((( व्यवहार बँकेचे) केवळ वसुली नाही, तर पुराव्यांचा खेळ कर्जाच्या व्यवहारात एक चूक पडेल महागात बँक आणि बिगर-बँकिंग वित्तीय संस्था (NBFC) क्षेत्रातील कर्जवसुलीची प्रक्रिया केवळ थकीत रकमेच्या वसुलीपुरती मर्यादित नसते. कोणत्याही कायदेशीर कारवाईची परिणामकारकता मोठ्या प्रमाणात योग्य कागदपत्रे, नोंदी आणि व्यवहारासंबंधी पुराव्यांवर अवलंबून असते. कर्ज मंजूर करताना कर्ज अर्ज, मंजुरीपत्र, कर्ज करार, हमीपत्र, तारण किंवा गहाणाशी संबंधित कागदपत्रे, हायपोथिकेशन दस्तऐवज तसेच परतफेडीचे वेळापत्रक यांची योग्य नोंद ठेवणे आवश्यक असते. कर्जदाराकडून परतफेडीत अनियमितता निर्माण झाल्यास हीच कागदपत्रे पुढील वसुली किंवा न्यायालयीन प्रक्रियेत संस्थेच्या दाव्याचा आधार ठरतात. आज बँकिंग व्यवहार मोठ्या प्रमाणावर डिजिटल झाले आहेत. त्यामुळे ई-मेल, एसएमएस, डिजिटल नोटिसांची नोंद, खाते उतारे, ऑनलाइन पेमेंटचा तपशील, व्यवहारांची इलेक्ट्रॉनिक नोंद तसेच संगणकीय प्रणालीतून तयार झालेला पत्रव्यवहार यांचे महत्त्वही वाढले आहे. योग्य प्रकारे जतन केलेले इलेक्ट्रॉनिक पुरावे लागू कायद्यातील अटी पूर्ण केल्यास न्यायालयीन किंवा इतर कायदेशीर कार्यवाहीत उपयोगी ठरू शकतात. कर्जाच्या संपूर्ण कालावधीत व्यवस्थित अभिलेख व्यवस्थापन राखणे तितकेच महत्त्वाचे आहे. वसुलीची नोटीस कधी पाठविण्यात आली, कर्जदाराने कोणती हरकत घेतली, तडजोड किंवा एकरकमी परतफेडीबाबत काय चर्चा झाली आणि किती रक्कम जमा झाली, याची अचूक नोंद असणे आवश्यक आहे. ग्राहकांनीही कर्जफेडीच्या पावत्या, ई-मेल, बँक स्टेटमेंट, तडजोडीचे पत्र किंवा कर्ज खाते बंद केल्याचा पुरावा सुरक्षित ठेवावा. भविष्यात वाद निर्माण झाल्यास ही कागदपत्रे ग्राहकांच्या हक्कांचे संरक्षण करू शकतात. त्यामुळे योग्य कागदपत्रे आणि विश्वसनीय डिजिटल पुरावे हे आधुनिक कर्जवसुली व्यवस्थेचे महत्त्वाचे कायदेशीर आधारस्तंभ आहेत. ते संस्थेचे आर्थिक हित जपण्याबरोबरच ग्राहकांचे अधिकार, व्यवहारातील पारदर्शकता आणि उत्तरदायित्वही सुनिश्चित करतात. - ॲड. अनुजा इंगळे ९८२२६३७५३७