केळी ठरताहेत आरोग्यासाठी धोकादायक ---- हिंगोलीच्या बाजारात विक्री; कॅल्शियम कार्बाइडयुक्त फळांची ग्राहकांकडून खरेदी ----- हिंगोली, ता. २७ (बातमीदार) ः हिंगोलीच्या बाजारात सध्या अत्यंत आकर्षक आणि पिवळीधमक दिसणारी केळी मोठ्या प्रमाणावर दाखल झाली आहेत. मात्र, वरवर सुंदर दिसणारी ही फळे नागरिकांच्या आरोग्यासाठी जीवघेणी ठरू शकतात. अधिक नफा कमावण्याच्या लालसेपोटी व्यापाऱ्यांकडून कॅल्शियम कार्बाइडसारख्या रसायनांचा वापर करून केळी कृत्रिमरीत्या पिकवली जात आहेत. अन्न सुरक्षा मानके कायद्याचे सर्रास उल्लंघन होत असून, प्रशासनाच्या दुर्लक्षामुळे सर्वसामान्य ग्राहकांच्या आरोग्याशी अत्यंत गंभीर खेळ सुरू आहे. हिंगोली शहर आणि जिल्ह्यातील प्रमुख बाजारपेठांमध्ये दररोज केळींची आवक होते. सध्या बाजारात मिळणारी बहुतांश केळी अत्यंत वेगाने आणि एकाच वेळी पिवळी झालेली दिसतात. नैसर्गिकरीत्या केळी पिकण्यासाठी ठरावीक वेळ, योग्य वातावरण आणि तापमान लागते. मात्र, बाजारातील वाढती मागणी झटपट पूर्ण करण्यासाठी आणि वाहतुकीदरम्यान फळे खराब होण्यापासून वाचविण्यासाठी काही व्यावसायिक कॅल्शियम कार्बाइड या बंदी घातलेल्या रसायनाचा बेकायदेशीर वापर करत आहेत. या रसायनाच्या पुड्या कच्च्या केळींच्या घडांमध्ये ठेवल्या जातात, ज्यामुळे उष्णता निर्माण होऊन फळे रातोरात पिकतात आणि ग्राहकांना आकर्षित करण्यासाठी अत्यंत पिवळीधमक दिसतात. कायदेशीर बाबींचा विचार केल्यास, अन्न सुरक्षा आणि मानके (अन्न उत्पादने मानके आणि अन्न मिश्रित पदार्थ नियम, २०११) नुसार कॅल्शियम कार्बाइडचा फळे पिकविण्यासाठी वापर करण्यावर कडक कायदेशीर बंदी आहे. या रसायनातून आर्द्रता मिसळल्यानंतर एसिटिलीन नावाचा घातक गॅस तयार होतो. मुळात हे रसायन औद्योगिक वापरासाठी (वेल्डिंग इत्यादी) असते, ज्यात आर्सेनिक आणि फॉस्फरसचे विषारी अंश असतात. याच्या सेवनामुळे पोटाचे विकार, डोकेदुखी, चक्कर येणे, मळमळ आणि दीर्घकाळ सेवनाने मज्जासंस्था खराब होण्याचा तसेच आतड्यांच्या कर्करोगाचा धोका वाढतो. शासनाने फळे पिकविण्यासाठी इथिलीन गॅसचा एका विशिष्ट मर्यादेत (१०० पीपीएमपर्यंत) वापर करण्यास कायद्याने परवानगी दिली आहे. हिंगोलीतील गांधी चौक, मुख्य फळ मार्केट, बसस्थानक परिसर आणि ग्रामीण भागातही या कृत्रिम केळींची मोठी विक्री होत आहे. आकर्षक रंगामुळे ग्राहकही भुलून ही केळी जास्त पैसे देऊन खरेदी करतात. मात्र, घरी नेल्यानंतर ही केळी चवीला अत्यंत बेचव लागतात आणि दुसऱ्याच दिवशी ती सडू लागतात. ---- ((कोट)) कॅल्शियम कार्बाइडसारख्या घातक रसायनांनी पिकवलेली केळी खाल्ल्याने पचनसंस्थेवर थेट विषारी परिणाम होतो. लहान मुले, वृद्ध आणि गर्भवती महिलांना याचा सर्वाधिक धोका आहे. वारंवार अशा फळांचे सेवन केल्यास गॅस्ट्रिक अल्सर आणि कर्करोगासारखे गंभीर आजार उद्‍भवू शकतात. त्यामुळे नागरिकांनी केवळ रंगाला न भुलता फळे खाताना काळजी घ्यावी. - डॉ. अखिल अग्रवाल, हृदयरोग व मधुमेहतज्ज्ञ, हिंगोली ------------ बाजारात येणारी सर्वच फळे नैसर्गिकरित्या पिकवलेली नसतात. अन्न सुरक्षा कायद्यानुसार कॅल्शियम कार्बाइडवर पूर्णपणे बंदी आहे. ग्राहकांनी फळे खरेदी करताना जागरूक राहायला हवे. प्रशासनातर्फे लवकरच फळ गोदामांची आणि बाजाराची धडक तपासणी मोहीम हाती घेण्यात येईल व रसायनांचा वापर आढळल्यास दोषींवर कडक कारवाई केली जाईल. - पवन खताळ, अन्न व औषध प्रशासन अधिकारी, हिंगोली ------- कृत्रिमरीत्या पिकवलेली केळी कशी ओळखावीत? देठाचा रंग : कृत्रिमरीत्या पिकवलेल्या केळींचा रंग पूर्णपणे पिवळाधमक असतो; मात्र त्यांचे देठ गडद हिरवेच राहते. सालीवरील डाग : रसायन वापरून पिकवलेली केळी पूर्णपणे डागविरहित, अत्यंत गुळगुळीत आणि ‘लेमन यलो’ रंगाची दिसतात. त्यावर नैसर्गिक प्रक्रियेचे कोणतेही डाग नसतात. घडामधील एकसमानता : कृत्रिमरीत्या रसायनात ठेवली गेल्याने घडातील सर्वच्या सर्व केळी अगदी एकाचवेळी आणि एकसमान पिवळी होतात. चव आणि पोत : ही केळी बाहेरून पिकलेली दिसत असली, तरी आतून ती कडक किंवा कच्ची असू शकतात आणि त्यांची चव बेचव किंवा तुरट लागते. टिकण्याची क्षमता : रसायनांनी पिकविलेली केळी घरी आणल्यानंतर अवघ्या एक ते दोन दिवसांतच काळी पडतात आणि आतून सडायला सुरवात होते. ------- ग्राहकांनी कोणती केळी खरेदी करावी? डाग असलेली केळी निवडा : पूर्णपणे स्वच्छ आणि पिवळ्याधमक केळींऐवजी ज्यांच्या सालीवर नैसर्गिक काळे किंवा तपकिरी ठिपके आहेत, अशीच केळी प्राधान्याने खरेदी करावीत. पिवळे किंवा काळे देठ तपासा : ज्या केळींचे देठ हिरवेगार नसून सालीच्या रंगाशी मिळून जाणारे (पिवळसर किंवा काळे) आहे, तीच केळी नैसर्गिकरीत्या पिकलेली असतात. सुगंधाची खात्री करा : नैसर्गिकरीत्या पिकलेल्या केळींना एक विशिष्ट गोड सुगंध येतो. कृत्रिम केळींना असा सुगंध नसतो, उलट कधी-कधी रसायनांचा उग्र वास येऊ शकतो. आकार तपासा : असामान्यरीत्या खूप मोठी दिसणारी केळी संशयास्पद असू शकतात; त्याऐवजी मध्यम आकाराची गावरान किंवा स्थानिक केळी अधिक सुरक्षित आणि चविष्ट असतात. ओळखीच्या विक्रेत्याकडून खरेदी : रस्त्यावरील फिरत्या अनोळखी विक्रेत्यांपेक्षा, ज्यांच्याकडे फळे पिकविण्याची सुरक्षित पद्धत आहे, अशा ओळखीच्या आणि विश्वासू फळ विक्रेत्याकडूनच खरेदी करा.